1ste Legerdepot

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming 1ste Legerdepot | 1LD
1er Dépôt d’Armée | 1DépA
Type Versterkings- en opleidingseenheid
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van 3de Versterkings- en Opleidingscentrum
Bevelhebber Kapitein-commandant Robert Delanoeye
Standplaats Kazernestraat 1, Dendermonde
Samenstelling Staf Depot
  Staf Hulpdepot Aalst (Kapitein-commandant J. Van Steenberghe tot 15 mei)
  Compagnie Hulptroepen
  Batterij Depot Artilleriepark
  Compagnie Depot en Algemene Diensten (Luitenant De Smedt tot 15 mei, Cdt J. Van Steenberghe vanaf 15 mei)

Tijdens de mobilisatie

Het 4Gr en het 1LD waren gestationeerd in de kazerne van Dendermonde.

Staf/1LD
Het 1ste Legerdepot (1LD) heeft zijn standplaats aan de Kazernestraat Nr 1 te Dendermonde. Het depot beschikt ook over een opslagplaats te Aalst die onder het bevel staat van Kapitein-commandant Van Steenberghe. De hoofdkrachtinspanning van de verschillende legerdepots ligt bij het uitrusten van reserve eenheden die gedurende de verschillende fases van het mobilisatieplan werden opgericht. De opgeroepen reservisten worden uitgerust met meestal verouderd materieel dat lag opgeslagen in de legerdepots. Sommige uitrustingsstukken dateren nog van tijdens de Eerste Wereldoorlog. In oktober 1939 stond het 1LD in voor de uitrusting van het 32ste Linieregiment (32Li), de 13de Compagnie Transmissietroepen (13TTr) en in februari 1940 van het 4de Regiment Grenadiers (4Gr)

Aan de vooravond van de oorlog is de rol van de legerdepots bijna uitgespeeld. Enkel de eenheden die pas zullen worden gemobiliseerd tijdens Fase E van het mobilisatieplan (start van de vijandelijkheden) moeten nog worden uitgerust . Het betreft in hoofdzaak de Versterkingsbataljons van de verschillende Versterkings- en opleidingscentra (VOC’s). Dit is dan ook de voornaamste reden waarom het mobilisatieplan voorziet dat bij de start van de oorlog de legerdepots en het weinige resterende materieel zullen worden aangehecht aan de VOC’s.

Staf/1LD
Op 10 mei start het depot met de volledige mobilisatie van zijn effectieven. Er zullen op de eerste oorlogsdag veertien officieren aanwezig zijn in het depot. Het 1LD wordt aangehecht aan het 3de Versterkings- en Opleidingscentrum (3VOC) dat zich bij de aanvang van de oorlog in Bergen bevond. Omstreeks 06u00 geeft het HK/TRI het bevel de oorlogskantonnementen in Oost- en West-Vlaanderen in te nemen. Men vreesde immers dat de reguliere kazernes van ons leger gebombardeerd zullen worden en de regimenten van de VOC’s moeten zich door een onmiddellijke verhuis naar diverse kleinere dorpen en steden in West- en Oost-Vlaanderen in veiligheid stellen. De staf van het 3VOC zal zich in Lokeren vestigen. Gezien het 1LD zich reeds in Oost-Vlaanderen bevond diende het zich niet te verplaatsen. Het depot zal in Dendermonde de eerste oorlogsweek doorbrengen. Op de eerste dag van de achttiendaagse veldtocht komt Sdt Alfons De Clercq van het 1LD te Dendermonde om het leven.

In de loop van de dag neemt het 2de Echelon van het Groot Hoofdkwartier (GHK) zijn intrek in de gebouwen van het 1LD. Het betreft de 3de Afdeling belast met Organisatie, Materieel, Personeel en Mobilisatie onder leiding van Luitenant-kolonel SBH Tromme en de 4de Afdeling.

Batterij Depot Artilleriepark/1LD
De reservisten bestemd voor een bepaald aantal groepen (het equivalent van een bataljon bij de artillerie) van de verschillende Regimenten Artilleriepark worden door de Batterij Depot Artilleriepark van uitrusting voorzien. Deze groepen zijn verantwoordelijk voor de stockage, bewaking en distributie van enerzijds het reservematerieel van de artillerie en anderzijds de diverse munitievoorraden voor onze artillerie. Van zodra deze eenheden gemobiliseerd en voorzien zijn van het nodige materieel worden ze naar hun respectievelijke regimenten doorgestuurd voor de uitvoering van hun opdracht.

Batterij Depot Artilleriepark/1LD
Luitenant Res van de artillerie Van Damme uit Hasselt vervoegt het 1LD omdat hij zijn functie als ingenieur bij Bruggen en Wegen niet langer kan uitvoeren door de vijandelijke opmars.

Staf/1LD
Door de snelle opmars van de Duitsers werd het voor het Groot Hoofdkwartier (GHK) snel duidelijk dat de verdere opleiding enkel in Frankrijk, ver achter de linies, kon gebeuren. Alle eenheden van de VOC’s die niet ingezet werden voor de beveiliging van Brussel ontvangen de 13 mei om 14u00 het schriftelijk bevel van het HK/TRI om zich klaar te maken voor de verplaatsing naar Frankrijk. Dit naar analogie van wat er tijdens de Eerste wereldoorlog gebeurde. Het 3VOC dat zich nog in Oost-Vlaanderen bevond zal naar Frankrijk gestuurd worden om daar de opleiding van de rekruten van de klas ’40 te vervolledigen.

Terwijl het 1LD zijn bewakingsopdracht verderzet krijgt het de bijkomende opdracht twee stations te bewaken. Deze opdracht wordt uitgevoerd tot 17 mei

Staf/1LD
Lt Res Goethals die op 10 mei het 1LD vervoegde wordt samen met Lt Res Van Damme op 14 mei onder bevel van Luitenant-kolonel van de Rijkswacht Notebaert, Plaatscommandant van Dendermonde geplaatst. Zij blijven tewerkgesteld op het plaatscommando van Dendermonde tot 18 mei.

Staf/1LD
De verplaatsing naar Frankrijk was echter totaal niet voorbereid. Er was geen voorafgaandelijke regeling met de Franse militaire noch burgerlijke overheid, er waren geen voorafgaandelijke verkenningen van kantonnementen, er was slechts proviand voor twee dagen en er bestond geen logistieke organisatie voor herbevoorrading in Frankrijk. Daarenboven moesten de commandanten van de respectievelijke VOC’s zelf vervoer per spoor regelen door de treinen te gebruiken die het 7 Franse leger van generaal Giraud naar Zeeland hadden gebracht. Het bevel om de VOC’s naar Frankrijk te evacueren kwam echter geen dag te vroeg want de 13de mei om 16u00 steken de Duitsers de Maas over te Sedan en begint hun opmars naar de Atlantische kust met als opzet zoveel mogelijk geallieerde troepen te omsingelen.

Hulpdepot Aalst/1LD
Het hulpdepot te Aalst wordt gesloten. De meeste voorraden zijn uitgedeeld volgens het mobilisatieplan en er resten Kapitein-commandant Van Steenberghe nog een kleine partij goederen, waaronder zes volledige uitrustingspakketten voor infanteristen en vier Hotchkiss zware mitrailleurs. Samen met het bureaumaterieel van het depot wordt dit alles op twee vrachtwagens geladen die ontleend worden aan de plaatselijke Wachters der Verkeerswegen en Inrichtingen (GVCE). Cdt Van Steenberghe rijdt met de twee vrachtwagens naar Aalst een neemt het bevel over van de Compagnie Depot en Algemene Diensten.

Staf/1LD
Het is pas in de loop van de dag dat Cdt Delanoeye bevestiging krijgt van het 3VOC dat hij naar Frankrijk kan vertrekken. Het depot van Dendermonde wordt ontruimd. Alle overgebleven voorraden en manschappen worden in het station van Dendermonde op de trein geladen. De laatste manschappen stijgen in rond 22u00, maar het treinstel blijft nog de ganse nacht te Dendermonde staan in afwachting van een beschikbaar treinpad naar de kust. Op de personeelsrol van het depot staan heel wat reserveofficieren die omwille van hun beroep in het burgerleven vrijgesteld zijn van mobilisatie zolang deze functie verder kan uitgevoerd worden. Zo blijft ondermeer de Brusselse brandweerofficier Luitenant Dacos aanvankelijk verder werden in de hoofdstad om slechts op 16 mei zijn legeruniform aan te trekken en Dendermonde te vervoegen. Ook Lt Res Dubois probeert op 16 mei tevergeefs het 1LD te vervoegen [1]. Het 1LD is op die datum reeds uit Dendermonde vertrokken met het oog op de evacuatie naar Frankrijk van de Versterkings- en Opleidingscentra. 

Staf/1LD
De trein van het depot verlaat om 05u00 het station van Dendermonde en rijdt over Gent en Deinze naar het spoorwegknooppunt te Lichtervelde. Hier komt het treinstel weer vast te zitten. De manschappen zullen tot ’s anderendaags moeten wachten vooraleer het sein op groen staat. Er is al behoorlijk wat tijd verloren gegaan en het 1LD bevindt zich bij de laatste eenheden die België nog moeten verlaten.

Staf/1LD
Het treinstel van het depot kan om 04u00 Lichtervelde passeren en bereikt de grenspost van Adinkerke rondom 08u30. Hier zit alle treinverkeer muurvast. Om 15u00 kan het depot de grens overrijden. Te Bray-Dunes laat een verkeersregelaar van het Franse leger weten dat de trein naar Narbonne zal gestuurd worden. Het depot komt echter omstreeks 18u00 vast te zitten in de spoorbundel van het rangeerstation te Duinkerke. Er staan tientallen Belgische treinstellen te wachten tot het spoor vrijkomt en deze zullen allen geblokkeerd raken wanneer de Duitsers op 20 mei Abbeville innemen en zo de geallieerde legers in het noorden de pas afsnijden.

De opdracht van de Luitenanten Goethals en Van Damme bij de Plaatscommando van Dendermonde loopt af maar het 1LD heeft de stad al verlaten. Hij wordt samen met LtKol Notebaert, Lt Van Damme en vijf andere militairen met een vrachtwagen naar Duinkerke gestuurd om de trein van het 1LD in te halen.

Stations in en rond Duinkerke waar een 15-tal Belgische treinen vastliepen.

1LD in Frankrijk
De trein van het 1LD zit nog steeds geblokkeerd in het rangeerstation van Duinkerke. Lt Goethals slaagt erin de trein van het 1LD in het vormingsstation Saint-Pol van Duinkerke te vinden en neemt contact op met Cdt Delanoeye. Cdt Delanoeye geeft Lt Goethals bevel om langs de baan de weg verder te zetten teneinde Luitenant-generaal Wibier, commandant van de Versterkings- en Opleidingstroepen te  Abbeville of Rouen op de hoogte te brengen van de benarde toestand van het 1LD.

1LD in Frankrijk
De trein van het 1LD zit nog steeds geblokkeerd in het rangeerstation van Duinkerke. Ondertussen heeft het detachement van Lt Goethals de Somme kunnen oversteken te Saint-Valéry-sur-Somme en de Tallendierkazerne in Rouen bereikt. Deze kazerne is het hergroeperingspunt te Rouen voor alle geïsoleerde Belgische detachementen op weg naar Zuid-Frankrijk. Het detachement wordt doorgestuurd naar Evreux en vervolgens naar Conches waar de 7de Infanteriedivisie (7Div) een verzamelzone inricht voor militairen die aan de Duitse omsingeling zijn weten te ontkomen. Ze wordt aangehecht bij het detachement van Luitenant Godin (5TerBon of  2Gpg HuTL – TBC) dat zich te Neaufles-sur-Risles bevindt.

Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

Staf/1LD in Frankrijk
In de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raken heel wat eenheden van de 3VOC ingesloten door de Duitsers. Door vertragingen onderweg naar het zuiden van Frankrijk wordt uiteindelijk hun terugtochtweg afgesneden. Een overzicht van de situatie van de eenheden van het 3VOC op 20 mei helpt een beeld te vormen van de ernst van de toestand waarin het 3VOC zich bevind.

  • Staf 3VOC: op doortocht naar Zuid-Frankrijk
  • 51Li: op doortocht naar Zuid-Frankrijk te Quesnoy ten zuiden van de Somme,
  • 62Li: Staf en II/62Li gestrand in Outreau (een buitenwijk van Boulogne), I/62Li gestrand in Calais,
  • 63Li: Staf, I/63 en II/63 gestrand in Outreau,
  • 1LD: gestrand te Duinkerke,
  • SchoolCie 3VOC: gestrand in Outreau,
  • Cie Instructie C47: gestrand in Outreau,

Enkele militairen van het 1LD weten aan de omsingeling te ontsnappen en vervolgen hun reisweg naar het zuiden. Samen met een groepje militairen van het 2de Territoriaal Bataljon (2TerBon) die de terugtocht naar Zuid-Frankrijk per vrachtwagen hebben ingezet zijn ze onderweg naar Rouen. Net voor ze Rouen bereiken gaat de vrachtwagen uit de bocht en ramt de gevel van een woning te Malaunay. Bij het verkeersongeval overlijdt de Soldaat Coucke en er komen ook enkele militairen van het 2TerBon en Franse burgers om.

Staf/1LD in Frankrijk
Nu het duidelijk geworden is dat het depot niet langer naar het zuiden van Frankrijk zal kunnen reizen, besluit Kapitein-commandant Delanoeye om zijn treinstel terug te sturen naar ons land. Met enige moeite kan een rijpad naar Veurne verkregen worden, waar de manschappen omstreeks 14u00 aankomen.

1LD
Het depot wordt doorgestuurd naar Koksijde. De provinciecommandant van West-Vlaanderen laat het depot inkwartieren in het militaire kamp van Koksijde.

Staf/1LD
Het depot legt de wapens neer te Koksijde.

Detachement Goethals/1LD in Frankrijk
Het detachement wordt door de 7Div op een trein gezet en naar Montpellier in het zuiden van Frankrijk doorgestuurd. 

Staf/1LD
De eerste Duitsers komen aan in deze kustgemeente op 1 juni en de manschappen worden op die datum formeel krijgsgevangen gemaakt. Op 2 juni wordt het depot afgemarcheerd naar Gent, waar het op 5 juni in het Feestpaleis aankomt. Drie dagen later wordt iedereen gedemobiliseerd en naar huis gezonden.


Staf/1LD in Frankrijk
Op 10 juni wordt te Grisolles in Frankrijk in de schoot van het 3VOC een nieuwe eenheid opgericht onder de naam 1ste Legerdepot. De eenheid staat onder bevel van Kapitein-commandant Symons en is opgericht met personeel van een territoriaal bataljon (TBC). Naast de Staf/1LD beschikt het depot over twee compagnies. Het detachement van Lt Goethals wordt in het nieuwe 1LD opgenomen.

Slachtoffers

EenheidNaamVoornaamFotoGraadStandKlas° op° te+ op+ teNota
1LDepCOUCKERobert, E.G.SdtMil2417.06.1904Brugge21.05.1940Malaunay (F)
1LDepDE CLERCQAlfons, A.SdtMil1923.09.1899Hamme10.05.1940Dendermonde
1LDepLAUWERSArthur, J.SdtMil2921.08.1909Antwerpen27.05.1940Oostende
1LDepLUROTThéophile, M.D.SdtMil09.04.1901Bourseigne-Neuve17.07.1940Montpellier (F)Overleden in hospitaal

Bibliografie en Bronnen

  1. Andere reserveofficieren ondergaan een gelijkaardig lot. Dit blijkt uit het verslag van Lt Res Dubois, een ingenieur van de S.A. Ciments de Thieu die  zijn functie van directeur bleef uitoefenen tot Thieu dreigde bezet te worden door de Duitsers. Hij probeert op 16 mei het Legerdepot Nr 1 te vervoegen zoals dit was aangegeven op zijn mobilisatiebrief. Hij begeeft zich naar Deinze waar hij hoort dat het 1LD Dendermonde verlaten. Hierop rijdt hij met zijn persoonlijk voertuig door tot Nieuwpoort waar hij verneemt dat het 1LD per trein naar Frankrijk vertrokken is. Hij besluit eveneens naar Frankrijk af te reizen en komt terecht in Nantes waar hij een tijdje werkt voor de Belgische consul. Hij slaagt er niet in om het 1LD in Frankrijk te vinden, niemand kan hem naar het juiste adres doorsturen want het 1LD heeft het zuiden van Frankrijk nooit bereikt. Op 17 juni wordt hij doorgestuurd naar Montpellier maar onderweg wordt hij te Montpazier opgehouden waar hij blijft kantonneren. Op 25 juli keert hij met zijn persoonlijk voertuig terug naar België. Getypt verslag opgesteld in het Frans door Lt Res Dubois bevindt zich in het dossier 1LD van de Sectie Classified Archives, Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid, Ministerie van Defensie. Alle officieren die mochten blijven doorwerken hadden ze een gelijkaardige vermelding op hun mobilisatiebrief: “Le Lieutenant de réserve d’artillerie Dubois occupé à la S.A. Ciments de Thieu en qualité d’Ingénieur-Directeur conservera ses fonctions actuelles en cas de mobilisation. Toutefois, dans le cas où il serait obligé d’abandonner ses fonctions par suite de l’occupation l’ennemi il rejoindrait immédiatement à Termonde le Dépôt de l’Armée N° 1″.
  2. Getypt verslag opgesteld in het Nederlands door Lt Res Goethals die erin geslaagd is als een van de weinigen van het 1LD om Zuid-Frankrijk te bereiken. Het verslag bevindt zich in het dossier 1LD van de Sectie Classified Archives, Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid, Ministerie van Defensie.