12de Bataljon Genie

Situatie op 10 mei 1940

Type Geniebataljon
Ontdubbeld van 3de Regiment Genie  (TBC)
Onderdeel van VIde legerkorps
Bevelhebber Majoor M. Meyers
Standplaats Nijvel
Samenstelling 1ste Compagnie (Kapitein-commandant L. Vanuxem)
2de Compagnie (Luitenant C. Pillaert)
Peloton Park (Luitenant J. Sandra)

Tijdens de mobilisatie

Staf/12Gn
Het 12de Bataljon Genie (12Gn) werd op 01 september 1939 gemobiliseerd na afkondiging van Fase C van het mobilisatieplan. Het 12Gn wordt toegevoegd aan de 2de Infanteriedivisie (2Div) als het organieke bataljon genie van deze divisie. De 2Div is een actieve divisie die reeds op 25 augustus 1939 gemobiliseerd werd en bestond uit het 5de Linieregiment (5Li), het 6de Linieregiment (6Li) en het 28ste Linieregiment (28Li). Het 2de Artillerieregiment (2A) was de divisieartillerie. Het 12Gn bracht van eind september 39 tot eind maart 40 samen met de 2Div zijn mobilisatieperiode door achter het Albertkanaal ter hoogte van Herentals. Het 12Gn was gekantonneerd te Bruggeneinde een gehucht van Heist-op-den-Berg. Het bataljon levert algemene steun aan de 2Div door onder meer het bouwen van barakken en paardenstallen, het uitvoeren van veldwerken en het ondermijnen van bruggen over het Albertkanaal.

Op 4 april wordt de 2Div te Herentals afgelost aan het Albertkanaal en na een korte kampperiode te Beverlo op 24 april 40 naar Luik gestuurd om er onder bevel te komen van het IIIde Legerkorps (III/LK). Het 12Gn neemt echter niet deel aan het oefenkamp te Beverlo maar wordt op 4 april naar Nijvel gestuurd waar het bataljon in steun gegeven wordt van het VIde Legerkorps (VI/LK). Gezien geniebataljons in steun van een legerkorps normaal over drie compagnies beschikken wordt 12Gn voor deze opdracht versterkt met de 2Cie van het 31ste Bataljon Genie (2/31Gn). 31Gn is één van de drie bataljons die behoren tot het Legergenieregiment  (RGnA) in algemene steun van het leger. 12Gn vervult vanaf nu de rol van organiek bataljon genie van het VI/LK.

Staf/12Gn
Het 12Gn is op 10 mei 1940 nog steeds gekantonneerd te Nijvel en heeft als taak de ondermijnde bruggen langsheen het Kanaal Brussel-Charleroi te bewaken. Iets na middernacht wordt de afkondiging van het algemeen alarm ontvangen op de commandopost van 12Gn. Het alarm wordt doorgegeven aan de ondereenheden. Om 06u00 verneemt de Staf/12Gn de afkondiging van de algemene mobilisatie (Fase E van het mobilisatieplan) naar aanleiding van de Duitse inval.

1/12Gn
De 1Cie, bevolen door Kapitein-commandant Vanuxem, neemt de bewaking van de vernielingsdispositieven over de bruggen van het het noordelijk gedeelte van het kanaal Brussel-Charleroi voor zijn rekening.

2/12Gn
De 2Cie, die het zuidelijk gedeelte van het kanaal Brussel-Charleroi voor zijn rekening neemt, is verantwoordelijk voor volgende taken:

  • technische wacht van de bruggen 9 tot en met 15 van het Kanaal Brussel – Charleroi, en de vernielingen op het vliegveld van Gosselies
  • technische wacht van de bruggen 16 tot en met 20 van het Kanaal Brussel – Charleroi
  • technische wacht van de bruggen 21 tot en met 24 van het Kanaal Brussel – Charleroi

2/31Gn in versterking van 12Gn
De 2/31Gn werkt ten voordele van het VIde Legerkorps op de linie Halle-Ninove ten zuiden van Brussel en wordt om 04u00 gealarmeerd door het 12Gn. De eerste oorlogsdag verloopt volgens plan. De bijkomende uitrusting wordt verdeeld onder de manschappen die vervolgens naar hun alarmposities vertrekken.

Staf/12Gn
Omdat de Duitsers er op 10 mei reeds in slaagden het Albertkanaal te overschrijden nabij Vroenhoven en Veldwezelt dreigt de Versterkte Positie Luik vanuit het noordwesten omsingeld te worden. Hierop besloot het Groot Hoofdkwartier (GHK) al tijdens de avond van 10 mei dat alle eenheden die zich ten oosten van de stad bevonden hun stellingen moeten ontruimen en zich naar de westelijke Maasoever begeven. Omdat de 2Div, die ten oosten van de Maas stond opgesteld, niet langer nodig is voor de verdediging van Luik beslist het III/LK om de 2Div zo snel mogelijk door te sturen naar de K.W. Stelling (oftewel Weerstandsstelling). De 2Div die op 11 mei onderweg is van de Versterkte Positie Luik naar de K.W. Stelling beschikt niet over genie om deze stelling in te richten.

Hierdoor wordt op 11 mei de opdracht van het 12Gn gewijzigd. Het 12Gn moet zo snel mogelijk de 2Div vervoegen en zijn opdracht als organiek geniebataljon van 2Div terug opnemen. Aangezien de vernielingsdispositieven van de bruggen over het Kanaal Brussel Charleroi niet onbewaakt kunnen worden achtergelaten dringt zich een reorganisatie op. De Staf/12Gn beslist dat 1/12Gn zijn bewakingsopdracht bij de bruggen moet verderzetten, dat de bewakingsopdracht van 2/12Gn zal worden overgenomen door 2/31Gn en dat na de overname van de bruggen door 2/31Gn de Staf/12Gn, 2/12Gn en het Peloton Park/12Gn naar de K.W. Stelling zullen vertrekken. De K.W. Stelling bestond uit één of twee rijen gevechtsbunkers en waar mogelijk werden kanalen, spoorwegbermen en overstromingsgebieden geïntegreerd in de stelling. Waar een sterke hindernis voor handen was volstond één rij bunkers, in open terrein waar men geen gebruik kon maken van hindernissen werd een tweede lijn bunkers aangelegd. Belangrijke plaatsen werden met bijkomende gevechtsbunkers beschermd en uitgebouwd tot anti-tankcentra. Een honderdtal meter voor de bunkers werden talrijke hindernissen zoals prikkeldraadversperringen, anti-tankgrachten en Cointot-elementen aangebracht. De constructiewerken op de K.W. Stelling werden voor de oorlog uitgevoerd.

1/12Gn
De 1Cie zet zijn bewakingsopdracht aan de bruggen verder.

2/12Gn
De 2Cie wordt door de staf op de hoogte gebracht dat het de bewaking van de vernielingsdispositieven moet overgeven aan 2/31Gn. Luitenant Pillaert coördineert te  Luttre en Gosselies de overgave-overname van de opdrachten van 2/12Gn met Kapitein-commandant Haegeman, compagniecommandant van 2/31Gn.

2/31Gn in versterking van 12Gn
2/31Gn krijgt om 09u30 van de Staf/12Gn het bevel om de taken van de 2de Compagnie van het 12Gn over te nemen.

Staf/12Gn
Na achterlating van de 1/12Gn bij het VIde Legerkorps vertrekt de Staf/12Gn, 2/12Gn en het Peloton Park/12Gn naar Kampelaar nabij Kampenhout om de 2de infanteriedivisie te vervoegen. De staf en het Peloton Park die de verplaatsing langs de weg maken komen nog op 12 mei om 20u00 aan. De taken van de 2/12Gn worden overgenomen door 2/31Gn die het VI/CA komt versterken.

1/12Gn
De 1ste Compagnie blijft achter te Nijvel onder rechtstreeks bevel van het VI/LK.

2/12Gn
De fysieke aflossing van de vernielingsdetachementen aan de bruggen neemt de ganse dag in beslag. Nadat alle vernielingsdispositieven zijn overgegeven aan detachementen van 2/31Gn vertrekt 2/12Gn vanuit het station van Gosselies per trein naar de K.W. Stelling.

Staf/12Gn
Het gros van het bataljon bevindt zich nu opnieuw bij zijn 2Div. De 2Div staat intussen langs de K.W. stelling opgesteld met twee infanterieregimenten in lijn en één infanterieregiment in diepte. In de zuidelijke ondersector staat het het 5Li opgesteld tussen Haacht (exclusief) en Vossekot (inclusief). In de noordelijke ondersector staat het 6Li opgesteld van Keerbergen (inclusief) tot Doornlaar. In tweede lijn van de divisie richt het 28Li (Li) een anti-tankcentrum in te Boortmeerbeek. Alle detachementen van 12Gn worden te Kampelaar ondergebracht. Vanaf die datum blijft 12Gn(-) bij de 2Div. De brug over de DIjle te Hansbrug blijkt nog niet ondermijnd te zijn en Kolonel Carion, commandant van het 5Li, neemt contact op met de Staf/12Gn om de nodige werken te laten uitvoeren.

2/12Gn
De 2de Compagnie, die de tocht per trein aflegt vanuit Gosselies, komt slechts op 13 mei om 09u00 toe te Weerde. Op de eerste dag aan de K.W. Stelling worden door de compagnie vier loopbruggen over de Dijle geworpen: drie voor het 5Li te Haacht en één voor het 6Li. De Dijlebrug van Rijmenam wordt ondermijnd.

Staf/12Gn
De Hansbrug over de Dijle wordt ondermijnd en vernield.

1/12Gn
Nijvel ondergaat net na de middag een zwaar luchtbombardement [2]. Er vallen een 24-tal slachtoffers onder de inwoners maar ook enkele Belgische militairen van de Wachters van Verkeerswegen en Inrichtingen komen om in het bombardement. 1/12Gn leidt geen verliezen en verlaat na het bombardement Nijvel. 1/12Gn wordt door het VI/LK doorgestuurd naar het westen.

Staf/12Gn
Op 16 mei komt onverwachts het bevel van het geallieerd opperbevel (via de Franse generaal Bilotte) om naar het westen terug te trekken. Zonder dat men de K.W. Stelling ten volle verdedigd heeft moet de stelling worden prijsgegeven. In het zuiden wist het Duitse leger immers een doorbraak te forceren over de Maas in de streek van Sedan en in het noorden heeft Nederland zich overgegeven. Het veldleger zal aan het eind van de dag de K.W. Stelling ontruimen en in drie dagen terugtrekken naar de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. De 2Div wordt naar het Bruggenhoofd Gent gestuurd.

Omstreeks 16u00 wordt Majoor Meyers samen met de commandanten van de infanterie-eenheden van de 2Div bij de staf van de 2Div ontboden. Hier vernemen ze hun orders voor de aftocht van de K.W. Stelling en de opdracht om zich in drie nachtelijke etappes naar het Bruggenhoofd Gent te begeven. Om 20u00 loopt dan ook bij de Staf/12Gn het het bevel tot de aftocht binnen. Het bataljon verlaat de K.W. Stelling vanaf 21u00. Het Peloton Park rijdt naar Elewijt en wordt gevolgd door de colonne te voet. De manschappen die te voet terugtrekken vervoegen Elewijt net voor middernacht en trekken vervolgens verder naar het westen. De eerste nacht moet 12Gn zich in veiligheid brengen ten westen van het Kanaal van Willebroek.

2/12Gn
De 2de Compagnie vernielt enkele huizen op de baan Kruisbaan-Keerbergen omdat deze het schootsveld belemmeren. Ten westen van Rijmenam wordt nog een loopbrug over de Dijle aangelegd.

Staf/12Gn
Het bataljon bereikt Wolvertem om 07u15 en komt aan te Opwijk om 11u00.

Detachement Vanuxem in Frankrijk
Op 28 mei komt Cdt Vanuxem toe te Anger en wordt hij met zijn detachement bestaande uit fragmenten van 1/12Gn en 1/24Gn doorgestuurd naar een kantonnement in Bouchemaire. Hier bevindt zich reeds een detachement bestaande uit manschappen afkomstig van 10Gn en 32Gn onder leiding van Lt Listray. Het detachement van Lt Listray wordt toegevoegd aan het detachement van Cdt Vanuxem. Het nieuw samengestelde detachement genisten zal in Angers verblijven tot 17 juni.

17 juni 1940

Detachement Vanuxem in Frankrijk
Op 17 juni wordt het detachement van Cdt Vanuxem vanuit Angers doorgestuurd naar het Versterkings- en Opleidingscentrum Genie (VOC/Gn)  te Castries om er het 40ste Regiment Genie (40Gn) te vervoegen. Het detachement, bestaande uit 12 officieren en een 500 tal manschappen, is een samenraapsel van naar Frankrijk gevluchte militairen van 1/12Gn, 32Gn en 10Gn. Wanneer ze Toulouse passeren worden ze om nog ongekende redenen tegengehouden en gekantonneerd in Fonsorbes een 20 tal kilometer ten zuidwesten van Toulouse. Het detachement wordt tijdelijk aangehecht aan het 3de Versterkings- en Opleidingscentrum (3VOC).

11 juli 1940

Detachement Vanuxem in Frankrijk
Op 09 juli komt het detachement genisten onder bevel van Cdt Vanuxem, dat eerder uit Fonsorbes vertrok, toe in Castries. Cdt Vanuxem meldt zich aan bij de Staf VOC/Gn. De manschappen van het detachement worden verdeeld over de zes compagnies van het Bataljon Genie dat nog overbleef na de inzet van het 40Gn in het noorden van Frankrijk. Een gedeelte van de manschappen van 1/12Gn wordt gekantoneerd in Saint-Drézéry, een ander gedeelte in het vlakbij gelegen Beaulieu.

Na de capitulatie

Slachtoffers

Bibliografie en Bronnen

  1. De oorlogsjaren van Willy Vandersteen, onderzoeksrapport opgesteld door het Geheugen Collectief, historisch onderzoeksbureau. [On Line beschikbaar]: http://www.geheugencollectief.be/wp-content/uploads/2014/09/Geheugen-Collectief-De-oorlogsjaren-van-Willy-Vandersteen-onderzoeksrapport.pdf [Laatst geraadpleegd 03 april 2020]. Het onderzoek maakt gebruik een het dagboek dat vermoedelijk werd bijgehouden door Frits Janssens en vertelt het wedervaren van Adhemar Ex, Piet Schrauwen, Jean Moerloos en Willy Vandersteen, allen soldaat bij het 12de Bataljon Genie. Uit dit onderzoek blijkt dat de 1ste Compagnie van het 12Gn in Frankrijk terecht kwam.
  2. Fotomateriaal bombardement Nijvel [On Line beschikbaar]: https://octavesanspoux.jimdofree.com/nivelles-en-guerre/nivelles-en-ruine/la-grand-place/  [Laatst geraadpleegd 03 april 2020].