3de Regiment Legerartillerie

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming 3de Regiment Legerartillerie | 3LA
3ème Régiment d’Artillerie d’Armée | 3AA
Type Regiment zware artillerie van de reserve
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van Staf, I en III: Generale Staf der Legerartillerie
II en IV: Vde legerkorps
Bevelhebber Luitenant-kolonel J. Godeaux
Standplaats Commandopost te Putte
Samenstelling I Groep
(Kapitein-commandant L. Moors)
1ste Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt F. Zicot)
2de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt J. Loodts)
3de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt G. Marlière)
II Groep
(Kapitein-commandant SBH J. Daelemans)
4de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Cdt G. Goethals)
5de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt U. Balaes)
6de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt A. Tollenaere)
III Groep
(Majoor E. Brondeel)
7de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt H. Mathot)
8ste Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Lt M. Aerts)
9de Batterij van 4 x C155L M17 Schneider kanonnen (Cdt L. Bertrand)
IV Groep
(Kapitein-commandant Auguste Everarts)
10de Batterij van 12 x MVD58L en MVD70 (Cdt Auguste Everarts)
11de Batterij van 12 x MVD58L en MVD70 (Cdt W. de Lannoy)
12de Batterij van 12 x MVD58L en MVD70 (Cdt V. Verschueren)

Tijdens de mobilisatie

Staf/3LA, I/3LA en III/3LA
Het 3de Regiment Legerartillerie (3LA), een reserveregiment van de zware artillerie, werd op 3 september 1939, tijdens Fase C van het mobilisatieplan, gemobiliseerd te Ranst. De gepensioneerde Kolonel Godeaux wordt aangeduid als regimentscommandant. Het regiment beschikt over een reeks oude Schneider kanonnen uit de Eerste Wereldoorlog en heeft ook een groep uitgerust met Van Deuren loopgraafmortieren (MVD). De MVD mortier was een semi-mobiel wapen dat tijdens de Eerste Wereldoorlog ontwikkeld werd voor de loopgravenoorlog. In mei 1940 was het hopeloos verouderd, maar toch werden nog 36 van dergelijke wapens ingezet bij IV/3LA. IV/3LA is het buitenbeentje van de zware artillerie gezien de beperkte dracht van de MVD mortieren kunnen de batterijen van deze groep enkel zeer dicht bij de contactlijn ingezet worden. Hierdoor worden de middelen van IV/3LA vaak gedecentraliseerd tot op niveau van de infanterieregimenten of zelfs infanteriebataljons.

Het 3LA staat onder bevel van de Generale Staf der Legerartillerie (GS/LA) die de tussenschakel vormt tussen het Groot Hoofdkwartier (GHK) en de vijf regimenten legerartillerie. De rol van de GS/LA is in eerste instantie van technische aard en betreft in hoofdzaak de planning van de algemene vuursteun aan het veldleger onder directie van het GHK en de coördinatie van de bevoorrading aan munitie van de diverse formaties. De GS/LA kan er voor opteren om zijn middelen op niveau leger te houden in algemene vuursteun van het veldleger of om een gedeelte van zijn middelen te decentraliseren naar de verschillende legerkorpsen.

De GS/LA beslist om II/3LA en IV/3LA te decentraliseren naar het Vde Legerkorps (V/LK).  De Staf/3LA, I/3LA en III/3LA worden door de GS/LA in algemene steun van het veldleger gehouden. Op 16 april 1940 wordt het veldleger een laatste keer grondig herschikt wanneer het oppercommando beslist om terug te keren naar een opstelling die een aanval vanuit het noordoosten veronderstelt. De Generale Staf der Legerartillerie werkt in dit kader een plan uit waarbij acht operatiezones voorbereid worden ter verdediging van de belangrijkste verdedigingslinies. Deze zones bestaan uit een aantal goed verkende schootsposities met bijhorende vuurplannen en kunnen elk aan een tactische groepering van de legerartillerie toegewezen worden. In elk van de zones zal een groepering opereren die telkens bevolen zal worden door één van de commandanten van de legerartillerieregimenten.

II/3LA en IV/3LA
Het Vde Legerkorps (V/LK) staat in voor de verdediging van de Versterkte Positie Antwerpen (VPA). Het V/LK, een reserve Infanteriekorps, beschikt niet over een organiek artillerieregiment en om het tekort aan legerkorpsartillerie op te lossen wordt de Staf van het 2de Regiment Legerartillerie (Staf/2LA) aan het V/LK toegevoegd, echter zonder zijn eigen groepen. Het commando van het 2LA installeert zich in het Kasteel Amerloo te Schoten en beveelt van daar uit de legerkorpsartillerie van het V/LK die is samengesteld uit ad hoc ter beschikking gestelde artillerieformaties. II/3LA en IV/3LA (-) (10de en 11de Batterij) komen samen met V/4LA (12 X 6″ M17 Vickers houwitsers), VI/4LA (12 X 6″ M17 Vickers houwitsers) en 26A (24 X C75GP kanonnen) onder bevel te staan van de Staf/2LA. II/3LA wordt in algemene steun van het V/LK gecentraliseerd ingezet en staat onder rechtstreeks commando van de Staf/2LA.

De 12de Batterij van IV/3LA (12/IV/3LA) is afgedeeld bij de 15de Infanteriedivisie die behoort tot het  IVde Legerkorps.

De dracht van de MVD werd ingesteld door regeling van de grootte van de kamer en keuze van de lading.

Staf/3LA, I/3LA, III/3LA
De staf, Iste en IIIde Groep maken deel uit van de Groepering B van de legerartillerie. De staf van het regiment bevindt zich te Putte en Kolonel Godeaux is naast regimentscommandant van 3LA ook aanvoerder van Groepering BDe zone waarin de Groepering B schootsposities inneemt ligt tussen Kermt en Zoerle-Parwijs en kan doelen bestrijken van Zoersel tot Mol. De eenheden van Groepering B leveren vuursteun aan het westelijke deel van de Dekkingsstelling. Deze groepering bevat ook de II/1LA en de 8ste Batterij spoorwegartillerie van het II/5LA.

De Iste Groep van 3LA is ontplooid te Kessel. De IIIde Groep staat ten noordoosten van Deurne achter het Albertkanaal. 

II/3LA
De IIde Groep van Groep 3LA is nog steeds aangehecht bij de legerkorpsartillerie van het V/LK en staat opgesteld ten noorden van het Albertkanaal nabij Merksem. Rond middernacht brengt  de Staf/2LA de Staf van II/3LA op de hoogte van het algemeen alarm en in de loop van de nacht gaat de Versterkte Positie Antwerpen over naar alarmstadium II [3]. Dit betekent dat alle troepen binnen de VPA hun kantonnementen dienen te verlaten en zich op, of in de onmiddellijke omgeving van, hun gevechtsposities moeten klaar houden. Om 06u00 wordt de Staf/II/3LA verwittigd van de afkondiging van de algemene mobilisatie naar aanleiding van de Duitse inval.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De IVde Groep omvat drie batterijen van telkens twaalf MVD mortieren. Elke batterij is dan weer verdeeld in drie secties (benaming voor pelotons bij de artillerie) van vier mortieren. Op 10 mei opereren de drie batterijen als onafhankelijke eenheden, in directe steun van de infanteriedivisies rond de Versterkte Positie Antwerpen. De staf van de groep bevindt zich op de commandopost van de 13de Infanteriedivisie te Schoten (kasteel Calixberg). Vanuit Schoten heeft de staf van de groep een telefoonverbinding via het burgernet naar de hogere echelons. Via deze lijn wordt zowel met de regimentsstaf te Putte als de staven van de 13de Infanteriedivisie en het Vde Legerkorps gecommuniceerd.

De groepscommandant en tevens bevelhebber van de 10de Batterij, Kapitein-commandant August Everarts, is enkele dagen voordien met een detachement op zending vertrokken naar het Kamp van Beverlo en keert op 10de mei na de ontketening van het alarm in alle vroegte terug naar Antwerpen. Tijdens de rit wordt zijn colonne rondom 06u00 aangevallen door de Luftwaffe in de de buurt van Borsbeek, tussen fort III en IV van de oude fortengordel om de stad. Soldaat Jansssens van de 10de Batterij komt om in het bombardement en er vallen nog eens zes gewonden te betreuren. Everaerts kan de Staf van de 10de Batterij rond 08u30 vervoegen. Hij lost bij aankomst zijn adjunct, Luitenant Feron, af die verantwoordelijk wordt voor de commandopost van de groep en doorgestuurd wordt naar het HK van de 13Div te Schoten. Luitenant Feron is een reserveofficier die in vredestijd als ingenieur bij de NMBS werkt in het station Antwerpen-Centraal. (Cdt Everarts heeft er blijkbaar voor geopteerd de 10Bij te bevelen vanaf het CP van 33Li eerder dan de IVde Groep vanaf het HK van de 13Div, op dit HK maakt Lt Feron de dienst uit). Het groepscommando heeft die dag telefonisch contact met de 12de Batterij, maar kan geen verbinding tot stand brengen met de 11de Batterij.

Rond 17u00 valt de telefoonverbinding van de staf uit na een Duitse luchtaanval in de buurt van het sportpaleis. Vanaf 16u00 trekken de eerste eenheden van het Franse 7de Leger op weg naar Nederland door de linies de 13de Infanteriedivisie. De verkeersstroom naar het noordoosten blijft de ganse avond aanhouden.

10/IV/3LA
De secties mortieren van de 10de Batterij zijn afgedeeld bij de infanterie-eenheden van de 13de Infanteriedivisie die langsheen het oostelijke deel van de anti-tankgracht opgesteld staat. Deze divisie is een onderdeel van de zogenaamde tweede reserve en beschikt in tegenstelling tot het actieve leger en de eerste reserve niet over eigen mortieren. De 10de Batterij levert vuursteun aan de drie infanterieregimenten van deze divisie. Het commando van de batterij werkt van op de staf van het 33ste Linieregiment (33Li) te Brasschaat; de 1ste en de 2de Sectie van telkens vier mortieren hebben eveneens hun stellingen op het grondgebied van deze gemeente en zullen vuursteun leveren aan respectievelijk het 33Li en het 32Li , terwijl de 3de Sectie zich te Schoten bij het 34Li bevindt

11/IV/3LA
De 11de batterij was mogelijks afgedeeld bij de 17de Infanteriedivisie aan de noordrand van de Versterkte Positie Antwerpen. (De inzet en de posities van de 11de Batterij zijn niet met zekerheid te bepalen. Volgens een studie uitgevoerd door Defensie in 1971 zou de batterij aangehecht zijn aan de 9de Infanteriedivisie die van uit zijn hoofdkwartier te Heist-op-den-Berg de sector Herentals – Eindhout van het Albertkanaal verdedigd. Deze conclusie is niet noodzakelijk de correcte, te meer daar deze divisie deel uitmaakt van het actieve leger en dus wel over organieke mortieren beschikt).

12/IV/3LA
De 12de Batterij is aangehecht aan de 15de Infanteriedvisie die onderdeel uitmaakt van het IVde Legerkorps en ontplooid is langsheen het meest westelijke deel van de dekkingsstelling langsheen het Albertkanaal tussen Massenhoven en Herentals. De staf van de batterij bevindt zich op de commandopost van de divisie te Kessel. Ook bij de 12de batterij ontbreekt de eenheidscommandant. Kapitein-commandant Verschueren is met herstellingsverlof en zal pas tijdens de voormiddag terugkeren naar zijn eenheid. Luitenant Wouters van de 11de Batterij fungeert tot dan als bevelhebber a.i. De luitenant wordt teruggestuurd naar zijn sectie bij de aankomst van Verschueren.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De telefoonverbinding van de commandopost te Schoten is nog steeds niet hersteld. De Regie voor Telefoon en Telegraaf meldt dat de herstellingswerkzaamheden nog steeds verder gaan. De telefoonlijn komt tijdens de namiddag weer even kort tot leven, maar valt dan opnieuw uit. Het commando blijft verder gebruik maken van estafetten om de verbindingen in stand te houden. De groep laat aan de staf van het 3LA weten dat de eerder bestelde pistolen, gasmaskers en chemische ontsmettingstoestellen nog niet zijn aangekomen en dat er dringend wat gedaan dient te worden aan dit tekort. Luitenant Feron vertrekt tijdens de namiddag naar de staf van het 3LA en de 11de Batterij. Kapitein-commandant de Lannoy meldt dat bij de 11de Batterij nog steeds 2 officieren en 6 brigadiers ontbreken die nog niet uit vergunning zijn teruggekeerd.

Het 3LA was uitgerust met C155L M17 Schneider kanonnen. (Foto 1LA tijdens het interbellum).

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De telefoonlijn van de groepsstaf is nu helemaal hersteld. Het 3LA laat weten dat het geen pistolen kan leveren. Als de groep ze nodig heeft, moet ze maar trachten deze op te eisen bij de politie en burgers. Er wordt een ploeg naar Antwerpen gestuurd maar de missie blijft zonder resultaat. De stellingen worden af en toe onder vuur genomen door vijandelijke vliegtuigen, zonder noemenswaardige schade.

12/IV/3LA
De 12de Batterij kan in verbinding treden met de staf van de groep en vraagt Luitenant Feron om de nodige maatregelen te nemen om de batterij te verzekeren van een vlotte munitiebevoorrading. Feron stuurt een motorwielrijder uit naar de staf van het IVde Legerkorps op het Fort van Lier met de nodige richtlijnen. De estafette zal ’s anderendaags onverrichter zake terugkeren en zal melden dat hij de staf van het korps niet heeft kunnen vinden.

Een Mortier Van Deuren (MVD 70) in stelling tijdens een oefening in de jaren 20.

Staf/3LA, I/3LA, III/3LA
Op 13 mei bevestigt Generaal-majoor Lepoivre de definitieve slagorde van de legerartillerie voor de verdediging van de K.W. Stelling. De speciale groeperingen van de legerartillerie worden herschikt. De staf van het 3LA wordt samen met de I/3LA, III/3LA en de III/1LA ondergebracht in de nieuwe Groepering H. De Staf/3LA stelt zich op in Wilrijk van waaruit de Groepering H bevolen wordt.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Na de mislukte interventie in Nederland, keren de eerste troepen van het Franse 7de Leger terug naar het zuiden. De zwaar aangeslagen militairen melden hevige gevechten in de omgeving van Breda. Het 7de Leger is duidelijk in aftocht. Intussen blijft de communicatie met de hogere echelons moeilijk verlopen.

Door de eerdere problemen met de telefoonverbinding vraagt de groep aan de 13Div of ze niet kan aansluiten op een centrale van het militaire netwerk. Dit verzoek wordt echter geweigerd en Feron krijgt te horen dat zolang er geen nieuwe groepscommandant is, hij zijn plan maar moet trekken.

Luitenant Feron stuurt een bericht naar het gemeentebestuur van Merksem in de hoop om alsnog aan wapens te geraken. De luitenant weet maar al te best dat tijdens de mobilisatie aan de burgers gevraagd werd om alle wapens aan het gemeentebestuur te overhandigen en wil van de gemeente Merksem 80 van deze wapens verkrijgen. Er wordt geen gevolg geven aan de oproep. Via het stadsbestuur van Antwerpen worden dan 46 pistolen en revolvers van diverse makelij opgevorderd. De wapens worden verdeeld onder de kaderleden. Elf wapens gaan naar de 10de Batterij en tien wapens worden doorgestuurd naar de 12de Batterij.

Staf/3LA, I/3LA, III/3LA
Aan de K.W. Stelling worden de tactische groeperingen van de legerartillerie nog eens gereorganiseerd. De 5de, 6de, 7de en 8ste Batterij van het 5LA vormen samen met de staf van het regiment nog steeds de Groepering D met commandopost te Aartselaar. De 4de Batterij van het 5LA vormt met de Iste en de IIde Groep van het 1LA de Groepering E met commandopost te Perk. Te Wilrijk tenslotte bevindt zich de staf van de Groepering H van de Iste en IIIde Groep van het 3LA en de IIIde Groep van het 1LA.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De Franse troepen van het 7de Leger blijven de ganse nacht door in grote aantallen naar het zuiden terugtrekken. Tijdens de voormiddag kan de groep alsnog 39 handwapens verkrijgen van de gemeente Merksem. Te Antwerpen worden nog drie bijkomende revolvers overgemaakt. Luitenant Van Daele van de groepsstaf vertrekt na de middag naar de stellingen van de 11de Batterij, maar kan slechts tot in Wiekevorst en Herenthout geraken en moet onverrichter zake terugkeren. Kapitein-commandant Everarts vraagt om de personenwagen van de groepsstaf door de sturen naar zijn commandopost op de 10de Batterij. Het voertuig wordt rond 22u00 geleverd.

II/3LA
Die avond komt de Belgische zware artillerie van de Versterkte Positie Antwerpen voor de eerste keer in actie. Tussen ongeveer 23u00 en 03u00 wordt vrijwel aanhoudend gevuurd.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Tijdens de voormiddag stuurt Kapitein-commandant Everarts een bevel naar de commandopost van de groep om zich klaar te maken voor een onmiddellijk vertrek uit Antwerpen. Luitenant Feron checkt het bevel bij de staf van de artillerie van het Vde Legerkorps en wordt daar tegengesproken: de Versterkte Positie Antwerpen wordt niet ontruimd en iedereen moet ter plekke. Het personeel van de groepsstaf krijgt te horen dat ze desnoods zullen doorgestuurd worden naar de batterijen om verliezen aan te vullen. Cdt Everarts is duidelijk niet te spreken over dit bevel, maar kan niet anders dan er zich bij neerleggen. Hij laat wel een estafette sturen naar de staf van het Vde Legerkorps om de route voor de afmars te weten te komen en dringt er op aan dat alle voorbereidingen voor een snelle aftocht moeten genomen worden. (ook dit wijst op de moeilijke commandoverhouding tussen enerzijds Lt Feron op de staf van de groep en Cdt Everarts op de CP van de 10Bij). Luitenant Fastré van de groepsstaf laat te Merksem een personenwagen en een vrachtwagen opeisen om de transportcapaciteit van het commando aan te dikken.

Ondanks het in actie schieten van de zware artillerie van de VPA moeten de loopgraafmortieren afwachten tot de vijand dichter genaderd is. Rond 19u30 worden vijandelijke verkenners voor de eerste keer net voor de anti-tankgracht gesignaleerd.

Staf/3LA
Op 16 mei komt onverwachts het bevel van het geallieerd opperbevel (Franse generaal Bilotte) om verder westwaarts te trekken. Zonder dat men de KW Stelling ten volle verdedigd heeft moet de stelling worden prijsgegeven. Het Duitse leger wist immers een doorbraak te forceren in de streek van Sedan en in het noorden heeft Nederland zich overgegeven. Het veldleger zal aan het eind van de dag de K.W. Stelling ontruimen en zich terugplooien op de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde.
Het 3LA verlaat de K.W. Stelling en wordt richting Gent gestuurd.

II/3LA
Het IIde Bataljon krijgt om 16u00 opdracht de VPA te verlaten en zich opnieuw bij het regiment te voegen.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Kolonel Godeaux laat na de middag nogmaals weten dat er geen reden tot vertrekken bestaat en de mortieren voorlopig ter plekke blijven. Hij laat ook weten dat de 11de Batterij zich teruggetrokken heeft naar het Fort van Lier.

Even voor 16u00 komt dan toch een bevel van het Vde Legerkorps om alles in gereedheid te brengen voor het vertrek uit de Versterkte Positie Antwerpen. De groepstaf en de 10de Batterij worden onttrokken aan het commando van de 13de Infanteriedivisie en onder rechtstreeks gezag van het Vde Legerkorps geplaatst. De groep verlaat Schoten rond 17u30 en moet koers zetten naar Kluizen. De tocht zal van Antwerpen over Beveren, Moerbeke-Waas, Wachtebeke en Terdonk lopen. De colonnes komen lang na het vallen van de duisternis aan en houden halt op een weg ten noorden van de kerk van Kluizen. Twee vrachtwagens rijden onderweg verloren en raken afgezonderd van de eenheid.

10/IV/3LA
De 10de Batterij heeft tijdens de nacht van 15 op 16 mei verschillende keren gevuurd. De beschieting werd niet door de vijand beantwoord. De batterij vraagt om de dringende levering van 150 karabijnen voor de nabije verdediging, maar die komen er niet. De kanonniers moeten maar beroep doen op de omliggende infanterie.

Staf/3LA, II/3LA en III/3LA
Op 17 mei stelt de Generale Staf der Legerartillerie zijn plan op voor de verdediging van de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. De middelen worden opnieuw verdeeld over drie tactische groeperingen, Kol Godeaux krijgt nu het commando over de Groepering Adie enkel bestaat uit II/3LA en III/3LA. De commandopost wordt opgesteld te Waarschoot.

I/3LA
Bij de verdediging van de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde zal het I/3LA onder het bevel geplaatst worden van 1LA en deel uitmaken van de Groepering B.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De groep belt met de Rijkswacht van Eeklo, op zoek naar de twee verloren vrachtwagens. De gendarmen van Eeklo hebben niets gezien. Ook de Rijkswacht van Moerbeke kan niet helpen en weet al evenmin waar de staf van de artillerie van het Vde Legerkorps zich zou kunnen bevinden. De groep ontvangt zo’n 1.000 liter brandstof van een nabijgelegen Autopeloton voor Ravitaillering en verlaat Kluizen rond 11u00. Op weg naar Eeklo ontmoet de colonne de staf van het 3LA bij de doortocht te Lembeke. Luitenant Feron krijgt te horen dat ze naar Waarschoot moeten. De manschappen komen hier op het middaguur aan en worden ingekwartierd. De staf trekt in aan de Kloosterstraat 14. Er arriveert ook nog een verloren gereden camion van de keukenploeg van de 11de Batterij.

11/IV/3LA
Van de 11de Batterij zelf is nog geen spoor. Deze werd enkele dagen voordien nog te Kapelle-op-den-Bos gesignaleerd en zou op 16 mei van uit deze gemeente naar het westen vertrokken zijn.

12/IV/3LA
De 12de Batterij komt aan te Waarschoot rond 16u00.

I/3LA
De I/3LA wordt ontplooid binnen het Bruggenhoofd Gent en vormt samen met de 1LA de Groepering B van de legerartillerie. Het geheel komt onder het bevel te staan van kolonel Desoil van het 1LA. De groepen worden als volgt opgesteld:

  • I/1LA ontplooit te Wannegem-Lede en krijgt doelen in Scheldewindeke-Hauw toegewezen
  • II/1LA stelt zich op te Huise-Lozer en zal op Oosterzele en Balegem gericht worden
  • III/1LA ontplooit te Nazareth met de vuurmonden richting Scheldewindeke, Hundelgem en Balegem
  • I/3LA komt aan te Sint-Denijs-Westrem en heeft doelen te Massemen-Strop en Wetteren

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De groep wordt tijdens de late voormiddag aangehecht bij het Iste Legerkorps. Als eerste opdracht dient het geschut opgesteld te worden om de bossen ten noorden van het station van Oostakker te kunnen beschieten. Even later duidt de staf van de artillerie van het Iste Legerkorps twee nieuwe doelen aan: de Antwerpsesteenweg ten oosten van de spoorlijn van Oostakker naar Destelbergen (de huidige N70 naar Lochristi) en de Dendermondsesteenweg in het oostelijke gedeelte van de gemeente Destelbergen (de huidige N445). De staf van de groep deelt de nodige orders uit aan de 10de en de 12de Batterij voor de komende stellingname die tijdens de nacht van 18 op 19 mei dient uitgevoerd te worden.

11/IV/3LA
De zoektocht naar de 11de Batterij gaat verder. Luitenant Fastré van de groepsstaf heeft enkele wielrijders van de 11de batterij tegengekomen, maar die wisten hem niet te vertellen waar de batterij zich zou kunnen bevinden.

I/3LA
De stukken van de I/3LA staan nog steeds te Sint-Denijs-Westrem, langsheen een smalle kasseibaan van De Pinte naar Sint-Denijs in de buurt van het kasteel Grand Noble.

IV/3LA
Staf/3LA, 10/IV/3LA en 12/IV/3LA
De mortieren van de 10de en de 12de Batterij zijn nu toegewezen aan de verdediging van de noordrand van het Bruggenhoofd Gent en ontplooien zich op hun nieuwe stellingen:

  • alle twaalf mortieren van de 12de Batterij onder bevel van Kapitein-commandant Verschueren worden toegewezen aan het 3de Regiment Carabiniers en gaan in stelling tussen Destelbergen en Oostakker
  • zes stukken van de 12de batterij onder Luitenant Van Daele leveren vuursteun aan het 39ste Linieregiment en worden opgesteld te Destelbergen

Het bagage-echelon van de groep wordt naar Sint-Denijs-Westrem doorgestuurd en zal hier aan de Kortrijksesteenweg bivakkeren.

11/IV/3LA
De 11de Batterij ontbreekt nog steeds op het appel.

I/3LA
De groep opent rond 22u00 het vuur: 32 schoten komen neer op het kruispunt Wetterstraat te Wetteren.

IV/3LA
De groep vraagt om de levering van elektrische detonators zodat de mortierbommen eventueel als springladingen kunnen gebruikt worden om de wegen naar Gent te ondermijnen. Luitenant Feron is niet langer in contact met de staf van zijn regiment en onderneemt een poging om te weten te komen waar Kolonel Godeaux zich zou kunnen bevinden.

Staf/3LA
Op de Conferentie van Ieper tussen de Belgen, Fransen en Britten is beslist dat het front achteruit moet. Het Belgische leger zal de aftocht naar de Leie aanvatten en rondom Gent worden de Belgische posities herschikt en wordt het Bruggenhoofd Gent opgegeven. De 16de en de 18de infanteriedivisies zullen de stad verdedigen. De 1ste infanteriedivisie zal de stad verlaten en naar de streek van Kortrijk verhuizen. De 2de en de 4de infanteriedivisie zullen het Bruggenhoofd Gent verlaten, terwijl ten zuiden van de stad de 1ste Divisie Ardeense Jagers en de 5de infanteriedivisie nog achter de Schelde moeten blijven tot de nacht van 23 op 24 mei en zich vervolgens ook achter de Leie moeten terugtrekken.

I/3LA
Even voor 06u00 ontvangt de groep een nieuw vuurbevel: de Wetterstraat, Kleystraat en Massemen-Herdershoek moeten bestookt worden met telkens 20 obussen. De doelen liggen bijzonder veraf en er zal met de zwaarst mogelijke lading moeten geschoten worden. De gevolgen hiervan laten niet op zich wachten. Al snel na de start van de beschieting raken de sluitstukken van meerdere kanonnen defect. Er kunnen in totaal slechts 18 granaten verschoten worden. Terwijl de wapenmakers de schade trachten te herstellen, wordt ook een ploeg militairen naar Eeklo gestuurd om in het legerdepot een reserve-kanon gaan op te halen. Het kanon blijkt echter reeds door een andere eenheid te zijn opgehaald. Er resten die ochtend nog zeven operationele vuurmonden. Vijf kanonnen zijn buiten gebruik. Aan het eind van de dag beschiet de groep nog het station van Wetteren.

IV/3LA
Om 13u30 ontvangt Luitenant Feron de opdracht om de commandopost van de groep over te brengen naar Lovendegem. De staf wordt verplaatst naar het woonhuis van Dhr Hoye op de Grote Baan van Gent naar Brugge de buurt van de Bierstalbrug te Lovendegem. Deze woning beschikt over een telefoonaansluiting met abonneenummer 22300.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Kapitein-commandant Begon komt over van het 26ste Artillerieregiment als nieuwe bevelhebber van de IVde Groep. Begon zal zijn functie echter niet uitoefenen. Net na aankomst besluit hij op zoek te gaan naar zijn verloren persoonlijke bagage en hij wordt niet meer teruggezien. Lt Feron moet de leiding van de groep verder op zich nemen. De staf van IV/3LA staat opgesteld aan de Bierstalbrug in Lovendegem. De groep wordt nu toegewezen aan de verdediging van de stad Gent en zal vuursteun leveren aan de 18de Infanteriedivisie die tijdens de nacht van 22 op 23 mei de noordelijke helft van het stadscentrum heeft bezet. Op bevel van de 18de Infanteriedivisie vertrekt om 14u00 een colonne van de groep naar het militaire depot van Zedelgem om daar nieuwe munitie te gaan halen. In het depot liggen die dag nog 153 bommen type 02, 77 bommen type 05 en een aantal knalkokers type PR model 1916.

10/IV/3LA
Alle twaalf mortieren van de 10de Batterij blijven nog steeds werken ten voordele van het 3de Regiment Karabiniers in het centrum van de stad; de waakrichting van deze mortieren moet aanvankelijk naar de steenweg komende van Dendermonde lopen.

12/IV/3LA
Zes stukken van de 12de Batterij leveren vuursteun aan het 39ste Linieregiment dat de oude Handelshaven te Gent ingenomen heeft; deze mortieren worden gericht op de Antwerpsesteenweg / Nieuwe Baan (de huidige N70). Zes stukken van de 12de Batterij leveren vuursteun aan het IIde Bataljon van het 3de Regiment Grenadiers dat zich net ten noorden van het 39Li bevindt in de haven; deze mortieren worden gericht op de baan naar Oostakker. De batterij krijgt in de late namiddag het bevel haar huidige stellingen te verlaten en zich te Gent te gaan installeren. Rond 20u00 komen de colonnes aan op hun nieuwe posities.

11/IV/3LA
De precieze reisroute van de batterij is niet bekend, maar de eenheid van Kapitein-commandant de Lannoy komt eveneens aan te Gent en wordt in steun geplaatst van de 16de Infanteriedivisie die de zuidelijke helft zal verdedigen. De batterij wordt gesplitst in twee detachementen:

  • een eerste detachement wordt de Gentse binnenstad in gestuurd ter ondersteuning van het 41ste Linieregiment
  • het tweede detachement trekt naar Zwijnaarde en wordt in steun geplaatst van het 44ste Linieregiment

De batterij zit zonder munitie, maar de mortieren worden ontplooid. Tijdens de nacht van 22 op 23 mei zal Onderluitenant Wouters met vier vrachtwagens uitgestuurd worden naar het munitiedepot van Houthulst om de nodige bommen te gaan afhalen.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De groep verlaat Gent echter nog die zelfde avond. Om 21u00 zet de colonne zich in beweging richting Brugge. Er moet een eindje omgereden worden wanneer de manschappen vaststellen dat de brug van de Brugsesteenweg over de Coupure reeds vernield is door de genie. De munitiecolonne heeft tegen 10u00 de nodige munitie opgeladen in het depot van Zedelgem en vertrekt terug naar Gent. Om 11u00 keren ze terug met 150 bommen type 02 en een reeks knalkokers type RYG die moeten toelaten om de mortierbommen desnoods als springladingen te gebruiken. De batterijen wachten de ganse dag door op een eerste vuuropdracht. Uiteindelijk zal alleen het 10/IV/3LA één enkele mortiergranaat afvuren op de Leopoldskazerne rondom 17u45.

10/IV/3LA
In de vroege ochtend worden te Gent de definitieve posities en doelen toegewezen aan de 10/IV/3LA:

  • zes mortieren worden in steun geplaatst van I/3C, het noordelijke bataljon van het 3de Regiment Karabiniers, richten zich naar het kruispunt van de Dampoort en de aldaar lopende spoorweg en toegangswegen tot de binnenstad
  • de zes andere mortieren van de batterij worden in steun geplaatst van het III/3C, dekken de linkeroever van de Schelde tussen de spoorwegbrug aan de Denderlaan en de Brusselsepoortstraat

11/IV/3LA
Ook de 11de Batterij verlaat Gent tijdens de loop van 23 mei en trekt zich terug naar Sint-Jan-ter-Biezen, net ten westen van Poperinge. Luitenant Van Dale, die zich tot dan bij het gros van de groep bevond, verlaat Gent om de batterij te vervoegen.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Bij aankomst te Brugge rondom 01u00 neemt Luitenant Feron contact op met de plaatscommandant in de hoop de locaties te weten te komen van de staven van de 18de Infanteriedivisie, het Iste Legerkorps en het eigen regiment. Het plaatscommando kan de artilleurs alleen vertellen waar de staf van het Iste Legerkorps zich ophoudt. Feron krijgt hier te horen dat de IVde groep overgeplaatst wordt naar het IVde Legerkorps. De groep is tijdens de tweede helft van de nacht van 23 op 24 mei doorgestuurd naar Roeselare en dient zich stand-by te houden nabij kilometerpaal 7 van de baan Roeselare-Menen. De groep is nu overgegaan naar het IVde Legerkorps.

10/IV/3LA
De overblijvende 4 mortieren van de 10de Batterij worden afgedeeld bij de 3de Infanteriedivisie (commandopost aan de Winkelhoekstraat ten zuidoosten van Izegem). De 10de Batterij dient twee mortieren naar Hulste te sturen voor versterking van het 25ste Linieregiment en twee mortieren naar het nabijgelegen De Katte ter ondersteuning van het 12de Linieregiment. Het echelon vestigt zich te Bosmolens. De staf van de artillerie van het IVde Legerkorps laat weten dat de groep zich met nieuwe bommen kan herbevoorraden in het munitiedepot van Zedelgem.

12/IV/3LA
Aanvankelijk komt een bevel om de 12 mortieren van de 12de Batterij ter beschikking te stellen van de 1ste Infanteriedivisie (commandopost in het Sint-Vincentiusklooster te Sint-Eloois-Winkel). De 12de Batterij gaat in stand-by nabij Heule. Op bevel van de 3de Infanteriedivisie verkent de batterij tijdens de namiddag nieuwe stellingen rond Lendelede. Het installatiepersoneel komt terecht in de vijandelijke artilleriebeschietingen. Door de hevige gevechten aan het Leie-front komt het niet meer tot een stellingname en het geschut trekt zich aan het eind van de dag terug naar Moorslede.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
De IVde Groep verblijft kort te Moorslede en verplaatst zich rond 05u00 naar Gistel. Na aankomst wordt hier de ganse nacht gewacht. Rondom 20u00 wordt de groep doorgestuurd naar Veurne.

11/IV/3LA
De 11de Batterij neemt nieuwe kantonnementen in te Hille nabij Zwevezele.

IV/3LA
Staf/IV/3LA
Van Veurne gaat het naar Koksijde. De mortieren zullen niet meer in actie komen.

11/IV/3LA
De 11de Batterij wordt toegevoegd aan de verdediging van de stad Tielt. De stukken van de batterij worden in twee detachementen verdeeld: een eerste groepering onder Kapitein-commandant de Lannoy wordt te Tielt zelf opgesteld en een tweede groepering onder Luitenant Wouters zoekt posities op even ten westen van de stad op de baan van Tielt naar Pittem. Bij de gevechten te Tielt wordt het detachement van de Lannoy gemitrailleerd en uit elkaar geslagen. De batterijcommandant en sectiechef Onderluitenant Wouters raken hierbij gewond. Het tweede detachement blijft even ten westen van de stad en wordt toegevoegd aan een ad-hoc samengestelde infanterieformatie van de 16de Infanteriedivisie. Luitenant Wouters is bijzonder ontevreden wanneer hem bevolen wordt om zijn veldtelefoonmaterieel te overhandigen aan de infanteristen.

IV/3LA
De IVde Groep ontvangt geen verdere orders meer en staat niet langer in verbinding met de hogere echelons.

11/IV/3LA
Het detachement van Luitenant Wouters start rond 05u30 met de stellingname nabij de baan van Tielt naar Pittem, maar wordt reeds rondom 06u10 onder vuur genomen door de vijand. De manschappen van Wouters stuiven uit elkaar en vluchten in alle richtingen weg. Luitenant Wouters kan slechts drie van zijn vijfentwintig manschappen bij hem houden en kan niet anders dan te besluiten dat ook hij buiten strijd is. De Soldaten Remi De Hondt en Victor Wouters sneuvelen bij de gevechten te Tielt.

IV/3LA
De groep bevindt zich nog steeds te Koksijde.

11/IV/3LA
De 11de Batterij eindigt de veldtocht nabij Pittem. Luitenant Wouters heeft het bevel over de batterij op zich genomen nu Kapitein-commandant de Lannoy buiten strijd is, en laat alle materieel opladen en de transportcolonne vormen in afwachting van verdere instructies voor de gevangenname van zijn eenheid. De keukenploeg gaat er op eigen houtje met de veldkeuken van door.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

  1. Lothaire, R., 2013, L’artillerie lourde de campagne belge 1914-1918, Verviers: Editions du Patrimoine Militaire
  2. Velddagboek Luitenant Feron, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere.
  3. Voor de eenheden opgesteld in de Versterkte Positie Antwerpen gelden specifieke alarmmaatregelen die gaan van alarmstadium I tot V, de hoogste graad van alarm.