Troepen en Etablissementen van de Gezondheidsdienst van de Achterwaartse Zone

Reglementaire benaming Troepen en Etablissementen van de Gezondheidsdienst van de Achterwaartse Zone
Troupes et Etablissements du Service de Santé de la Zone Intérieure | TESSI
Type Territoriale Medische Dienst
Ontdubbeld van Geneeskundige Korpsen
Onderdeel van Territoriale Troepen en Etablissementen
Bevelhebber Geneesheer Luitenant-generaal Ernest Luyssen, Inspecteur Generaal van de Gezondheidsdienst
Standplaats Diverse
Hoofdkwartier Abdij ter Kameren, Elsene
Samenstelling Commando Gezondheidsdienst 1ste Circonscriptie
(Geneesheer Generaal-majoor Albert Schmidt)
  Commando Gezondheidsdienst 2de Circonscriptie
(Geneesheer Generaal-majoor Désiré Waffelaert)
  Commando Gezondheidsdienst 3de/4de Circonscriptie
(Geneesheer Generaal-majoor Walthère Defalle)
  2de Territoriaal Geneeskundig Korps Staf
  (Geneesheer Luitenant-kolonel A. Debry) 1ste Territoriale Geneeskundige Compagnie (1Kapt E. Lefevre)
    2de Territoriale Geneeskundige Compagnie (1Kapt G. Steger)
    3de Territoriale Geneeskundige Compagnie (Lt J. Kino)
    4de Territoriale Geneeskundige Compagnie (Kapt P. Van Heddeghem)
    5de Territoriale Geneeskundige Compagnie (1Kapt V. Dupuis)
    6de Territoriale Geneeskundige Compagnie (Kapt T. Ooms)
    Hospitaalcentrum Gent (Med LtKol Armand Melchior)
    Hospitaalcentrum Brugge (Med LtKol Demeersman)
    Hospitaalcentrum Oostende (Med LtKol A. Roelens)
    Hospitaalcentrum Blankenberge (Med Kol Irenée Van der Ghinst)
    Hospitaalcentrum Zeebrugge (Med 1Kapt G. Demolder)
  4de Territoriaal Geneeskundig Korps Staf
  (Geneesheer Majoor E. Warland) 1ste Territoriale Geneeskundige Compagnie (1Kapt A. Verbuyt)
    2de Territoriale Geneeskundige Compagnie (1Kapt U. Schuster)
    3de Territoriale Geneeskundige Compagnie (OLt M. Debris)
    Hospitaalcentrum Middelkerke (Med Maj Hubinon)
    Hospitaalcentrum Nieuwpoort
  Militaire Hospitalen Brussel (Med Maj Luc Fontana)
Antwerpen (Med Maj C. Van Vyve)
Leuven (Med Maj J. Van Der Veeren)
Luik (Med Maj Englebert Pireaux)
Namen (Med Maj E. Bouvy)
Bergen (Med LtKol C. De Doncker)
Doornik (Med Maj Max Buisseret)
Gent (Med LtKol Armand Melchior)
Brugge (Med LtKol I. Apers)
Oostende (Med LtKol A. Roelens)
Beverlo (Med Kol Félix Dery)
  Recuperatiecentrum voor Lichtgewonden Gent (Med Kapt Lepage)
  Recuperatiecentrum voor Lichtgewonden Brugge
  Recuperatiecentrum voor Lichtgewonden Oostende
  Opleidingscentrum van de Gezondheidsdienst 1ste Compagnie (Med Kapt A. Delheid)
  (Geneesheer Kolonel Hector Scheyvaerts) 2de Compagnie (Med Kapt Arnould)
    3de Compagnie (Med Lt Moisse)
  Instituut voor Orthopedie en Proteses
  Centraal Laboratorium van de Gezondheidsdienst (Geneesheer 1ste Kapitein R. De Vester)
  Centrale Apotheek van het Leger (Apotheker Kolonel H. Desbarax)
  Algemeen Magazijn van het Hospitaalmaterieel (1ste Kapitein G. Piret)

Tijdens de mobilisatie

Geneeskundige dienst van het Belgische leger
De geneeskundige dienst van het Belgisch leger wordt bij de start van de mobilisatie in augustus 1939 op  vijf pijlers uitgebouwd:

  1. Een eerste pijler omvat medische steun aan het veldleger dat op niveau bataljon en regiment de nodige medische eenheden in versterking krijgt. Deze eenheden staan in voor de directe medische steun, de evacuatie van zieken en gewonden naar de hogere echelons van de medische keten. Bij de infanterie krijgt elk bataljon een detachement brancardiers en een hulppost met één tot twee artsen. Het regiment zelf beschikt over een grotere regimentshulppost die op een tweetal kilometer achter de linies wordt ontplooid.  Het benodigde materieel wordt bij de niet-gemotoriseerde eenheden per paardenkar vervoerd.
  2. De tweede pijler wordt gevormd door de divisie die een triagestation inricht op 4 tot 8Km achter de frontlijn en die beschikt over een wagenpark met een reeks ambulances, vrachtwagens en autobussen. De gangbare term voor zo’n triagestation is medische hulpplaats.  De taak van de tweede pijler bestaat er in om de gewonden te triëren en af te voeren naar het meest geschikte behandelingsechelon. Hierbij moeten de ernstig zieken en de gewonden van eerste urgentie rechtstreeks afgevoerd worden naar installaties op niveau leger. Alle andere gevallen dienen na stabilisatie zo snel mogelijk naar het niveau legerkorps overgebracht te worden.
  3. De derde pijler is de gezondheidsdienst op niveau legerkorps.  Het actieve legerkorps richt een medisch-chirurgisch centrum (MCC) in dat bestaat uit een heelkundige en een geneeskundige antenne die elk beschikken over een honderdtal bedden.   Zo’n MCC wordt bij het statisch gevecht op ongeveer 15Km achter de frontlijn geplaatst.  Twee eenheden ambulancevoertuigen zorgen voor het transport van patiënten.  Een MCC op niveau legerkorps hospitaliseert in regel alleen de ernstig zieken en de gewonden van eerste urgentie.  Alle andere gevallen worden na controle doorgestuurd naar de volgende pijler.  Bij de legerkorpsen van de reserve ontbreekt deze infrastructuur.
  4. De vierde pijler situeert zich op niveau leger zelf waar de Groepering der Eenheden van de Gezondheidsdienst van het Leger (Groupement des Unités du Service de Santé de l’Armée oftewel GUSSA) met zijn drie geneeskundige korpsen, aangevuld met een eigen transportkorps voor de aan- en afvoer van materieel en bevoorrading aan levensmiddelen en brandstof de algemene medische steun aan het veldleger levert. Elk geneeskundig korps moet in staat zijn om drie grote medisch-chirurgische centra uit te baten. Deze centra worden in relatief dicht bij elkaar gelegen steden gehuisvest en kunnen voorzien in een totale capaciteit van ongeveer 6.000 bedden die een buffer moeten vormen tussen het veldleger en de hospitalen van de achterwaartse zone.  Deze buffer dient in eerste plaats voor de hospitalisatie van de zieke militairen en de gewonden van tweede urgentie.
  5. De vijfde en laatste pijler wordt gevormd door de Troepen en Etablissementen der Binnenlandse Gezondheidsdienst (Troupes et Etablissements de Service de Santé de l’Interieur oftewel TESSI) en groepeert alle niet-mobiele eenheden die instaan voor de verzorging en hospitalisatie aan de top van de medische keten in een zeventigtal militaire hospitalenreservehospitalen en enkele aanvullingshospitalen. Ook enkele centrale steundiensten en het opleidingscentrum van de geneeskundige dienst worden ondergebracht bij het TESSI.
  6. Voorts beschikt de geneeskundige dienst van het Belgische leger nog over de Geneeskundige Evacuatieorganismen die instaan voor de doorstroom van zieken en gewonden uit de eenheden van het GUSSA via de evacuatiehospitalen naar de niet-mobiele hospitalen van de TESSI.
StafMilitaire Hospitalen2de Territoriaal Geneeskundig Korps4de Territoriaal Geneeskundig KorpsCentrale Apotheek van het LegerLijst met de Reserve- en AanvullingshospitalenLijst met de Hulphospitalen Rode Kruis

Tijdens de mobilisatie

HK/TESSI
De uitbouw van de capaciteit van de gezondheidsdienst zal doorheen de mobilisatie slechts geleidelijk verlopen. Bij Fase A van het mobilisatieplan op 25 augustus 1939 wordt het TESSI slechts ten dele gemobiliseerd. De militaire hospitalen te Brussel, Antwerpen, Leuven, Leopoldsburg, Luik, Namen, Bergen, Doornik, Gent, Brugge en Oostende blijven gewoon verder werken, maar vergroten hun ligcapaciteit tot het maximum. De ziekenzalen te Aarlen en in het Kamp van Elsenborn worden gesloten. Het Rode Kruis van België maakt 1.600 bedden beschikbaar in de provincie Luxemburg. Fasen B en C van de mobilisatie worden op 27 augustus en 31 augustus 1939 afgekondigd. In de buurt van de militaire hospitalen worden bijkomende gebouwen opgeëist zodat de totale beddencapaciteit vergroot naar 1.700. Bij de Duitse inval in Polen worden de eerste Medisch-Chirurgische Centra (MCC) op niveau legerkorps geopend te Duffel (IVde Legerkorps ), Borgloon (IIde Legerkorps), Tongeren (Cavaleriekorps ), Luik en Juprelle (IIIde Legerkorps ), Eghezée (VIIde Legerkorps ).

Het TESSI gaat over tot de oprichting van de eerste twee aanvullingshospitalen (Hôpital Militaire Complémentaire – HMC). Te Froyennes wordt in het pensionaat van de broeders van Passy een hospitaal met 900 bedden ingericht. Het feestpaleis te Gent wordt omgebouwd tot een hospitaal met 2.200 bedden. De herstellingen aan deze leegstaande evenementenhal zouden het leger heel wat geld en moeite kosten.

Ingang Militair Hospitaal Antwerpen aan de Marialei.

Ingang Militair Hospitaal Antwerpen aan de Marialei.

Het militair hospitaal van Leopoldsburg wordt op 13 november 1939 gesloten, bij het eerste grote alarm voor een aanval uit Duitsland. Ook wordt het Centrum voor Opleiding van Brancardiers-Verplegers (de CIBI) uit Leopoldsburg geëvacueerd en naar Brugge overgebracht. Wanneer op 13 januari 1940 de mobilisatie wordt opgetrokken naar Fase D worden in de hotels van De Panne, Oostende, Blankenberge en Heist een tiental reservehospitalen (Hôpital Militaire de Reserve – HMR) uitgerust met een bijkomende capaciteit van 3.100 bedden. Te Westende, Steenput en Brugge worden reservehospitalen met nog eens 4.400 bedden ingericht. Op de terreinen van de reguliere militaire hospitalen worden diverse houten barakken opgetrokken om ook hier de capaciteit te vergroten. De legerleiding heeft het hierbij bijzonder moeilijk voldoende geschikte gebouwen te vinden. Zolang het land niet daadwerkelijk aangevallen wordt, mogen er immers geen scholen, zorgcentra, religieuze gebouwen en kastelen gebruikt worden voor de installatie van deze hospitalen.

In normale omstandigheden stonden de verschillende Geneeskundige Korpsen van het actieve leger zelf in voor de opleiding van hun nieuwe miliciens. Omdat dit moeilijk lag voor de reeds gemobiliseerde eenheden die hun vredesvoet kazerne verlaten hadden, wordt op 15 februari 1940 de beslissing genomen om in de kazerne de Hollain te Gent het Opleidingscentrum van de Gezondheidsdienst (CISS) op te richten om de rekruten van de lichting 40 op te leiden. Het CISS is een buitenbeentje binnen de structuur van de eenheden die de opleiding van rekruten en reservisten dienen te verzorgen. Het CISS staat immers niet onder het bevel van de Generale Staf der Versterkings- en Opleidingstroepen maar maakt als enige formatie van dit type deel uit van de Troepen en Etablissementen der Binnenlandse Gezondheidsdienst (TESSI).

Het TESSI voorziet ook in de oprichting van drie extra grote legerhospitalen, maar dit plan wordt in februari 1940 afgevoerd door het Groot Hoofdkwartier (GHK). Enerzijds is er een tekort aan medisch materieel dat door de toestand in het binnenland en de rest van Europa niet snel genoeg kan aangekocht worden. Anderzijds acht de legerleiding dit bijkomende echelon niet langer noodzakelijk en wordt besloten dat binnen de derde pijler een directe afvoer van zieken en gewonden naar de militaire hospitalen en reservehospitalen een geschikt plan is. De situatie van het TESSI blijft dan tot bij de Duitse inval grotendeels ongewijzigd. Vlak voor het uitbreken van de oorlog beschikt het TESSI over de voorziene 13.500 manschappen, waarvan 3.500 bij het Opleidingscentrum van de Gezondheidsdienst.

De apotheek in het Antwerpse krijgsgasthuis in maart 1940.

De apotheek in het Antwerpse krijgsgasthuis in maart 1940.

HK/TESSI
Bij de aanval op ons land wordt de laatste Fase E van de mobilisatie uitgeroepen. Het 2de en het 4de Territoriaal Geneeskundig Korps worden nu volledig gemobiliseerd. Deze twee korpsen zullen instaan voor het opstarten van alle nog niet actieve installaties die op de lijst van maar liefst 74 voorziene militaire reservehospitalen staan. Deze noodhospitalen zullen zich in openbare gebouwen en hotels vestigen langsheen de Belgische kust en in de regio van Doornik, Gent, Brugge, Torhout en Diksmuide. Drie recuperatiecentra voor lichtgewonden vervolledigen deze infrastructuur.

Conform een conventie afgesloten met het Ministerie van Landsverdediging, verhoogt het Rode Kruis van België het aantal hulphospitalen. Deze hospitalen maken geen deel uit van de militaire medische keten, maar moeten door opname van zowel burgers als militairen de globale ligcapaciteit te lande vergroten.

HK/TESSI
Door de snelle Duitse opmars wordt het duidelijk dat niet alleen het MH van Luik, maar ook de Militaire Hospitalen van Leuven, Namen en Brussel naar de kust moeten verhuizen om aan het krijgsgeweld te ontsnappen. De evacuatie van het Militair Hospitaal van Luik zet Geneesheer Luitenant-generaal Luyssen, inspecteur generaal van de geneeskundige dienst, er toe aan om een verdere verhuis van het volledige TESSI richting Frankrijk te overwegen.

Het MH Gent aan de Ekkergemstraat te Gent.

Het MH Gent aan de Ekkergemstraat te Gent.

HK/TESSI
De toestand in de veldhospitalen begint dramatisch te worden. Vele gewonden moeten geëvacueerd worden naar de verschillende reservehospitalen. Al gauw wordt het duidelijk voor de Geneesheer Luitenant-generaal Luyssen dat overbezetting van de Belgische hospitalen onvermijdelijk is en dat de de optie om gewonden naar Frankrijk te evacueren onderzocht moet worden.

Met toestemming van Minister van Landsverdediging Luitenant-generaal Denis, neemt hij contact op met de militair attaché van de Franse ambassade die onmiddellijk het Ministerie van Oorlog contacteert in Parijs waar beslist wordt dat de Belgische gewonden mogen afgevoerd worden naar het hospitaalcomplex van Le Touquet nabij de stad Etaples. De Fransen vragen om een arts naar Frankrijk te sturen om de noodzakelijk praktische regelingen te treffen. Geneesheer Kolonel Sillevaerts, hoofd van de Geneeskundige Dienst van het Militair Vliegwezen wordt met de opdracht belast.

HK/TESSI
Vooraleer Kolonel Sillevaerts naar Frankrijk vertrekt neemt hij te Gent contact op met Luitenant-kolonel Riga, commandant van de Geneeskundige Evacuatieorganismen, om zich te informeren over de beschikbaarheid van sanitaire evacuatietreinen. Hij overlegt tevens met de Franse Chef d’Escadron (Majoor) Zeller om de toegang tot het Noord-Franse spoornet voor deze treinstellen te regelen. Ze komen overeen dat “het transport van de gewonden naar Frankrijk zal verzekerd worden door Belgische sanitaire treinen hierbij uitsluitend gebruik makend van de spoorlijnen langsheen de kust. De evacuatie zal verlopen in twee etappes; in eerste instantie zullen de zieken en gewonden geëvacueerd worden naar lazaretten ten westen van de Bovenschelde om in tweede instantie doorgestuurd te worden naar Frankrijk wanneer de hospitalen aan de kust volzet raken. De evacuatie naar Frankrijk zal ten vroegste zal starten op 15 mei. Het hospitaalmateriaal zal vervoerd worden via de weg, hoofdzakelijk met opgeëiste voertuigen . Men zal beginnen met de licht gekwetsten en zieken, de anderen zullen volgen zodra de omstandigheden dit toelaten. Alle sanitaire treinen zullen België verlaten via het station te Adinkerke, de eindbestemming van de treinen zal het station van Etaples zijn. De rotatie der treinen zal plaats vinden om de vier dagen, ontsmetting inbegrepen”.

Militaire geneesheren bij een wederoproeping in het Kamp van Beverlo.

Militaire geneesheren bij een wederoproeping in het Kamp van Beverlo.

HK/TESSI
Geneesheer Luitenant-generaal Luyssen en zijn staf vertrekken om 10u30 richting Westende.  Het nieuwe hoofdkwartier wordt hier omstreeks 14u00 geopend.  Geneesheer Kolonel Sillevaerts brengt in de loop van de namiddag verslag uit bij Luyssen op de nieuwe locatie. Later op de dag komt de bevestiging via de Franse ambassade dat een 15.000 tot 20.000 gewonde Belgische militairen naar Frankrijk geëvacueerd kunnen worden.

In tussentijd stromen de installaties van het TESSI al snel vol met gewonden en zieken. Op 14 mei 1940 zijn zo’n 8.000 van de 12.000 beschikbare bedden bezet. Het Belgische Rode Kruis kan daar in West- en Oost-Vlaanderen nog ongeveer 1.400 bedden aan toevoegen, maar die zijn na vier dagen oorlog ook reeds voor de helft volzet.

Militaire Hospitalen worden opgericht in Le Touquet en Berck-Plage.

Belgische Militaire Hospitalen worden opgericht in Berck-Plage.

HK/TESSI
Geneesheer Kolonel Sillevaerts bezoekt Le Touquet, samen twee reserveofficieren: Majoor Med Emile Gallemaerts, professor aan de VUB, en 1ste Kapitein Med Georges Debaisieux, professor heelkunde aan de Leuvense universiteit. Ze worden ontvangen door de Franse Kolonel Geneesheer Debeyre, directeur van het hospitaalcentrum van Le Touquet. Deze stelt onmiddellijk 1.500 van de 2.400 bedden ter beschikking van de Belgen en vraagt hen drie chirurgische teams te leveren. De drie artsen rijden nog de zelfde avond naar De Panne terug.

HK/TESSI
Op 16 mei komt onverwachts het bevel van het Groot Hoofdkwartier (GHK) om verder westwaarts terug te trekken. Zonder dat men de K.W. Stelling ten volle verdedigd heeft moet de stelling worden prijsgegeven. Het Duitse leger wist immers een doorbraak te forceren in de streek van Sedan en in het noorden heeft Nederland zich overgegeven. Het veldleger zal aan het eind van de dag de K.W. Stelling ontruimen en zich terugplooien op de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. De hospitalen die zich bevinden in het gebied tussen de twee stellingen moeten ontruimd worden.

Het Hôpital Maritime de la Ville de Paris te Berck-Plage..

Het Hôpital Maritime de la Ville de Paris te Berck-Plage.

Luitenant-generaal Luyssen, die de gewonden naar veiliger oorden wil overbrengen, geeft aan het TESSI de opdracht om de evacuatie naar Frankrijk in te zetten. Sillevaerts, Debaisieux en Gallemaerts keren terug naar Le Touquet en starten met het klaarmaken van de hospitalen voor de aankomst van de eerste Belgische slachtoffers. Rond 18u00 verneemt Kolonel Sillevaerts dat de genomen schikkingen van de vorige dag gewijzigd zijn en dat de Franse autoriteiten Le Touquet willen reserveren voor Franse en Engelse gewonden. Ze uiten de wens de dat Belgische gewonden naar het ongeveer 15Km verderop gelegen Berck-Plage gebracht worden. Het nabijgelegen station van Rang-du-Fliers wordt de nieuwe eindbestemming voor de medische evacuatietreinen die de vervoerbare gewonden naar Frankrijk zullen overbrengen, een triagecentrum zal opgericht worden te Etaples. Hierop vertrek de kolonel samen met zijn adjuncten naar Berck-Plage waar ze arriveren om 19.00 uur. Tot zijn verwondering zijn daar reeds een aantal Belgische geneesheren met hun familie aangekomen, op eigen initiatief zonder marsbevel.  1ste Kapitein Med Debaisieux merkt op dat Berck-Plage reeds vol zit met vluchtelingen maar dit zal niet verhinderen dat het plaatselijk hospitaalcentrum wordt overgenomen van de Franse gezondheidsdienst en de draaischijf wordt van de Belgische Geneeskundige Dienst.

Het hospitaalcentrum is verspreid over een aantal opgeëiste gebouwen, waaronder het imposante “Hôpital Maritime de la Ville de Paris” op de zeedijk, het nabijgelegen “Hôpital Lannelongue”, het “Hôpital Lemaire” en het casino van het kuststadje. Een nieuwe eenheid wordt opgericht om deze installatie mogelijk te maken: het Hospitaalcentrum Berck-Plage.

HK/TESSI
Het Ministerie van Landsverdediging verkrijgt nu ook toegang tot het Franse militaire hospitaalcentrum te Nantes met een capaciteit van 20.000 bedden. Een gedeelte van het TESSI dient naar diverse locaties in deze stad verplaatst te worden. Er wordt een nieuwe eenheid opgericht: het Belgische Hospitaalcentrum Nantes. De verplaatsing naar Nantes dient te gebeuren via Saint-Adresse, Bernay, Alençon en Angers. Vreemd genoeg wordt ook de familie van de artsen, die meereizen in de persoonlijke voertuigen van de geneesheren, eerst naar Berk-Plage en later naar Nantes geëvacueerd.

HK/TESSI
Op 18 mei worden de laatste aanvullingshospitalen op weg gezet naar Berck-Plage. De troepen van de geneeskundige dienst vertrekken per vrachtwagen, samen met zoveel mogelijk hospitaalmateriaal. De gewonden worden in regel eveneens overgebracht per vrachtauto, of worden vervoerd met de aangepaste treinstellen van de Geneeskundige Evacuatiedienst. Luitenant-generaal Luyssen ontvangt eveneens het bevel om ons land te verlaten en wordt door het ministerie naar Marquise gestuurd, ongeveer halverwege Calais en Boulogne. Luyssen krijgt hier te horen dat hij zich op 19 mei naar Sainte-Adresse nabij Le Havre dient te begeven. Deze gemeente wordt de nieuwe standplaats van onze uitgeweken regering.

De enkele zeldzame aanvullingshospitalen die niet volledig geëvacueerd worden, komen in hand en van het Rode Kruis van België . Deze lazaretten verliezen hun militaire status en zullen vanaf dan met burgerpersoneel – meestal vrijwilligers – blijven functioneren ten bate van alle achtergebleven en nieuwe gewonden. De overgave van deze installaties geschiedt onder leiding van Geneesheer Kolonel Waffelaert, commandant van het nu gesloten militair hospitaal van Antwerpen.

Kolonel Sillevaerts is ondertussen opnieuw de baan op. Na een tussenstop te Berck reist hij door naar Parijs om de functie op nemen van verbindingsofficier met de hogere directie van de Franse gezondheidsdienst en alzo de installatie te Nantes te plannen.

HK/TESSI
LtGen Med Luyssen verlaat Marquise omstreeks 07u00 om het station te Rang-du-Fliers te inspecteren.  Van hieruit zullen de aankomende treinen met Belgische zieken en gewonden doorgestuurd worden naar Berck-Plage.  Vervolgens overlegt 

Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

HK/TESSI
Luitenant-generaal Luyssen geeft aan Geneesheer Luitenant-kolonel Debry de opdracht om te Berck alle op wielen gebleven en niet strikt noodzakelijke medische formaties te verzamelen en door te sturen naar Nantes. Derby slaagt er in om zo’n 2.000 gehospitaliseerden op transport te plaatsen. Het aantal opgenomen patiënten wordt die dag op 2.500 geschat. Meer gewonden zullen er niet meer overgebracht worden naar Nantes want in de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raken de hospitalen ingesloten door de Duitsers.

Maandag 27 mei 1940

 dinsdag 28 mei 1940

HK/TESSI
Het TESSI beschikt nu over het hospitaalcentrum in Nantes maar ook in Zuid-Frankrijk zijn op verschillende locaties detachementen van de territoriale gezondheidsdienst aangekomen. Geneesheer Generaal-majoor Defalle zal aangesteld worden als hoofd van de gezondheidsdienst van de Recruteringscentra van het Belgisch Leger. De medische verzorging van de tienduizenden jongeren komt dan ook in handen van militairen van het TESSI. Ook de Versterkings- en Opleidingscentra kunnen rekenen op medische steun van de territoriale gezondheidsdienst. Enkele Belgische detachementen worden hierbij ook aan het werk gezet bij het Franse hospitaalcentrum Toulouse.

De verdeling van de staven van het TESSI is als volgt:

  • de staf van het 2de Territoriaal Geneeskundig Korps is op 28 mei ondergebracht te Nantes en verhuist midden-juni naar Montpellier
  • de staf van het 4de Territoriaal Geneeskundig Korps bevindt zich op 28 mei te Champtoceaux en tegen midden-juni in Toulouse
  • het Opleidingscentrum van de Gezondheidsdienst zal te Les-Sables-d’Olonne blijven
  • het Centraal Laboratorium van de Gezondheidsdienst is aangekomen te Angers en verhuist in juni naar Les Cabannes
  • de Centrale Apotheek van het Leger is geïnstalleerd te Montrelais en wordt in juni verplaatst naar Villefranche-de-Rouergue

De veldtocht van het deel van het TESSI dat er in slaagde om aan de omsingeling van de geallieerde legers in Noord-Frankrijk en Vlaanderen te ontsnappen, zal dan ook verder blijven duren tot aan de terugkeer van ons leger uit Frankrijk in augustus en september 1940.

Tijdens de mobilisatie

Felix Dery, chef van het Militair Hospitaal te Beverlo, na WO2 als Geneesheer Generaal-Majoor.

In volle vredestijd beschikt het leger over een aantal reguliere militaire hospitalen die zich op de volgende locaties bevinden: 

  • MH Brussel: Kwartier Geneesheer Luitenant-generaal Melis, Kroonstraat te Elsene
  • MH Antwerpen: Marialei te Antwerpen
  • MH Leuven: College De Valk, Tiensestraat te Leuven
  • MH Luik: Kwartier Geneesheer Luitenant Joncker, Abbaye Saint-Laurent, Rue Saint-Laurent te Luik
  • MH Namen: Kwartier Geneesheer Majoor Bastin, Rue Eugène Thibaut 3 te Salzinnes
  • MH Bergen: Kwartier Vingernier, Place du Béguinage te Bergen
  • MH Doornik: Kwartier Geneesheer Majoor De Bongie, Rue de la Citadelle te Doornik
  • MH Gent: Oud Klooster van Deynze, Ekkergemstraat te Gent
  • MH Brugge: Kwartier Geneesheer Onderluitenant Six, Peterseliestraat te Brugge
  • MH Oostende: Kwartier Bataljonsgeneesheer De Beer, Militair Instituut voor Zeekuur te Oostende
  • MH Beverlo: Hechtelsesteenweg te Leopoldsburg

Gedurende de mobilisatie zal de capaciteit van deze actieve Militaire Hospitalen in verschillende fasen aangevuld worden met aanvullingshospitalen (Hôpital Militaire Complémentaire – HMC) en reservehospitalen (Hôpital Militaire de Reserve – HMR).

MH Leuven
Ook het MH Leuven wordt op oorlogssterkte gebracht. De eerste dag worden er onder meer gewonden verzorgd van de luchtaanvallen op de militaire vliegvelden van Schaffen en Tienen.

MH Luik
Tijdens de tweede helft van de dag wordt het Militair Hospitaal van Luik (MH Luik) gesloten en de zieken en gewonden zullen met een medische evacuatietrein van de Geneeskundige Evacuatiedienst worden overgebracht naar Gent. Het vertrek zal op 11 mei plaatsvinden.

MH Doornik
Het hospitaal te Doornik neemt eveneens de Normaalschool en de Textielschool van de stad in en wordt op volle oorlogssterkte gebracht.  Naast deze drie gebouwen beheert het MH Doornik ook nog het Aanvullingshospitaal te Estampuis, het Aanvullingshospitaal te Passy-Froyennes en de hospitalen van het Rode Kruis te Doornik, Moeskroen en in het Sint-Jozefcollege te Kortrijk.

Ziekenzaal van een Militair Hospitaal.

Ziekenzaal van een Militair Hospitaal.

MH Leuven
Het hospitaal neemt talrijke gewonden op.  Onder hen ook verschillende burgerslachtoffers van de luchtaanvallen op de Tiensepoort en de Tiensesteenweg.  De meest ernstige gevallen worden doorgestuurd naar de Sint-Raflaëlkliniek van de Universiteit op de Capucijnenvoer.

MH Luik
De commandant van het hospitaal, Geneesheer Majoor Pireaux, verlaat rondom 16u00 de stad Luik en stapt aan boord van de medische evacuatietrein die zijn personeel en gewonden naar Gent zal overbrengen.

MH Leuven
Te Leuven wordt gestart met de evacuatie van de militaire zieken en gewonden.  In eerste instantie worden in de Sint-Rafaëlkliniek de nog vervoerbare zware gevallen klaar gemaakt voor het transport.

MH Luik
De twee medische evacuatietreinen die het MH van Luik naar Gent overbrengen komen veilig en wel toe. Hier krijgt Maj Med Pireaux te horen krijgt dat hij en zijn personeel het Reservehospitaal 62 te Tielt dienen over te nemen.

MH Namen
Omstreeks 18u00 ondergaat het militair hospitaal van Namen een luchtaanval.  Hierop wordt besloten om de installaties te ontruimen.  Alle gewonden worden overgedragen aan de medische keten van het VIIde Legerkorps. Het gros van het personeel maakt zich klaar voor een vertrek naar het MH van Gent.  Te Floreffe zal een tijdelijk veldhospitaal met 40 bedden geopend worden in het Klein Seminarie onder leiding van Geneesheer Luitenant Eloy.

Personeel van het MH Namen te Edingen op weg naar Vlaanderen.

Personeel van het MH Namen te Edingen op weg naar Vlaanderen.

MH Brussel
De niet-vervoerbare gewonden worden overgedragen aan het Rode Kruis en na het sluiten van de installaties vertrekt het personeel richting Gent.

MH Leuven
Op 12 mei, net voor het dag wordt, vertrekt een medische evacuatietrein naar Herent om er gewonden van het Militair Hospitaal te Leuven op te pikken. De trein zal evenwel teruggestuurd worden naar Muizen door de stationschef van Zaventem waardoor de missie niet volbracht kan worden. Er worden uiteindelijk zes autobussen van de Legerautogroepering naar Leuven gestuurd om de gewonden op te halen.  Ook te Leuven worden de niet-vervoerbare gewonden overgedragen aan het Rode Kruis waarna het personeel en de vervoerbare gewonden verlaten de stad en doorreizen naar Eeklo.

MH Namen
Bij de aftocht uit Namen raakt het personeel van het hospitaal verspreid. De marsroute zal aanvankelijk lopen via Floreffe, Taravisée en Gosselies. Het personeel zal uiteindelijk zijn weg vinden naar diverse overige formaties van gezondheidsdienst, onder meer te Oostende, Roeselare, Berck-Plage, Zarren en Torhout. Een gedeelte zal in Noord-Frankrijk bij de val van Boulogne gevangen genomen worden.

MH Namen, Detachement Geneesheer Luitentenant Eloy
Om 02u00 start dokter Eloy met de installatie van een tijdelijk veldhospitaal met 40 bedden. Dit wordt echter niet uitgevoerd in het Klein Seminarie, maar in de Clinique Docquier. De installatie wordt echter al snel weer afgebroken wanneer Geneesheer Luitenant Eloy doorgestuurd wordt naar Taravisée om hier de 1ste Lichte Heelkundige Ambulance van het 3de Geneeskundig Korps te gaan versterken. Deze eenheid werkt ten voordele van het VIIde Legerkorps.

MH Leuven
Te Eeklo worden Med Lt Beck en Med OLt Bruynooghe en Priard teruggestuurd naar Leuven om in de Sint-Rafaëlkliniek zoveel mogelijk chirurgisch materiaal te gaan recupereren voor het leger.  De officieren zullen aan het eind van de dag terugkeren met een volle vrachtwagen.

MH Namen, Detachement Luitentenant Geneesheer Eloy
Dit detachement werkt te Taravisée bij de 1ste Lichte Heelkundige Ambulance van het VIIde Legerkorps.

MH Doornik
Te Doornik wordt gestart met de evacuatie van zieken en gewonden naar het westen van het land.

MH Gent
Geneesheer Luitenant-kolonel Melchior draagt 27 zwaargewonden over aan het Rode Kruis en maakt zijn eenheid klaar voor evacuatie.

MH Leuven
Het personeel van het Leuvense hospitaal vertoeft te Eeklo. Er wordt een plan uitgewerkt om een nieuw aanvullingshospitaal in te richten in het College O-L-V Ten Doorn aan de Zuidmoerstraat. Door de komende evacuatie naar Frankrijk zal dit niet doorgaan.

MH Brussel
Het MH van Brussel dient geëvacueerd te worden naar Oostende.

MH Namen, Detachement Geneesheer Luitentenant Eloy
Het detachement verlaat Taravisée en trekt zich terug naar het Militair Hospitaal van Doornik.

MH Antwerpen
Het militaire hospitaal van Antwerpen gaat dicht en krijgt Eeklo als nieuwe bestemming. Dit lazaret vervult ook de dubbele functie van medisch-chirurgisch centrum van het Vde Legerkorps, dat door de evacuatie op alternatieve middelen moet terugvallen. Een 300-tal vervoerbare gewonden wordt aan boord geladen van een medische evacuatietrein die hen naar Berck-Plage in Frankrijk zal afvoeren (TBC).

MH Bergen
Ook dit hospitaal sluit en wordt overgegeven aan het Rode Kruis. Gewonden en personeel vertrekken naar Kortrijk. 

MH Antwerpen
Na de evacuatie van de zieken en gewonden wordt het hospitaal gesloten.  Het personeel wordt teruggetrokken naar Oostduinkerke via Gent en Oostende.

MH Brugge
Het hospitaal wordt gesloten. De niet-vervoerbare gewonden worden overgedragen aan andere installaties. De overige gewonden vertrekken aan boord van de medische evacuatietrein T.E.A. 1 (Train d’Evacuation Assis 1) onder leiding van Geneesheer Onderluitenant Content richting Berck-Plage.

MH Doornik
Doornik sluit zijn deuren. De laatste gewonden en het personeel worden overgebracht naar Kortrijk.  De gewonden die niet getransporteerd kunnen worden, worden hier overgedragen aan de Kliniek Decoster en aan de diensten van het Rode Kruis van de regio Moeskroen-Kortrijk.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Terwijl de professoren Debaisieux en Gallemaerts te Berck-Plage blijven, vertrekt Kolonel Sillevaerts opnieuw naar ons land om verslag uit te brengen bij Luitenant-generaal Luyssen. Het nieuwe Belgische hospitaalcentrum Berck-Plage komt voorlopig onder bevel te staan van Geneesheer Kapitein Martin Morimont, een reserveofficier uit Ciney. In ons land wordt Geneesheer Majoor Fontana aangeduid als bevelhebber.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
De eerste evacuatietrein met gewonden komt aan uit Brugge. Reeds om 05u20 rijdt de medische evacuatietrein T.E.A. 1 het station van Rand-du-Fliers binnen. Tussen de slachtoffers bevinden zich heel wat zieken en lichtgewonden die eigenlijk niet geëvacueerd hoefden te worden en de medische keten onterecht belasten. Dit zal ook zo blijken bij elke nieuwe lading gewonden die over de komende dagen zal aankomen en duidt duidelijk op een slechte triage bij vertrek in ons land. Na opname worden in een van de zalen van het Hôpital Maritime 50 gewonden geteld waarvan er maar liefst 38 direct ontslagen zouden kunnen worden om de dienst te hervatten. Bij gebrek aan transport in omgekeerde richting blijven alle gewonden ter plekke. Het treinstel vertrekt leeg richting Boulogne om 15u45.Het hospitaalcentrum moet dringend georganiseerd worden. Majoor Fontana, oudste geneesheer van het MH Brussel bereikt rond 15u00 Berck-Plage en kan zijn commandotaak aanvangen. Samen met Fontana komt ook het gros van het personeel van de militaire hospitalen van Brussel, Namen, Luik en Leuven toe. Het personeel van Luik neemt het Hôpital Maritime (1.100 bedden) in, terwijl de ploegen uit Brussel het Hôpital Lannelongue (400 bedden) het toegewezen krijgen. Het casino wordt ingericht als verzorgingscentrum voor de talrijke lichtgewonden in de hoop het aantal hospitalisaties in de twee grote lazaretten te kunnen beperken. Het Casino van Berck, onder bevel van Geneesheer Kapitein Morimont kreeg al gauw de bijnaam “Centrum der kreupelen”. En tenslotte was er nog het Hôpital Lemaire dat ook gedeeltelijk bezet werd door de Belgische Militaire Medische Dienst onder bevel van de chirurg Geneesheer 1ste Kapitein Henry van het MH Brussel.De evacuatietrein T.E.M. 7 (Train d’Evacuation Mixte 7) loopt het station van Rang-du-Fliers binnen. Treincommandant Geneesheer Luitenant Goffart laat alle gewonden uitladen en stuurt zijn treinstel daarop terug richting Duinkerke en ons land. De evacuatietrein T.E.M. 9 van Geneesheer Luitenant Terlinck wordt om 16u40 in het oorspronkelijke eindstation van Etaples tegengehouden door de Franse militaire autoriteiten en dient hier zijn gewonden uit te laden. De ongelukkige slachtoffers worden niet allemaal gehospitaliseerd te Le Touquet en velen moeten te voet op eigen houtje naar Berck-Plage.

MH Antwerpen
Terwijl een klein deel van het personeel naar Berck-Plage bevolen wordt, zal het gros doorreizen naar het Hospitaalcentrum Nantes. Het detachement bestemd voor Berck-Place staat onder leiding van de directeur van het hospitaal, Geneesheer Majoor Van Vyve. De rest van het personeel dat Nantes dient te vervoegen zal bevolen worden door radioloog Geneesheer Luitenant Gautot. In deze groep bevindt zich tevens de voor onze gezondheidsdienst unieke afdeling Neuropsychiatrie onder leiding van Geneesheer 1ste Kapitein Bodart.

MH Oostende / MH Brugge / MH Gent / MH Bergen
Het personeel wordt toegevoegd aan het nieuwe Hospitaalcentrum Nantes en verlaat ons land.

MH Brussel / MH Namen / MH Luik / MH Leuven
Deze vier hospitalen brengen hun nog beschikbare personeel over naar het Hospitaalcentrum Berck-Plage.

MH Doornik
Tijdens de avond van 18 mei wordt het personeel doorgestuurd naar Heule nabij Kortrijk.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Majoor Med Fontana is verontrust over de erg beperkte mogelijkheden van het hospitaalcentrum Berck-Plage en over het groot aantal genezen of herstellende Belgische en Franse gehospitaliseerden die zouden moeten geëvacueerd worden om plaats te maken. Hij merkt ook op dat de regio gebrek heeft aan benzine waardoor transport met ziekenwagens en camions belemmerd wordt. Hij dringt aan opdat de officieren rekenplichtigen zouden bevoorraad worden in geld omdat de financiële toestand in de komende dagen kritiek kan worden. Daarenboven vraagt hij een officier en een twintigtal rijkswachters om de verkeerstucht op de toegangswegen naar de hospitalen te verzekeren. Het hospitaalcentrum zit echter zonder fondsen. Majoor van de administratie Brouyere belast met de bevoorrading in fondsen van de Geneeskundige Dienst beslist dan geld af te halen te Saint-Adresse. De hospitaalgebouwen zelf stromen intussen vol militaire en civiele gewonden. Ook komt een nieuw treinstel uit ons land aan: T.E.M. 10 onder leiding van Geneesheer Onderluitenant Regniers. Het aantal patiënten loop al snel op tot boven de 3.000. Talrijke patiënten ontschepen in het station van Rang-du-Fliers en worden per vrachtwagen en ambulance naar de lazaretten te Berck vervoerd.

MH Doornik
Het personeel verlaat Heule ons land met bestemming Frankrijk. In eerste instantie verloopt de reis via Kortrijk, Ieper, Poperingem, Hazebroucq en Lillers naar Saint-Pol.

Reservehospitaal 3, 4, 5, 7, 9
Deze installaties worden gesloten. Het personeel wordt overgebracht naar het Hospitaalcentrum Nantes.

Reservehospitaal 8, 22
Het personeel van deze hospitalen vertrekt naar Berck-Plage.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Vanaf 20 mei breken moeilijke dagen aan. De gewonden die de dag voordien toekwamen in Rang-du-Fliers vinden geen plaats meer in de overvolle hospitalen van Berck. Ze kunnen slechts gedeeltelijk ontscheept worden. Alleen de zwaar gekwetsten worden te Berck opgenomen. De anderen, meer dan 300, moeten op de treinen blijven. Het station wordt dan ook een ad-hoc annex van het hospitaalcentrum.De medische evacuatietreinen T.E.M. 4 (Train d’Evacuation Mixte 4) onder bevel van Geneesheer Adjudant Castelain en T.E.M. 3 onder bevel van Geneesheer Luitenant Stuyck komen aan te Rang-du-Fliers. De beide treinen verlieten Oostende op 18 mei met aan boord een totaal van ongeveer 1.200 gewonden van de reservehospitalen. Te Berck is men radeloos. De dokters weten niet waar eerst kijken. Men moet absoluut de gezonde mannen op transport stellen maar men heeft geen voertuigen. Bovendien weet men dat de Duitsers op komst zijn. Er wordt voor hen een bevel `sauf qui peut’ uitgevaardigd. Ze worden aangemaand naar het zuiden te trekken en zo gebeurde ook. De gekwetsten zelf worden slecht of niet verzorgd. Zij die deze periode beleefden hebben er een afschuwelijke herinnering aan over gehouden. Evacuatietrein T.E.M. 6 kan het station van Arras bereiken waar treinchef Geneesheer Luitenant Vandervael kan telefoneren met Berck-Plage. Het hospitaalcentrum stuurt de trein door naar Abbeville in de hoop dat van hier uit een rijpad naar Rang-du-Fliers kan bekomen worden. Het treinstel zal nooit aankomen.

MH Doornik
De colonne van het hospitaal verlaat Saint-Pol en trekt verder naar het zuiden via Hesdain, Montroeuil, Abbeville en Vlaugies.  De eindbestemming wordt het nieuwe Belgische hospitaalcetrum te Nantes.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Vanaf 08u00 worden de telefonische verbindingen met Berck afgesneden terwijl zieken en gewonden blijven toestromen. Het Belgisch commando van het hospitaalcentrum tracht de lichte zieken vooralsnog te evacueren naar Nantes. In het Maritiem hospitaal wordt een detachement samengesteld van 300 genezen verklaarde militairen die toevertrouwd worden aan Kapitein-commandant Linard De Guertechin. Vergezeld van een andere officier moet hij proberen de Somme te overschrijden bij Abbevile en Bernay te bereiken. ’s Namiddags komt het detachement, dat zonder eten nog medische begeleiding de baan werd opgestuurd, al terug omdat alle bruggen op de Somme door de vijand bezet zijn. Majoor Brouyere slaagt erin Saint-Adresse te bereiken en wordt doorgestuurd naar Bernay waar hij zich één miljoen Belgische frank laat overhandigen voor het hospitaalcentrum van Berck. Hij vertrekt zonder uitstel terug naar Berck via Fécamp, Dieppe en Le Tréport. Aan de Somme gekomen moet hij onverrichter zake terugkeren, er is geen doorkomen aan. Intussen wordt de toestand in het Maritiem hospitaal meer en meer kritiek. Naast de overbezetting der lokalen stelt zich een bevoorradingsprobleem. De bevoorrading is nijpend aangezien ook de lokale kruidenierswinkels volledig leeg zijn en zich niet konden zich herbevoorraden. Dankzij de vrachtwagens van het HRM van Tielt en benzine ‘gerecupereerd’ van een verlaten Frans vliegveld kan het hospitaalpersoneel de ganse omgeving afzoeken. Overal in de wijde omgeving is de toestand tragisch maar door de onophoudelijke toewijding van Luitenant Renwart en Adjudant Custers kan een minimum aan levensmiddelen bezorgd worden aan het Maritiem hospitaal. Het achtergebleven personeel en de patiënten vernemen dat de Duitse troepen de Atlantische kust bereikt hebben en de krijgsgevangenschap nu onvermijdelijk geworden is. Nu het nog een kwestie van uren geworden is eer de bezetter Berck zal bereiken, slaat het pessimisme neer in het hospitaal.

Hospitaalcentrum Nantes in Frankrijk
Geneesheer Luitenant-kolonel Debry is inmiddels aangekomen in Nantes en werkt aan de installatie van het nieuwe hospitaalcentrum. De gezondheidsdienst zal tegen 22 mei ongeveer 7.500 nieuwe bedden kunnen organiseren.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
De stroomvoorziening valt uit te Berck-Plage. Tijdens de namiddag komen de eerste Franse gewonden toe die verklaren gewond te zijn in vuurgevechten te Berck-Ville, op nog geen 7Km van het hospitaal. Ook de Belgische Adjudant Custers heeft Duitse pantserwagens waargenomen aan de rand van de stad tijdens het uitvoeren van een corvee met een ploeg van het hospitaal. De nakende inname van de stad leidt tot enige paniek onder de Belgen. De aankomst van de Duitsers in de hospitalen verliep rustig en zonder veel ruchtbaarheid. Een Duitse officier kwam het personeel melden dat ze krijgsgevangen waren.Zich bewust zijnde van de ellendige omstandigheden in de hospitalen te Berck, slaagt de Franse verbindingsofficier Commandant (Majoor) Detige erin om per schip van Berck naar Dieppe te varen en vervolgens bij de Belgische Luitenant-generaal Vincotte te Rouen te gaan pleiten voor de evacuatie van alle gewonden uit Berck-Plage. Vincotte neemt contact op met de Franse militaire bevelhebber te Duinkerke, Admiraal Darlan, om te trachten een evacuatie op te starten. Dit plan wordt nooit uitgewerkt.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Hoewel de aanvoer van patiënten per trein stilgevallen is, blijven gewonde of verloren geraakte Belgische, Franse en Britse militairen toestromen in de hospitalen te Berck. Alle bijkomende opnames komen gewoon in de gangen van de gebouwen op de grond terecht. Berck-Plage wordt ingenomen door de Duitsers, die aanvankelijk geen aandacht schenken aan wat er in de Belgische hospitalen plaats vindt.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Het front rukt verder op naar het noorden, richting Boulogne. Berck-Plage komt dan ook al snel buiten de gevechtszone te liggen en een relatieve rust keert weer. Er zijn nu meer dan 2.000 gewonden opgenomen in het hospitaal, Belgische of Engelse militairen, burgers, mannen, vrouwen en kinderen in nood. De gangen lagen vol met lichamen op stro of gewoon op de grond. In deze situatie zal pas op 27 mei verandering komen.

Hospitaalcentrum Nantes in Frankrijk
Ook de colonne van het MH Doornik bereikt nu Nantes.

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
De Duitsers laten de hospitalen gewoon verder werken en het Belgisch personeel evenals de gewonden genieten van een relatieve vrijheid. Geen spoor van agressiviteit aan beide zijden. Men observeert elkaar. De ontwapende Belgische militairen wandelen in uniform op de dijk en laten zich fotograferen door de Duitse propagandadienst voor het Casino.

Maandag 27 mei 1940

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
De Duitse bezetter bemoeit zich nu wel met de Belgische hospitalen te Berck. De gebouwen worden uitgekamd en alle ambulante patiënten en zowel het militaire als het civiele personeel worden overgebracht naar het nabije vliegveld om krijgsgevangen gemaakt te worden. Enkele artsen mogen samen met de bedlegerige patiënten achterblijven in de hospitaalinstallaties. Enige tijd later krijgen ze versterking van een 120-tal personeelsleden die van het vliegveld teruggestuurd werden. Intussen hebben de gewonden in de hospitalen wel van de gelegenheid gebruik gemaakt om in de keukens en verblijfsruimten van het personeel in te breken en zich te goed te doen aan het weinige nog aanwezige voedsel. De situatie te Berck wordt dan ook bijzonder dramatisch in de komende dagen.

 dinsdag 28 mei 1940

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
De manschappen vernemen via de radio het verschrikkelijke nieuws van de capitulatie van België. De hatelijke toespraken die er op volgden zweepten enigszins de geesten van onze Franse gastheren op met enkele wrijvingen tot gevolg die echter snel ophouden na de de tussenkomst van de Belgische directie bij de directrice van het Maritiem hospitaal.

Na de capitulatie

Hospitaalcentrum Berck-Plage in Frankrijk
Tot 3 juni moet het hospitaalcentrum zich trachten te beredderen met het weinige overgebleven personeel. Vanaf die datum worden de hospitalen door de bezetter ontdaan van hun gewonden. Op 04 juni is het Casino als eerste aan de beurt, zonder twijfel omdat daar de meest gezonde mannen verbleven. Aanvankelijk worden alle gewonden die voldoende hersteld zijn krijgsgevangen gemaakt.Een Duitse officier deelt de soldaten mede dat zij zich moeten klaar maken voor vertrek. Rond de middag vertrekt een grote colonne gevangenen te voet naar Montreuil waar ze ’s avonds rond 21u00 aankomen. Op 05 juni verblijven ze te Montreuil om op 06 juni een tweede etappe te voet van Montreuil naar Hesdin af te leggen. Op 07 juni gaat het verder te voet van Hesdin naar Saint-Pol. De 08 juni worden de gevangen per vrachtwagen vervoerd van Saint-Pol naar Cambrai om in de namiddag uit Cambrai te vertrekken per spoor. Op 09 juni rond 22u00 komen ze aan in het station Schaarbeek-Brussel. Iedere dag verlaten colonnes met gezonde soldaten Berck. Soms worden ook gewonden, waarvan sommigen tamelijk ernstig, in de colonne opgenomen. De bevolking van Berck kijkt onder een brandende zon ontsteld naar deze defilé van lijdenden. Allen zullen ze dezelfde weg afleggen: de eerste dag te voet van Berck naar Montreuil, de tweede dag te voet van Montreuil naar Hesdin, de derde dag te voet van Hesdin naar Saint-Pol, de vierde dag van Saint-Pol nar Cambrai per camion om eindelijk van Cambrai naar Brussel te sporen. Op 05 juni wordt het Hôpital Lannelongue leeggemaakt gevolgd door het Hôpital Maritime op 08 juni. Ten slotte worden de overige gewonden en het personeel terug naar ons land overgebracht. Op 13 juni zullen nog 48 artsen, 8 apothekers, een 300-tal personeelsleden en ongeveer 100 gewonden overblijven in de hospitalen Lannelongue en Maritime. Het Hôpital Lannelongue sluit zijn deuren op 28 juni gevolgd door het Hôpital Maritime op 2 juli 1940. De laatste militairen worden naar ons land overgebracht waarna het Hospitaalcentrum Berck-Plage ontbonden wordt. In de periode dat het Hospitaalcentrum Berck-Plage operationeel was bezweken er 24 Belgische militairen aan hun verwondingen. Gezien de grote aantallen gewonden die naar het hospitaalcentrum werden afgevoerd (meer dan 3.000) is dit relatief weinig. Inlichtingen uit de overlijdensakten die te Berck-Plage werden opgesteld vertellen ons wie zij waren, behalve voor twee onder hen die naamloos begraven werden.

Het Gentse feestpaleis wordt omgebouwd tot aanvullingshospitaal met 2.200 bedden.

Het Gentse feestpaleis wordt omgebouwd tot aanvullingshospitaal met 2.200 bedden.

Staf/2TGK
Op 10 mei werkt het hoofdkwartier van het 2de Territoriaal Geneeskundig Korps te Antwerpen.  Het korps gaat over tot de volledige mobilisatie van zes Territoriale Geneeskundige Compagnies en vijf Hospitaalcentra, namelijk:

  • Hospitaalcentrum van Gent,
  • Hospitaalcentrum van Brugge,
  • Hospitaalcentrum van Oostende,
  • Hospitaalcentrum van Blankenberge
  • Hospitaalcentrum van Zeebrugge.

Elk Hospitaalcentrum controleert één of meerdere Militaire Hospitalen (HM), Aanvullingshospitalen (HMC) en Reservehospitalen (HMR).  De 1Cie mobiliseert te Gent, de 2Cie te Lier, en de 3Cie, 4Cie, 5Cie en 6Cie te Oostende en Brugge.  In deze laatste stad bevindt het mobilisatiedepot voor deze eenheden zich aan de Oliebaan en het oorlogskantonnement in het Sint-Leocollege aan de Carmerstraat.

Het Centraal Bureel voor de Boekhouding van het korps wordt eveneens te Oostende gemobiliseerd.

Hospitaalcentrum Gent

  • HMR 29
    Het Sint-Pietersinstituut wordt overgenomen door het 2TGK.  Het hospitaal zal tussen 10 en 16 mei zo’n 250 lichtgewonden opnemen.
  • HMC Gent (Feestpaleis)
    Het aanvullingshospitaal (HMC) Gent dat reeds in december 1939 werd gemobiliseerd, wordt bij het begin van de oorlog bevolen door Majoor Geneesheer G. Cambrelin die wordt bijgestaan door Kapitein Geneesheer F. Derom als officier-adjunct.

Hospitaalcentrum Oostende

  • HMR 43
    In het Royal Palace Hotel worden zo’n 150 militairen verwacht.  Aan het eind van de dag zullen slechts een officier en een tiental manschappen toegekomen zijn.
  • HMR 45
    Het Grand Hôtel Splendid wordt overgenomen en zal in de daarop volgende dagen ingericht worden tot een hospitaal met 116 bedden, waaronder een isolatieafdeling van 18 bedden voor besmettelijke zieken.  Het hotel zal op 16 mei inzetbaar zijn.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    Het 2TGK neemt het Grand Hôtel des Bains et des Familles te Blankenberge over.  Dit hotel zal ingericht worden als hospitaal voor stomatologie en maxillo-faciale heelkunde.  Er worden 500 bedden gepland.  Het personeel zal bestaan uit 6 chirurgen-stomatologen, 6 tandartsen, en 18 gespecialiseerde verpleegkundigen voor de operatiezalen.  In eerste instantie wordt de mobilisatiekoffer voor HMR 60 opgehaald in het Militair Hospitaal van Brugge.
  • HMR 73 (Hotel Continental te Blankenberge)
    Wanneer Leo Elaut ’s ochtends thuis te Belsele wakker schrikt door overvliegende toestellen van de Luftwaffe, bevestigt zijn chauffeur die hem naar zijn dagtaak als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Gent dient te brengen dat de oorlog is uitgebroken. Dokter Elaut is eveneens reserveofficier bij ons leger en is aangeduid als bevelhebber van het Reservehospitaal 73 in Hotel Continental te Blankenberge. Hij besluit om zijn oproepingsbevel af te wachten en gaat die dag gewoon werken te Gent. Aan de universiteit heerst de grootste chaos. Diverse professoren hebben besloten om een ad-hoc eindexamen af te leggen van de laatstejaarsstudenten en de faculteit te sluiten, terwijl anderen hier niet willen van weten en gewoon door willen gaan met de lessen. Dokter Elaut keert aan het eind van de dag terug naar Belsele en krijgt omstreeks 23u30 onverwacht bezoek van een luitenant van het 62ste Linieregiment met een opeisingsbevel voor accommodatie. De eenheid van de luitenant is aangekomen Belsele en de man wordt ingekwartierd in de woning van de familie Elaut.

Staf/2TGK
De staf verlaat Antwerpen en verplaatst zich naar Oostende.  Te Antwerpen zal nog een achterwacht blijven tot 14 mei.

Hospitaalcentrum Oostende

  • HMR 43
    In het Royal Palace Hotel is de personeelssituatie er niet beter op geworden.  Med LtKol Roelens laat de beschikbare manschappen vertrekken naar HMR 47 (Grand Hôtel de la Plage) op de zeedijk.  Het hospitaal zal nooit operationeel worden.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    Bij aankomst te Blankenberge blijkt het Grand Hôtel des Bains et des Familles gesloten te zijn.  De zaak is enige tijd voordien failliet gegaan en er is geen stromend water of elektriciteit meer.  Er wordt getracht om een en ander te herstellen met de beschikbare manschappen.
  • HMR 73 (Hotel Continental te Blankenberge)
    Leo Elaut keert terug naar Gent waar de polikliniek van de universiteit ontruimd wordt. Op het middaguur ontvangt hij zijn oproepingsbevel per telegram. De arts dient zich naar het militair hospitaalcentrum van Brugge te begeven om het mobilisatiedossier van Reservehospitaal op te pikken en moet dan naar Blankenberge. Na een omweg via Belsele voor het oppikken van zijn uniform en afscheid nemen van vrouw en kinderen, vertrekt Elaut naar Brugge waar hij te 19u00 aan het militair hospitaal toekomt. Er valt geen enkele officier te bespeuren en na heel wat zoekwerk kan dokter Elaut van Adjudant Vermeylen vernemen dat hij maar beter de volgende ochtend kan terugkomen om zijn marsorders richting Tielt in ontvangst te nemen. Reservehospitaal 73 zal niet worden opgericht, en Geneesheer Luitenant Elaut word nu directeur van het Reservehospitaal 62 te Tielt. Elaut zal in het Hotel Osborne op de Brugse grote markt logeren.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 62 (Gesticht der Zusters van de Heilige Familie te Tielt)
    Geneesheer Luitenant Elaut verlaat samen met zijn personeel Brugge en kijkt op de trein naar Tielt het mobilisatiedossier van het HMR 62 na. In het Gesticht der Zusters van de Heilige Familie dient een lazeret van 900 bedden uit te grond gestampt te worden. Bij aankomst omstreeks 16u00 stuit de nieuwe directeur op enkele officieren van het militair hospitaal te Luik die met een opeisingsbevel voor het zelfde gebouw staan te zwaaien. Na overleg wordt dan maar besloten dat Geneesheer Majoor Englebert Pireaux, commandant van het MH Luik, de leiding op zich zal nemen en het reservepersoneel van Lt Med Elaut zich onder zijn bevel zal stellen.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    Het Grand Hôtel des Bains et des Familles blijkt niet voldoende hersteld te kunnen worden te zijn om 500 bedden gebruiksklaar te maken.  Het nabijgelegen Hotel Pauwels-D’Hondt wordt een bijgebouw voor HMR 60.  Ondertussen gaan enkele chirurgen aan de slag in HMR 73 in Hotel Continental.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 62 (Gesticht der Zusters van de Heilige Familie te Tielt)
    Een konvooi paardengespannen van het transportkorps brengt het eerste hospitaalmaterieel naar het gesticht. Dokter Pireaux besluit om naast een heelkundige ook een geneeskundige afdeling te openen en laat hiervoor het nabijgelegen Sint-Jozefscollege opeisen.

Staf/2TGK
De 2Cie verlaat Lier en vervoegt Oostende.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 62 (Gesticht der Dames van de Heilige Familie en Sint-Jozefscollege te Tielt)
    Op het dak van de beide gebouwen worden grote rode kruisen geschilderd om vriend en vijand duidelijk te maken dat het om een hospitaal gaat. Er worden ook verschillende detachementen de stad in gestuurd om divers hospitalisatiematerieel op te eisen: bij de burgers worden onder meer bestek, kookgerei, lakens, dekens en nachtemmers opgehaald. Er wordt verteld dat de eerste gewonden binnen twee dagen zouden toekomen.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 62 (Gesticht der Dames van de Heilige Familie en Sint-Jozefscollege te Tielt)
    Lt Med Elaut vertrekt met een groep vrachtwagens naar Gent om nog bijkomende uitrusting voor het nieuwe lazaret op te halen. Er zijn nog steeds geen gewonden toegekomen in het reservehospitaal.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    Het personeel in het Grand Hôtel des Bains et des Familles en het Hotel Pauwels-D’Hondt werken verder aan de inrichting van het heelkundig centrum.  Hierbij wordt het eerste gebouw opgegeven als hospitaal en alleen gebruikt voor het logement van de militairen.  Op dag zes van de mobilisatie zou het chirurgisch materiaal moeten aankomen uit het depot van het Militair Hospitaal te Brugge.  Dit gebeurt echter niet, zodat in het hospitaal geen enkele ingreep zal uitgevoerd worden.

Hospitaalcentrum Gent

  • HMR 29
    Het hospitaal in het Sint-Pietersinstituut zal eveneens gesloten worden en start met de evacuatie van zijn patiënten. 

Hospitaalcentrum Brugge
Om 19u00 start professor Jozef Sebrechts, ondervoorzitter van het Rode Kruis van België, met de overname van het hospitaalcentrum.

  • HMR 41 (Sint-Vincentiusinstituut te Torhout)
    Dit hospitaal wordt op weg gestuurd naar Berck-Plage.
  • HMR 62 (Gesticht der Dames van de Heilige Familie en Sint-Jozefscollege te Tielt)
    ’s Ochtends komen enkele gewonde Franse soldaten toe. De militairen raakten gewond tijdens de aftocht van het  7de Franse Leger doorheen ons land, bij een van de talrijke luchtaanvallen of door ongevallen onderweg. Om 16u30 krijgt Majoor Pireaux het bevel om de aftocht naar Frankrijk te vervoegen en om 22u00 klaar te staan met manschappen en materieel in het station van Tielt. Het inpakken gaat bijzonder snel en reeds om 19u00 zijn de vrachtwagens klaar voor de aftocht. Vanaf 21u00 wordt gestart met het overladen van alle goederen op een klaarstaand treinstel.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    In het Hotel Pauwels-D’Hondt wordt een röntgenapparaat in gebruikt genomen.  Het toestel is de persoonlijke eigendom van een van de artsen.  Er worden slechts 80 van de 500 voorziene bedden ingericht.

Staf/2TGK
De 1Cie verlaat Gent en vervoegt Oostende.

Hospitaalcentrum Gent

  • HMR 29
    Het personeel van het hospitaal in het Sint-Pietersinstituut vertrekt naar Berck-Plage.
  • HMC Gent (Feestpaleis)
    Om 10u00 komt Dokter Van Cauwenberg van het Rode Kruis aan om het hospitaal te sluiten.  De gewonden worden aan boord van een medische evacuatietrein geladen en vertrekken nog diezelfde dag naar het hospitaalcentrum van Berck-Plage.  Het Feestpaleis wordt rond 17u00 overgedragen aan het Rode Kruis.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 34
    Ook het personeel van HMR 34 vertrekt naar Le Touquet om van hier uit doorgestuurd te worden naar Berck-Plage.
  • HMR 62
    De trein met het personeel en een gedeelte van het materieel van het hospitaal verlaat Tielt rond 02u00 en rijdt aanvankelijk naar het spoorwegknooppunt te Lichtervelde om van hier uit de lijn naar Diksmuide te volgen. De rit verloopt bijzonder vlot en om 07u00 wordt het station van Veurne binnen gereden. Aan boord van de trein bevinden zich ongeveer 350 militairen. Na een korte pauze bereikt de trein De Panne omstreeks 08u00 en kunnen de Belgen nog een half uur later de grens over rijden. Tot Duinkerke gaat het vlot, maar bij aankomst hier omstreeks 09u30 valt alle treinverkeer stil. Uiteindelijk kan een rijpad vrijgemaakt worden om 17u15 en komt het treinstel van HMR 62 weer op gang. Tijdens de nacht komen de militairen via Etaples aan te Rang-du-Fliers. Het ander gedeelte van het materieel dat de dag voordien op vrachtwagens vrachtwagens werd geladen vertrekt in konvooi richting Frankrijk onder bevel van Kapitein-commandant Pierret.

Hospitaalcentrum Oostende

  • HMR 45
    Het Grand Hôtel Splendid zal geen patiënten opnemen.  Het personeel wordt doorgestuurd naar Anetz nabij Agde in Frankrijk.

Hospitaalcentrum Blankenberge

  • HMR 60
    Het personeel in het Grand Hôtel des Bains et des Familles geeft het hospitaal over aan het Rode Kruis en zal op 18 mei vertrekken naar het nieuwe hospitaalcentrum te Nantes.  In eerste instantie moet de colonne van 105 personeelsleden verdeeld over 1 motorfiets, 1 autobus, 1 vrachtwagen, 5 bestelwagens en 16 personenvoertuigen naar Montreuil.

Staf/2TGK
Geneesheer Luitenant-kolonel Debry wordt aangeduid als commandant voor het nog op te richten hospitaalcentrum van Nantes en komt rond 15u00 toe te Berck-Plage.  Geneesheer 1ste Kapitein Maesschalk komt over van het Militair Hospitaal Oostende en wordt de nieuwe bevelhebber van het 2TGK.

’s Avonds verlaat de rest van de staf van het 2TGK de stad Oostende om de aftocht naar Frankrijk te vervoegen.  De elementen van de 3Cie en de 4Cie die zich nog te Brugge bevinden, worden niet op de hoogte gebracht van de evacuatie naar het zuiden en blijven ter plekke achter.

Hospitaalcentrum Gent

  • HMR 24
    De Normaalschool te Sint-Amandsberg wordt om 11u10 overgegeven aan het Rode Kruis.  Alle militaire zieken en gewonden zijn vertrokken.
  • HMC Gent
    Nadat eerst de gewonden werden geëvacueerd vertrekt nu ook een colonne voertuigen van het HMC uit Gent naar Rijsel in Frankrijk. De voorziene bestemming is Berck-Plage. Het konvooi bestaat uit een allegaartje opgeëiste voertuigen, waaronder een autocar voor de verpleegsters en een grote rode camion van de brouwerij Meiresonne. Zoals de meeste andere voertuigen is deze zorgvuldig afgedekt met een reusachtig dekzeil gemerkt met een Rode Kruisteken. Het begeleidend personeel bestaat uit beroepsmilitairen en reservisten, dokters – onder meer de directeur van het HMC Maj Med Cambrelin en zijn staf, chauffeurs, verpleegsters, verplegers waaronder een aantal seminaristen en novicen, koks en bedienden. Alle voertuigen dragen links onder op hun voorruit een identificatieteken van het AMH, een soort laissez-passer. Specifiek voor dit konvooi is dat de families van de militairen worden meegenomen richting Frankrijk in de militaire voertuigen. In Rijsel wordt halt gehouden om er te overnachten. In de loop van de nacht komt het bericht binnen dat de colonne zich niet naar Berck-Plage dient te begeven maar dat de nieuwe eindbestemming de Franse stad Nantes is.

Hospitaalcentrum Brugge
Het centrum bevestigt om 13u00 dat alle installaties in handen zijn van het Rode Kruis.  Twee gewonde en een zieke militair werden overgegeven aan de burgerdiensten.

  • HMR 62
    Het personeel van reservehospitaal 62 wordt in eerste instantie doorgestuurd naar het Hôpital Lannelongue, een onderafdeling van het Hôpital Maritime gebouwd in 1924 voor volwassen mannelijke patiënten. Tijdens de namiddag vinden de militairen hun definitieve nieuwe standplaats in het Hôpital Maritime zelf. Het reservehospitaal houdt op te bestaan en manschappen en materieel worden verdeeld binnen de nieuwe eenheid.

Hospitaalcentrum Oostende

Hotel de l'Océan (HMR 48) met ernaast het Hôtel de la Plage (HMR 47) op de zeedijk te Oostende.

Hotel de l’Océan (HMR 48) met ernaast het Hôtel de la Plage (HMR 47) op de zeedijk te Oostende.

  • HMR 47, 48 en 49
    Drie aanpalende, prestigieuze hotels op de zeedijk te Oostende waren ingericht als militair hospitaal en stonden onder bevel van 1Kapt Med Beckers. Het betreft het Grand Hotel de la Plage, (Hôpitale Militaire de Reserve Nr 47), het Hotel de l’Océan (HMR Nr 48) en het Grand Hotel Continentale (HMR Nr 49). De drie reservehospitalen krijgen op 18 mei bevel hun deuren te sluiten en de gewonden over te brengen naar Frankrijk. Alle vervoerbare gewonden en het personeel van de hospitalen worden naar het station van Oostende gebracht waar ze kunnen instijgen in de medische evacuatietrein T.E.M. Nr 6 die onder bevel stond van Lt Med Vandervael. De niet-vervoerbare gewonden worden overgedragen aan het Rode Kruis. De nacht van 18 op 19 mei wordt op de trein in het station van Oostende doorgebracht.

Belgische militairen op het balkon van het casino te Berck-Plage..

Belgische militairen op het balkon van het casino te Berck-Plage.

Detachment Kapt Van Heddeghem (3Cie/2TGK en 4Cie/2TGK te Brugge)
Kapitein Van Heddeghem beseft dat de staf van het 2TGK vertrokken is uit Oostende en gaat te rade bij het Plaatscommando van Brugge over het lot van de elementen van de 3Cie en de 4Cie die zich nog in de stad bevinden.  Om 13u00 mogen Van Heddeghem en zijn militairen eveneens naar Frankrijk afreizen.  Dit detachement zal niet langer doorheen de Duitse linies langsheen de Somme kunnen en wordt gevangen genomen.

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Tijdens de tweede dag wordt doorgereisd van Rijsel via Arras naar Amiens. In Amiens komt het konvooi in een bombardement terecht. De colonne maakt snelheid maar een bom slaat in voor één van de voertuigen. De chauffeur verliest de controle over het stuur en knalt tegen een blinde muur waarbij de chauffeur ernstig gewond raakt en de auto zwaar beschadigd moet worden achtergelaten. Het konvooi houdt halt in Amiens aan de Somme om te overnachten.

Hospitaalcentrum Blankenberge in Frankrijk

  • HMR 60
    Het personeel verlaat de Panne tijdens de nacht van 18 op 19 mei en steekt om 01u00 de grens over.  Om 05u00 worden de voertuigen bijgetankt te Bergues.  Een personenwagen en de autobus moeten onderweg achtergelaten worden door panne.  Via Montreuil rijdt de colonne omstreeks 18u00 Abbeville binnen.  Het detachement overnacht te Neufchâtel-en-Bray

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Vreemd genoeg zet het konvooi van het HMC Gent zijn tocht in de vroege ochtend verder langs de Somme richting Abbeville. De colonne wordt regelmatig overvlogen door Duitse jachtvliegtuigen maar aanvallen blijven uit. Blijkbaar bieden de Rode Kruistekens voldoende bescherming. De Duitsers zijn niet veraf want overal waar de colonne passeert blazen Franse genietroepen de bruggen over de Somme op, soms zo dicht achter de colonne dat de manschappen de brug de lucht zien ingaan. Er kan niet snel gevorderd worden want de wegen zitten vol vluchtelingen verweven met Franse en Engelse troepenkonvooien op weg naar het noorden.  Het Belgisch konvooi passeert meerdere stations en militaire vliegvelden, militaire doelwitten bij uitstek die op regelmatige tijdstippen aangevallen worden. De dokters zijn blijkbaar niet voldoende tactisch geschoold om dergelijke risico’s te vermijden. Tegen de middag steekt de colonne de Somme over in Abbeville die op dat ogenblik flink gebombardeerd wordt. Eens de Somme voorbij volgen ze de Franse kust van Le Tréport tot Dieppe waar opnieuw halt gehouden wordt.

Hospitaalcentrum Brugge

  • HMR 34
    Wanneer de Duitsers het hospitaalcentrum te Berck-Plage naderen, besluit Med Lt Dusart om een poging te wagen om met zijn personeel naar het zuiden te ontkomen.  De kleine colonne wordt echter tegengehouden te Morlay nabij Noyelles en teruggestuurd naar Berck-Plage.

Hospitaalcentrum Blankenberge in Frankrijk

  • HMR 60
    De colonne rijdt verder en passeert te Rouen omstreeks 13u30.  De volgende overnachting is te Bernay.

Hospitaalcentrum Oostende

  • HMR 47
    Ondanks het feit dat het hospitaal werd overgedragen aan het Rode Kruis blijven gewonde militairen toestromen, sommige onder met zware verwondingen. Ze worden opgevangen door het verplegend personeel van het Rode Kruis waarvan velen als vrijwilliger vlak voor het begin van de oorlog een korte opleiding kregen. Op één van de verdiepingen van het hotel werd een operatiezaal ingericht. [1]

Hospitaalcentrum Blankenberge in Frankrijk

  • HMR 60
    De colonne verlaat Bernay en rijdt via Gassée en Alençon naar Laval om hier de nacht door te brengen in het Franse militaire hospitaal.  In de daarop volgende dagen zal het personeel verdeeld worden onder de diverse medische installaties van Bretagne.

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Na de vorige dag van Dieppe naar Rouen gereden te zijn trekt de colonne op 22 mei van Rouen naar Evreux waar ze kort na de middag toekomen. In Evreux bevindt zich ook een gemotoriseerde Engelse eenheid (allicht van de Britse Beauman Division die een depot had in Evreux) die in actie schiet wanneer een driemotorig Duits transportvliegtuig er een groep parachutisten afwerpt. De Engelsen omsingelden snel de landingszone en openden het vuur. De para’s worden bij hun landing gevangen genomen. De Belgische voertuigen zitten zonder benzine maar een Frans officier weigert de Belgen te bevoorraden. De Franse benzine blijkt echter opgeslagen in Engelse jerrycans. Eerste Sergeant Michaël Weise, die in 1914-18 vier jaar in Engeland verbleef en goed Engels spreekt, wendt zich tot de Britten. Deze eisen hun jerrycans terug waarop de woedende Fransman tot toegeven gedwongen wordt. De voertuigen worden bijgetankt waarna ze doorreizen naar Chartres. Iets voorbij Evereux splitst de colonne op in twee delen die elk afzonderlijk hun weg naar Nantes zullen verderzetten. In Chartres wordt de nacht doorgebracht.

Hospitaalcentrum Oostende in Vlaanderen

  • HMR 47
    Het 1ste Geneeskundig Korps van het Leger krijgt de opdracht om een Medisch-Chirurgisch Centrum in te richten te Mariakerke en Oostende.  Omstreeks 16u30 komen de enkele officieren van de Zware Heelkundige Ambulance van deze formatie aan bij het Grand Hôtel de la Plage.  Het hotel wordt in lamentabele toestand aangetroffen.  De luchtaanvallen op Oostende hebben heel wat schade aangericht.  de meeste ramen hebben geen vensterglas meer.  Binnen- en buitendeuren hangen uit de scharnieren.  Plafonds zijn beschadigd.  In het hotel zijn zo’n 600 zieken en gewonden met een minimum aan personeel van het Rode Kruis.

Hospitaalcentrum Oostende in Frankrijk

  • HMR 45
    Het personeel is aangekomen in het militaire kamp te Agde.  Med Lt Kullman zal zich hier om de talrijke Belgische jongeren van de CRAB met tuberculose bekommeren.

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Na vanuit Chartres naar Le Mans gereden te zijn om daar te overnachten, rijdt de colonne op 24 mei van uit deze stad via Angers naar Mésanger dat zich halfweg Angers en Nantes bevindt. Hier komen de twee delen van de colonne terug samen en kunnen ze hun weg vervoegen naar Nantes.

Hospitaalcentrum Oostende in Frankrijk

  • HMR 45
    De artsen en het personeel van de Zware Heelkundige Ambulance van het 1ste Geneeskundig Korps van het Leger hervatten de operaties.  De operatieploegen wisselen elkaar om de 3 uur af, zodat continu kan gewerkt worden.  Het sterilisatievoertuig en het röntgenvoertuigen die op de zeedijk geparkeerd staan, worden gemitrailleerd door de Luftwaffe en verplaatst naar de binnenkoer van een naastgelegen gebouw.

Gebombardeerde Grand Hotel de la Plage op de zeedijk.

Gebombardeerde Grand Hotel de la Plage op de zeedijk.

Hospitaalcentrum Oostende

  • HMR 47
    Het reservehospitaal in het Strandhotel (Grand Hotel de la Plage) te Oostende wordt op 24 mei om 15u30 door de Luftwaffe gebombardeerd. Drie bommen treffen het gebouw ondanks het rood kruis dat op het dak van het hotel was geschilderd. Eén bom treft de operatiezaal waarbij tijdens een aan de hand zijnde operatie een vrouwelijke arts (Angeline Poireau – TBC), een verpleegster (Marie Vanglabbeke – TBC) en een militair om het leven komen. De Luitenanten Geneesheer Bonet en Machuret [2] die eveneens aan het werk waren in de operatiezaal raken ernstig gewond.  In de inkomhal worden Onderluitenant Geneesheer Hublet, dokter van wacht, en en verpleger gedood.  Niet alle zalen met zwaar gewonden en pas geopereerden van het  Strandhotel kunnen ontruimd worden. Naar verluid komen meerdere gewonde soldaten (sommige bronnen spreken van 50 slachtoffers – TBC) om in de brand na het bombardement.  Het waterleidingnet in Oostende is niet langer operationeel, zodat de brandweer bluswater moet pompen uit de vijver van het Leopoldpark.  Geneesheren en verpleegsters evacueren met behulp van het XXVIIste Bataljon Wachters van Verkeerswegen en Inrichtingen   (XXVII/GVCE) [3] zo goed als mogelijk de gewonden naar het nabijgelegen HMR 53 gevestigd in het  “Institut des Dames du Sacre-Coeur”, een pensionaat in een nonnenklooster op de zeedijk te Mariakerke.  In het HMR 53 worden de geëvacueerde gewonden in de eetzaal op militaire britsen te rusten gelegd.  Later worden ook enkele gewonden ondergebracht in het HMR 51 gevestigd in het hotel “Alfa” eveneens te Mariakerke.  Op het eind van de oorlog worden de overgebleven gewonden geëvacueerd naar het Sint-Janshospitaal in Brugge [3].
    Het hotel wordt opgegeven en de Zware Heelkundige Ambulance van het 1ste Geneeskundig Korps van het Leger verhuist naar HMR 16 in het Hotel Midland te Raversijde.

Maandag 27 mei 1940

 dinsdag 28 mei 1940

Staf/2TGK in Frankrijk
Te Nantes bevinden zich 72 artsen, enkele honderden manschappen van de gezondheidsdienst en ongeveer 2.000 patiënten. Het Hospitaalcentrum Nantes onder Geneesheer Luitenant-kolonel Debry zal een unieke rol spelen binnen het verhaal van het Belgische leger in Frankrijk daar een belangrijk deel van van de middelen rechtstreeks ten voordele van het Franse leger zal ingezet worden. Verschillende detachementen van militaire artsen en steunpersoneel worden uitgestuurd om aanvullingshospitalen van het Franse leger te gaan versterken, zowel in de wijde omgeving van Nantes als in Bretagne. Het hospitaalcentrum staat ook in voor de Medische steun aan de elementen van de 7de Infanteriedivisie die zich in Bretagne bevinden.

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Het personeel van het HMC Gent wordt toegevoegd aan het hospitaalcentrum van Nantes. De families die zijn meegereisd worden op verschillende locaties in de stad ondergebracht.

Hospitaalcentrum Brugge in Vlaanderen

  • HMR 33 (Abdij Zevenkerken)
    Het Militair Reserve Hospitaal Nr 33 (HMR 33), dat zich in de Abdij van Zevenkerken te Sint-Andries nabij Brugge bevindt, is nog steeds operationeel en heeft gedurende de laatste dagen van de achttiendaagse veldtocht heel wat gewonden opgenomen. In totaal bevinden zich op 28 mei een 900-tal gewonde militairen in het hospitaal. Een tachtigtal militairen zullen bezwijken aan hun verwondingen en  begraven worden op een militair kerkhof gelegen in een bos vlakbij de abdij. De meeste onder hen worden in de komende dagen door hun familie overgebracht naar hun woonplaats maar 26 gesneuvelde militairen zijn er nog steeds begraven.

Na de capitulatie

Staf/2TGK in Frankrijk
De Duitsers rukken verder op en naderen Bretagne. Er worden plannen gemaakt om Nantes te ontruimen en richting Toulouse te trekken. Wanneer de Fransen op 18 juni beslissen om Bretagne op te geven verlaat het hospitaalcentrum Nantes.

Hospitaalcentrum Gent in Frankrijk

  • HMC Gent
    Ook het HMC Gent verlaat op 18 juni de stad Nantes. Ze overschrijden de Loire in Nantes en trekken richting Poitiers. Vanaf Poitiers volgen ze een tijdje de loop van de rivieren Clain en Charente. Sedert de capitulatie van de Belgische strijdmacht op 28 mei, zijn sommige Fransen niet meer zo vriendelijk. Zo weigeren ze in sommige etablissementen de Belgen te bedienen. Het Vlaams dat ze ons horen spreken zal er wellicht voor iets tussen zitten want ze werden ook al eens verweten voor `Sales Boches’, een scheldwoord dat bij sommige van de mannen in het verkeerde keelgat schoot en leidde tot heftige woordenwisselingen. De tocht gaat verder via Angoulême, Périgueux, Villeneuve-sur-Lot, Agen, Moissac en Toulouse. Op 23 juni wordt het laatste stuk afgelegd van Toulouse naar Carcassonne om uiteindelijk te belanden in Montlaur waar ze zullen kantonneren.

Staf/4TGK
Het 4de Territoriaal Geneeskundig Korps (4TGK) krijgt het bevel over twee Hospitaalcentra:

  • Hospitaalcentrum van Middelkerke
  • Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

De staf van het korps mobiliseert te Brussel en zal in de hoofdstad blijven tot 14 mei. Het 4TGK zal eveneens de 1ste Kapitein Arthur Prevost en het personeel van de Muziekkapel van de Gidsen in zijn rangen opnemen.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 8
    Het Hotel Teirlinck wordt overgenomen door het leger en er wordt gestart met de inrichting.  Het hotel zal evenwel nooit functioneren als reservehospitaal.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Med 1Kapt Georges Hendrickx komt toe in de Middenschool te Nieuwpoort en laat het schoolmeubilair en -materiaal uit de gebouwen verwijderen.  In het mobilisatiedossier blijkt een onwerkbaar bouwplan te zitten, zodat de officieren de planning moeten overdoen.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Het grootste probleem met de Middenschool is de watervoorziening en de afvoer.  De klaslokalen beschikken niet over een waterleiding.  In de stad Nieuwpoort wordt een schilder opgevorderd om grote rode kruisen op het dak aan te brengen.

Hospitaalcentrum Middelkerke

  • HMR 12
    Het Hotel Westende Bellevue is bedrijfsklaar en neemt de eerste patiënten op.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    De inrichting wordt voortgezet.  Om 15u00 vertrekt een vrachtwagen naar Brugge om beddenmateriaal op te halen.

Staf/4TGK
De staf van het 4TGK verlaat Brussel en installeert zich te Nieuwpoort.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    De aanpassingen aan de Normaalschool willen niet vlotten.  Med 1Kapt Henrickx verkrijgt een budget van 30.000 Frank en roept de hulp in van Aannemerij Kindt uit Oostende.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    In Nieuwpoort wordt een bestelwagen opgevorderd om naar Brugge te rijden en levensmiddelen, beddenlakens, geneesmiddelen en doktersmateriaal op te halen.  Het hospitaal plant nu 48 bedden.

Staf/4TGK
Tussen 18u00 en 20u00 verwittigt de staf alle bevelhebbers van zijn eenheden om alle installatiewerkzaamheden te staken en manschappen en materiaal klaar te maken voor transport.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Het hospitaal vordert vijf vrachtwagens op voor het komende transport naar Frankrijk.

Staf/4TGK
De staf verlaat Nieuwpoort en wordt naar Nantes gedirigeerd. Op 18 mei wordt Le Touquet bereikt.

Hospitaalcentrum Middelkerke

  • HMR 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 39
    De militairen van deze hospitalen verlaten ons land met bestemming Nantes.  In het HMR 11 (West End Hotel, Westende) worden vier zieken overgegeven aan het Rode Kruis.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    De colonne van het hospitaal verlaat Nieuwpoort om 17u45 en bereikt Calais om 21u30.
  • HMR 4, 5, 7
    Het Rode Kruis laat alle niet-vervoerbare zieke en gewonden samenbrengen in HMR 5 (Grand Hôtel Océan) op de Zeedijk.

Staf/4TGK in Frankrijk
De staf reist verder van Le Touquet via Berck-Plage en bereikt Verton, een buurgemeente van Berck-Plage.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    De colonne verlaat Calais om 05u00.  Med 1Kapt Hendrickx bereikt Bosc-le-Hard in het departement Seine-Maritime om 20u00.  De colonne is echter onderweg uit elkaar geraakt en Hendrickx weet niet langer waar de rest van zijn eenheid zich ophoudt.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Med 1Kapt Hendrickx en zijn detachement rijden verder naar Rouen.  Van hier uit wordt om 21u00 het dorp Borglie bereikt.  Onderweg is nog een vrachtwagen van de eenheid teruggevonden, maar deze moet door motorpech achtergelaten worden te Borglie. 

Staf/4TGK in Frankrijk
De staf van het 4TGK trekt verder van Verton naar Rouen en houdt even ten zuiden van deze stad halt te Bourgtheroulde.

Staf/4TGK in Frankrijk
Op 21 mei verplaatst de groep zich van Bourgtheroulde naar Le Mans.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Te Borglie wordt de bemanning van de achtergelaten vrachtwagen op de trein gezet naar Nantes.  De rest van het detachement bereikt Durtal.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Med 1Kapt Hendrickx en zijn detachement komen aan in Nantes.  Hier worden nog eens 3 vrachtwagens teruggevonden.

Hospitaalcentrum Nieuwpoort/De Panne

  • HMR 3
    Het personeel wordt ingekwartierd te Saint-Herblon.

Maandag 27 mei 1940

 dinsdag 28 mei 1940

Staf/4TGK in Frankrijk
Majoor Warland wordt met ziekenverlof naar Montbert gestuurd en zal niet meer terugkeren naar het 4TGK. Hij brengt een korte tijd door bij de CRAB en werkt vanaf midden augustus in het Franco-Belgisch militair hospitaal van Carcassonne. Op 4 september 1940 zal hij terugkeren naar ons land. De nieuwe chef van het 4TGK wordt Geneesheer Kolonel Bya die overkomt van het Opleidingscentrum van de Gezondheidsdienst.

17 juni 1940

Staf/4TGK in Frankrijk
De staf van het 4TGK wordt doorgestuurd naar Montpellier om hier de organisatie van de gezondheidszorg voor de Belgische militairen te leiden.

Staf/4TGK in Frankrijk
De staf van het 4TGK krijgt een bevel om zich naar Toulouse te verplaatsen en de eenheden van de gezondheidsdienst die in de buurt van deze stad kantonneren te reorganiseren.

Tijdens de mobilisatie

Een belangrijk deel van de Centrale Apotheek van het Leger (Pharmacie Centrale de L’Armée oftewel PCA) wordt al op 11 november 1939 overgebracht van het Militair Hospitaal in Antwerpen naar Sint-Kruis nabij Brugge.

De apotheek wordt ook gemobiliseerd, samen met het Algemeen Magazijn van het Hospitaalmaterieel.

De eerste orders om de Centrale Apotheek van het Leger te evacueren naar Frankrijk worden gegeven. Het is de bedoeling het PCA over te brengen naar Nantes aan de zuidrand van Bretagne teneinde een voorraad geneesmiddelen aan te legen voor het hospitaalcentrum dat in Nantes zal worden opgericht.

Er wordt begonnen met de uitvoering van de evacuatie van de centrale apotheek. Een eerste gedeelte van de geneesmiddelenvoorraad wordt op treinwagons geladen in Brugge en zal via Etaples naar Nantes doorreizen. Een ander gedeelte van de voorraad wordt op zeven vrachtwagens geladen en langs de baan Naar Berck-Plage gestuurd. Een derde deel van de stock blijft achter te Sint-Kruis tot de geneesmiddelen kunnen worden overgenomen door de Apotheek van het Leger.

Detachement Med Maj Etienne
De vrachtwagencolonne van de Centrale Apotheek van het Leger onder leiding van Apotheker Majoor Etienne en Apotheker Kapitein Discry komt aan te Berck-Plage na een lange rit van uit Brugge. De apotheek brengt een belangrijke hoeveelheid hospitaalmaterieel en geneesmiddelen mee die de installatie kan versnellen.

Detachement Med Maj Etienne
Na het uitladen van de voorraden rijdt de colonne op 20 mei door naar Nantes.  De rest van de reis moet via Saint-Valéry en Dieppe verlopen.  Bij de doortocht te Noyelles krijgt het voertuig van Med 1Kapt Discry te maken met een oververhitte motor.  Discry kan hierdoor niet op tijd de Somme oversteken en ontvlucht de aankomende Duitsers door terug te keren naar Beck-Plage.

Maandag 27 mei 1940

 dinsdag 28 mei 1940

HOSPITAALLOCATIEADRESGEMEENTEDIRECTEUR
Reservehospitaal 1Sint-BernarduscollegeMarktpleinNieuwpoortMed 1Kapt R. Gillet
Reservehospitaal 2Instituut Stella MarisWillem De Roolaan 72NieuwpoortMed 1Kapt G. Van De Velde
Reservehospitaal 3MiddenschoolArsenaalstraat 20NieuwpoortMed 1Kapt Georges Hendrix
Reservehospitaal 4Grand HôtelAlbert I LaanNieuwpoort-BadMed Kapt Marcel Van Der Elst
Reservehospitaal 5Grand Hôtel OcéanZeedijkDe PanneMed Kapt P. Marique
Reservehospitaal 6Hôtel du KursaalZeedijkDe PanneMed 1Kapt P. Denomerenge
Reservehospitaal 7Hotel ContinentalDuinkerkelaan 11De PanneMed 1Kapt J. Grosfils
Reservehospitaal 8Hotel TeirlinckZeedijkDe PanneMed 1Kapt A. Malfait
Reservehospitaal 9Rusthuis Sint ElisabethSint-ElisabethlaanDe PanneMed Kapt J. Marbaix
Reservehospitaal 10Sint-JanshospitaalWoumenwegDiksmuideMed 1Kapt J. Van De Velde
Reservehospitaal 11West End HotelWestendeMed 1Kapt A. Tramasure
Reservehospitaal 12Grand Hôtel des BainsZeedijkMiddelkerkeMed 1Kapt E. Grenier
Reservehospitaal 13Hôtel Continental et du LittoralZeedijk 59MiddelkerkeMed Maj G. Hubinont
Reservehospitaal 14Grand Hôtel de la PlageMiddelkerkeMed 1Kapt A. Petit
Reservehospitaal 15Hôtel Belle VueZeedijkWestendeMed 1Kapt A. Van Hoeck
Reservehospitaal 16Hotel MidlandZeedijkRaversijdeMed Lt G. Rosel
Reservehospitaal 17Instituut De VoorzorgMiddelkerkeMed 1Kapt P. Gerard
Reservehospitaal 18Instituut Eymard van HinsberghWestendelaanMiddelkerkeMed 1Kapt G. Gianolla
Reservehospitaal 19Sint-AloisiuscollegeWilgendijk 30DiksmuideMed 1Kapt E. Rubay
Reservehospitaal 20Instituut der Zusters van Sint-NiklaasKwadestraatDiksmuideMed 1Kapt E. Jacquet
Reservehospitaal 21GemeenteschoolDiksmuideMed Lt R. Henry
Reservehospitaal 22Sint-GregoriusinstituutHundelgemsesteenwegLedebergMed Lt G. Demelinne
Reservehospitaal 23Oud Mannenhuis
Lousbergsgesticht
LousbergskaaiSint-AmandsbergMed Lt M. Godin
Reservehospitaal 24Normaalschool Onze-Lieve-Vrouw VisitatieGentstraat 3Sint-AmandsbergMed 1Kapt J. Buryneel
Reservehospitaal 25Instituut der Broeders van LourdesSint-JozefstraatOostakkerMed 1Kapt H. Durdurez
Reservehospitaal 26Rijksmiddelbare Normaalschool voor JongensLedeganckstraatGentMed Lt J. Vanderschueren
Reservehospitaal 27Klooster der Zusters van Sint-Vincentius à-PauloLoofblommestraat 2Sint-Denijs-WestremMed Lt J. Camps
Reservehospitaal 28Weeshuis voor JongensMartelaarslaanGentMed 1Kapt H. Fauconier
Reservehospitaal 29Internaat Sint-PietersinstituutKoning Albertlaan 70GentMed 1Kapt A. Destrée
Reservehospitaal 30Normaalschool der Broeders van LiefdeEbergiste De Deynestraat 2GentMed 1Kapt M. Ransart
Reservehospitaal 31Sint-Jan-BerchmanscollegeAntwerpsesteenwegGentMed Lt H. Van Lint
Reservehospitaal 32RijksnormaalschoolSint-Jorisstraat 69-71BruggeMed 1Kapt G. Mattlet
Reservehospitaal 33Abdij ZevenkerkenZevenkerken 4Sint-AndriesMed Maj L. Du Four
Reservehospitaal 34Sint-LodewijkscollegeDweersstraatBruggeMed Lt F. Dusart
Reservehospitaal 35RijksliefdadigheidsinstituutBruggeMed 1Kapt Martin Morimont
Reservehospitaal 36Sint-AndreasinstituutGarenmarkt 8BruggeMed 1Kapt F. Truyens
Reservehospitaal 37Engels KloosterCarmersstraatBruggeMed 1Kapt E. Desguin
Reservehospitaal 38Middenschool voor Jongens / Koninklijk AtheneumSint-ClarastraatBruggeMed Lt M. Craps
Reservehospitaal 39Koninklijk Instituut voor Doofstommen en BlindenSnaggaertstraatBruggeMed 1Kapt F. Gillet
Reservehospitaal 40Sint-JozefsinstituutBruggestraat 23TorhoutMed 1Kapt F. Petitjean
Reservehospitaal 41Sint-VincentiusinstituutSpinneschoolstraat 10TorhoutMed 1Kapt A. Dalcq
Reservehospitaal 42Koninklijk AtheneumLéon Spillaertstraat 31OostendeMed 1Kapt A. Gautot
Reservehospitaal 43Royal Palace HotelZeedijkOostende
Reservehospitaal 44Onze-Lieve-VrouwcollegeVindictivelaan 9OostendeMed 1Kapt E. Salme
Reservehospitaal 45Grand Hôtel SplendidZeedijkOostendeMed 1Kapt J. Duthoit
Reservehospitaal 46AchturenhuisAchturenpleinOostendeMed Lt M. Martens
Reservehospitaal 47Grand Hôtel de la PlageZeedijkOostendeMed 1Kapt R. Beckers
Reservehospitaal 48Hôtel de l’OcéanZeedijkOostendeMed 1Kapt R. Beckers
Reservehospitaal 49Grand Hôtel ContinentalZeedijkOostendeMed 1Kapt R. Beckers
Reservehospitaal 50Kuurinstelling l’Hydro / Insituut DelcroixDiksmuidestraatMariakerkeMed 1Kapt J. Bouciqué
Reservehospitaal 51Hotel AlfaDorpsstraatMariakerkeMed Lt L. Louveaux
Reservehospitaal 52Hotel Buckingham PalaceTroonstraatMariakerkeMed 1Kapt A. Deisser
Reservehospitaal 53Pensionaat der Zuster van het Heilig HartZeedijk 100-101MariakerkeMed Kapt Maurice Maindiaux
Reservehospitaal 54ZeepreventoriumKoninklijke BaanDe HaanMed 1Kapt P. Depage
Reservehospitaal 55Zeehospitaal Roger de GrimbergheZeedijkBredene
Reservehospitaal 56Hotel MonopoleMariakerkeMed 1Kapt E. Rolin
Reservehospitaal 57Thermae Palace HotelKoningin Astridlaan 7OostendeMed 1Kapt A. Vanderzypen
Reservehospitaal 58Thermae Palace HotelKoningin Astridlaan 7OostendeMed 1Kapt A. Vanderzypen
Reservehospitaal 59Hotel PlazaMariakerkeMed 1Kapt F. Delporte
Reservehospitaal 60Grand Hôtel des Bains et des FamillesZeedijkBlankenbergeMed Kol Irenée Van Der Ghinst
Reservehospitaal 61Hôtel de VeniseZeedijkBlankenbergeMed 1Kapt Marcel Dossin
Reservehospitaal 62Gesticht der Dames van de Heilige FamilieHulstplein 32TieltMed Maj E. Pireaux
Sint-JozefscollegeKortrijkstraat 59TieltMed Maj E. Pireaux
Reservehospitaal 63RijksnormaalschoolVan MaerlantstraatBlankenbergeMed Lt Jean Van Den Branden
Reservehospitaal 64Sint-PietersinstituutBlankenbergeMed Lt J. Descamps
Reservehospitaal 65RijksmiddenschoolVan Maerlantstraat 1BlankenbergeMed 1Kapt P. Van Den Bril
Reservehospitaal 66Sint-Jozef KloosterVan Rysselberghestraat 10Heist-aan-ZeeMed 1Kapt L. Birck
Reservehospitaal 67Hotel Grand Casino / KursaalZeedijk 509Heist-aan-ZeeMed 1Kapt R. Van Nitsen
Reservehospitaal 68Grand Hôtel de la PlageZeedijkHeist-aan-Zee
Reservehospitaal 69Grand Hôtel des BainsZeedijkHeist-aan-ZeeMed 1Kapt J. Wydooghe
Reservehospitaal 70Hôtel des BrugesHeist-aan-Zee
Reservehospitaal 71Grand Hôtel PauwelsZeedijkDuinbergenMed 1Kapt M. Pereman
Reservehospitaal 72Hotel ContinentalZeedijkBlankenberge
Reservehospitaal 73Hotel ExcelsiorZeedijkBlankenbergeMed Lt S. Lapière
AanvullingshospitaalHotel Verriest / Hotel CappucinoLangestraat 38BruggeMed 1Kapt G. Deprez
AanvullingshospitaalFeestpaleisCitadelparkGentMed Maj G. Cambrelin
AanvullingshospitaalInternaat Broeders der Christerlijke ScholenEstampuisMed 1Kapt L. Le Boulengé
AanvullingshospitaalInternaat Passy-FroyennesDoorniksesteenweg 7Passy-FroyennesMed 1Kapt F. Lefebvre

Lijst met hospitalen in Frankrijk waar de Gezondheidsdienst van het Belgische Leger actief was:

Type hospitaalLocatieStadPersoneel
AanvullingshospitaalCollège Saint-JosephAncenisFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHopital de l'HospiceCarcassonneFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCollège BriandChateaubriandFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHotel de CornouailleConcarneauFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHotel Le ClosDouarnenezFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalFontenay-le-ComteFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole Primaire SupérieureGuingampFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole Notre-DameGuingampFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHennebontFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalKerpapeFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHopital MirvilleLa Roche sur YonFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHotel TaylorLanderneauFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLannionFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLe ClionFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLes Sables-d'OlonneFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLimouxFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCaserne BissonLorientFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Jean-Baptiste ColbertLorientFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLuconFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHMC du Sacré-CoeurMontpelierFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
BurgerhospitaalClinique St-EloyMontpellierFrans burgerpersoneel
BurgerhospitaalEcole normale des instituteursMontpellierFrans burgerpesoneel
AanvullingshospitaalHMC des Dames de NeversMontpellierFranse militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée des jeunes fillesMontpellierBelgische militaire artsen en verplegend personeel
BurgerhospitaalSanatorium BellevueMontpellier
AanvullingshospitaalEcole Primaire SupérieureMorlaixFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalClinique Arsène LeloupNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHopital La BalletNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHopital Les NaudièresNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCollège Françoise d'Amboise ChavagnesNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole La PerverieNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalGrand SéminaireNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalInstitut Public de la PersagotièreNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée ClémenceauNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Eugène LivetNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée pour Jeunes FillesNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Saint StanislasNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalRepatriëringsstationNantesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Joseph LothPontivyFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCollège Saint-YvesQuimperFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole Saint-CharlesQuimperFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Auguste BrizeuxQuimperFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée et collège Le LikèsQuimperFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHotel de FranceRoscoffFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalSaint-Gildas-des-BoisFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCollège Saint-GabrielSaint-Laurent-sur-SèvreFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCollège Saint-MichelSaint-Laurent-sur-SèvreFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalJuvénatSainte-Anne-d'-AurayFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalSavenayFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalHotel Bellevue en Hotel de la PlageTrébeurdenFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole Primaire SupérieureTréguierFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalCouvent des Filles de la CroixTréguierFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalEcole Normale des FillesVannesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel
AanvullingshospitaalLycée Saint-François-XavierVannesFranse en Belgische militaire artsen en verplegend personeel

Ook het Rode Kruis van België speelde een erg belangrijke rol bij de medische hulpverlening in tijd van nood, maar dan van uit een positie van strikte neutraliteit.  Instellingen die onder het regime van het Rode Kruis gebracht werden, waren open voor zowel burgers als militairen van alle naties.  Opgenomen militairen mochten niet verder deelnemen aan het conflict.

HospitaalnummerGemeenteLokatieOpeningsdatumHuidig Adres
1BrusselKoninklijk Paleis17.05.40Paleizenplein
1BrusselChirurgisch Instituut Berkendaal01.05.40Georges Brugmannplein 29
2BrusselEdith Cavell Ziekenhuis01.05.40Edith Cavellstraat 32
3BrusselSint-Pietershospitaal10.05.40Hoogstraat 322
4BrusselSolboscampus Vrije Universiteit Brussel25.05.40
5TombeekSanatorium Sociale Voorzorg19.06.40Waversesteenweg 303
6BrusselSint-Etienne Hospitaal10.05.40Middaglijnstraat 100
7BrusselSint-Remi Hospitaal30.05.40Jules Graindorlaan 66
8BrusselKliniek Dr Rouffart21.06.40
9BrusselKliniek Dr Mayer18.05.40Zavelput
10BrusselGemeenteschool Poststraat11.05.40Poststraat 111
13MarcheKlooster Franciskanen01.05.40
15BastogneKlooster Franciskanen28.09.40
16AarlenKlooster Maristen10.05.40
16bisAarlenSint-Jozefshospitaal10.05.40Rue des Déportés 137
18BrusselLongchamplaan 15911.04.40
19Saint-HubertHulphospitaal19.06.40
22DoornikInstituut Dochters der Wijsheid27.01.40
23BergenHospitaal Pont-Canal01.05.40Quai des Otages
24MoeskroenInstituut Paters Redemptoristen01.05.40Rue de Courtrau
25BruggeInstituut Heilige Familie (Maricolen)28.05.40 Oude Zak 38
25aBruggeInstituut Heilige Familie (Maricolen)30.05.40 Oude Zak 38
25bBruggeMilitair Hospitaal17.05.40Peterseliestraat
26De PanneHospitaal Marie-José19.05.40
27IeperMuziekacademie20.05.40Weverijstraat 33/35
27bisIeperStedelijk Ziekenhuis17.01.40
28VeurnePatronage La Germaine01.06.40
29KortrijkPensionaat Esplanadefort23.02.40
30GentAntwerpsesteenweg
Sint-Amandsberg
01.05.40
30GentInstituut Van Kanegem20.01.40Coupure 2
30GentUniversitair Ziekenhuis10.05.40Pasteurlaan
30GentSint-Amandsberg28.05.40
31EekloEtablissementen Gilles31.01.40
32OudenaardeOnze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand Hospitaal14.05.40
33LuikSint-Laurentius Hospitaal11.05.40Rue Saint-Laurent
35AntwerpenInstituut Zwijgende Zusters29.05.40
36AntwerpenStedelijk Handelsinstituut26.05.40Durletstraat 10
37AntwerpenEeuwfeestkliniek29.05.40Harmoniestraat 68
38Antwerpen?25.05.40Lange Lozanastraat 278
39AntwerpenSint-Vincentius Instituut28.05.40Sint-Vincentiusstraat 20
40/41NamenMilitair Hospitaal10.05.40
43NieuwpoortHulphospitaal15.05.40
44TieltSint-Andreasziekenhuis10.05.40Bruggestraat
45NieuwpoortHulphospitaal15.05.40
46LeuvenUniversitair Ziekenhuis11.05.40Kapucijnenvoer
49CharleroiMaterniteit Koningin Astrid18.05.40Boulevard Zoé Drion 21
49CharleroiStedelijk Ziekenhuis18.05.40
49CharleroiKliniek18.05.40Rue de la Science 7
50VilvoordeKostschool van de Zusters Ursulinnen12.05.40Franklin Rooseveltlaan 98
52TurnhoutSint-Jozefshospitaal15.05.40Steenweg op Merksplas 44
54AalstKlooster Kapucijnen11.07.40Capucienenlaan 99
56AntwerpenOmwalling Kipdorp02.06.40
57AntwerpenKlooster Zusters der Liefdadigheid02.06.40
58AntwerpenSint-Ignatius Instituut02.06.40Prinsenstraat
59AntwerpenMarie-José Tehuis02.06.40
60GentMilitair Hospitaal24.05.40
61GentVluchtoord van Maria Kliniek29.05.40
62GentGodshuis Ledeberg08.06.40Hundelgemsesteenweg
63GentVolkskliniek Bond Moyson24.05.40Sint-Margrietstraat
64GentSint-Vincentiushospitaal29.05.40Molenaarsstraat
65GentAlgemene Kliniek Heilige Familie24.05.40Groenebriel
66GentbruggeSint-Jozefs Instituut30.05.40
69GeeraardsbergenOnze-Lieve-Vrouw Hospitaal25.05.40
70BruggeSint-Jozefskliniek17.05.40Komvest
71BruggeLazaret ?26.05.40
72BruggeSint-Andreasinstituut27.05.40Garenmarkt
73BruggeRijksnormaalschool25.05.40Sint-Jorisstraat
74BruggeMinnewaterkliniek13.05.40Prof. Dr. J. Sebrechtsstraat
75BruggeGroot Begijnhof25.05.40
76BruggeSint-Andriesabdij Zevenkerken24.05.40
77BruggeSint-Andries Oogkliniek01.05.40
78BlankenbergeRijksnormaalschool27.05.40
79WenduineSint-Vincentiuskolonie02.05.40
80KlemskerkeZeepreventorium02.05.40
82BruggeSpermalie27.05.40Snaggaardstraat
83MenenSint-Jorishospitaal26.05.40
84Berck-Plage (F)Maritime22.05.40
85Berck-Plage (F)22.05.40
86GentWeeshuis voor Jongens23.05.40Martelaarslaan
87MellePensionaat Paters Jesuiten13.05.40
88GentTextiles30.04.40
89BrusselLongchamplaan13.05.40
90WerkvikNoodhospitaal12.05.40
91Sint-NiklaasMaria Middelareshospitaal18.05.40
92AalterSint-Antoniusziekenhuis24.05.40Lostraat
93BrusselSolboschhospitaal04.07.40
94LuikPensionaat Paters Salesianen04.07.40
95BrusselEeuwefeestpaleizen03.07.40
100BrusselSint-Jans- en Sint-Elizabethhospitaal11.07.40
101BrusselMaria Louizaplein 5023.05.40
103TongerenOnze-Lieve-Vrouwekliniek01.06.40Sint-Truidersteenweg
104GenkSint-Jansziekenhuis10.05.40
108KortrijkSint-Niklaasziekenhuis17.05.40Houtmarkt
113Montigny-sur-SambreSint-Theresainstituut11.05.40
114JumetOpenbare Onderstand04.07.40
114Marchienne au PontOpenbare Onderstand04.07.40
116Deux HainesInstituut Onze-Lieve-Vrouw van Barmhartigheid10.05.40
117LeuvenMilitair Hospitaal18.07.40
118GillySint-Jozefhospitaal10.05.40
119LokerenGenees- en Opvoedkundig Gesticht Sint-Benedictus21.05.40Poststraat
120VerviersGemeentehospitaal20.05.40
121RonseRijksmiddelbare School03.06.40
122PeruwelzHulphospitaal16.05.40
123Sint-TruidenHulphospitaal31.05.40
124AnderlechtGemeentelijk Hospitaal11.05.40
125ElseneGemeentelijk Hospitaal10.05.40
127SchaarbeekGemeentelijk Hospitaal10.05.40
128AthStedelijk Ziekenhuis13.05.40
128aAthClinique de l'Esplanade15.05.40Rue Jean Jaures
130LokerenStedelijk Ziekenhuis26.05.40
131AngleurHulphospitaal11.05.40
132SeraingHulphospitaal15.05.40
133Borgworm?10.05.40Avenue Reine Astrid 123
134HerstalHulphospitaal "Chateau Rouge"13.05.40
134HerstalSnit-en Naadschool13.05.40
134HerstalFN Fabrieken13.05.40
134HerstalKoolmijn "Hasard et Abdooz"13.05.40
135OugréeHulphospitaal12.05.40
136AnsHulphospitaal10.05.40
137Grivegné-ChenéeHulphospitaal10.05.40
138BrusselKliniek Dr Coppez20.05.40
139MechelenStedelijk Ziekenhuis17.05.40
140NijvelStedelijk Ziekenhuis10.05.40
141MolHulphospitaal13.05.40
142TurnhoutStedelijk Ziekenhuis10.05.40
143AntwerpenAdolf Stappaertsgasthuis
(Meisjeshuis)
14.05.40Albert Grisarstraat
144TilleurHorloz13.05.40
145BoussuHospitaal Gemeenschappelijke Verzekeringskas
van de Koolmijnen van het Bergense bekken
10.05.40
146DoornikStedelijk Ziekenhuis10.05.40
147SoigniesKlooster Franse Zusters10.05.40
148SoigniesStedelijk Ziekenhuis10.05.40
149GentHospitaal De Bijloke01.07.40
150BuizingenSanatorium27.05.40Nachtegaalstraat
151ArendonkSint-Isabellahospitaal12.05.40
152AnderlechtHuis Sint-Anna19.05.40
153ErezéeSint-Jozefshospitaal11.05.40
154BrusselHospitaal voor Arbeidsongevallen11.05.40
158HalleStedelijk Ziekenhuis12.05.40
159LeuvenSint-Raphaelziekenhuis11.05.40Kapucijnenvoer
160MoeskroenStedelijk Ziekenhuis21.05.40
161IzegemSint-Jozefskliniek21.05.40Ommegangstraat
162DiestSint-Elizabethgashuis10.05.40Koning Albertstraat
163HasseltStedelijk Ziekenhuis06.08.40
164LeopoldsburgGemeentelijk Hospitaal01.09.40
165BilzenGemeentelijk Hospitaal08.06.40
166LuikEngels Hospitaal11.05.40Rue des Anglais

Bibliografie en Bronnen

  1. Getuigenis van Rode Kruis vrijwilligster Gilberte Farasyn-Schepens uit Oostende opgetekend in het boek “En toen was het oorlog – verhalen van de kleine man in de Tweede Wereldoorlog” van Julien Van Remoortele, uitgeverij Lannoo, Tielt, 2014.
  2. Luitenant-geneesheer Res Bonet en Luitenant-geneesheer Res Machuret wordt door besluit 2784 van 10 augustus 1946 van Regent Prins Karel het Oorlogskruis met Palm toegekend, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 2 – 3 juni 1947, p 5609.
  3. Getypt verslag opgesteld in het Frans door Cdt Henri Landrieu, bataljonscommandant van XXVII/GVCE. Het verslag bevindt zich in het dossier GVCE, Sectie Classified Archives, ADIV, Ministerie van Defensie.
  4. Archief TESSI, Sectie Classified Archives, Algemene Dienst Inlichtingen en Veiligheid, Ministerie van Defensie.

Slachtoffers

EenheidNaamVoornaamFotoGraadStandKlas° op° te+ op+ teNota
Aanvullingshospitaal
Brugge
ADRIAENSEJoseph, Franciscus MariaSdtMil2420.03.1904Turnhout21.05.1940Malaunay (F)Gestorven in verkeersongeval. Gemobiliseerd uit 2 Gen K
Centrale ApotheekVERBEKEAlbert, Adolphe LéopoldLtRes25.01.1884Gent23.06.1940Villefranche-de-Rouergue (F)