Reglementaire benaming	11de Infanteriedivisie | 11ID 11ème Division d’Infanterie | 11DI
Type	Infanteriedivisie
Ontdubbeld van	n.v.t.
Onderdeel van	Algemene reserve
Bevelhebber	Generaal-majoor Ivan Lebert
Commandant Infanterie	Generaal-majoor Léonard Blanchard
Stafchef	Majoor SBH Georges Van Den Driessche
Commandant Artillerie	Luitenant-kolonel SBH Gregoire
Commandant Gezondheidsdienst	Geneesheer Majoor Raymond Reynders
Intendant	Kapitein-commandant SBH Gaston Roggen
Commandant Transportkorps	Majoor Jules Vandenbulcke
Standplaats	Kamp van Beverlo, Leopoldsburg
Samenstelling	Hoofdkwartier
	14de Linieregiment
	20ste Linieregiment
	29ste Linieregiment
	9de Regiment Artillerie
	11de Bataljon Genie
	11de Bataljon Transmissietroepen
	(Wielrijderseskadron 11ID)	-> Afgedeeld bij IIIde Legerkorps
	Compagnie Getrokken C47 11ID (Kapitein-commandant Albert Jonnart)
	Compagnie C47 op T13 11ID (Luitenant Mathieu Cormeau)
	Geneeskundig Korps 11ID	Staf (Med OLt G. Decharneux)
		Geneeskundige Versterkingcompagnie (Med 1Kapt Isidore Dubois)
		Lichte Ambulance (Med 1Kapt Victor Perot)
		Ambulance Infanteriedivisie (Med 1Kapt Fernand Sente)
		Sanitair Treinpeloton (Lt E. Chome)
		Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties (Lt L. Pierart)
	Compagnie Intendance 11ID (Luitenant M. Mousty)
	Transportkorps 11ID	Staf (Cdt baron Hermann de Gaiffier d’Hestroy)
		Peloton voor Infanteriemunitie (Lt L. Leclercq)
		1ste Autopeloton voor Infanteriemunitie (Lt F. Malengre)
		2de Autopeloton voor Infanteriemunitie (Lt A. Navarre)
		1ste Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt A. Berragan)
		2de Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt E. Forgeur)
		Autopeloton voor Ravitaillering (Kapt baron Edgard Forgeur)
		Autopeloton voor Materieel (Lt A. Cocquelle)
		Atelier voor Herstelling van het Wagenpark (Lt L. Pourbaix)
	Compagnie Luchtafweermitrailleurs (Kapitein-commandant Charles De Smedt)
	Provoost (Luitenant André Gillet)

Staf/11Div
De 11de Infanteriedivisie (11Div) is een infanteriedivisie van Eerste reserve en wordt opgericht op 28 augustus 1939 bij afkondiging van fase B van de mobilisatie. Het 14de Linieregiment (14Li), een actief infanterieregiment van de 4de Infanteriedivisie, gaat begin september over naar de 11Div. Vervolgens worden het 20ste Linieregiment (20Li) en het 29ste Linieregiment (29Li), twee infanterieregimenten van Eerste Reserve, aan de 11Div toegevoegd. Beide regimenten zijn ontdubbelingsregimenten van respectievelijk het 11de Linieregiment (11Li) en het 14Li. De 11Div staat tijdens de mobilisatie onder bevel van het IIIde Legerkorps (III/LK) en bezet een sector nabij Luik.

De 11Div wordt op 24 april 40 te Luik afgelost door de 2de Infanteriedivisie (2Div) en wordt vervolgens rechtstreeks onder bevel van het Groot Hoofdkwartier (GHK) geplaatst als algemene reserve van het leger. Meteen na de aflossing verlaat de 11Div, met uitzondering van zijn bataljon genie en zijn Wielrijderseskadron, het IIIde Legerkorps. De divisieartillerie, het 9de Regiment Artillerie (9A), vertrekt naar de K.W. Stelling nabij Duffel en de overige eenheden vervoegen in twee dagmarsen het Kamp van Beverlo nabij Leopoldsburg om hier een oefenperiode af te werken. Deze periode zal worden afgesloten met een meerdaagse syntheseoefening die op 10 mei 1940 zou moeten aanvangen. Aan de oefening zouden ook enkele vliegtuigen van het 5de Smaldeel van III/2Lu en het 7de Smaldeel van III/3Lu deelnemen. De vliegtuigen werden hiervoor overgebracht naar het vliegveld van Schaffen. Het geheel zou worden bekroond met een bezoek van koning Leopold III en de legertop.

De 11Div bevindt zich bijgevolg aan de vooravond van de oorlog nagenoeg voltallig in het Kamp van Beverlo en zou na de oefening doorgestuurd worden naar de K.W. Stelling. De meeste eenheden zijn nog maar pas in het kamp toegekomen en de divisie is nog niet volledig. Zo bevinden de bagagetrein en het Wielrijderseskadron van 11Div (Esk Cy 11Div) zich nog steeds te Luik, klaar om te vertrekken naar Leopoldsburg. Het 11de Bataljon Genie (11Gn) ontbreekt ook op het appel. De geniesoldaten werden te Luik achtergehouden om binnen de Versterkte Positie Luik nog geniewerken uit te voeren. Het bataljon werkte onder meer aan het versterken van loopgrachten en schuilplaatsen tussen de oude forten rond de stad. Het 9A tenslotte is opgesplitst in twee detachementen; de staf, I/9A, II/9A en IV/9A bevinden zich op de K.W. Stelling tussen Duffel en Mechelen, terwijl de III/9A vertrokken is voor een opdracht op de Vooruitgeschoven Positie van het IIde Legerkorps en het 1Cy ondersteunt aan het Verbindingskanaal Maas-Schelde.

Cie C47 op T13/11Div
De Compagnie C47 op T13 van de 11Div beschikt op 9 mei slechts over vijf T13 in plaats van de gebruikelijke twaalf voertuigen. Aangezien de 11Div een divisie van Eerste Reserve is werd de compagnie pas later opgericht. Op dat ogenblik waren nog slechts vijf T13 beschikbaar. De compagniecommandant, Luitenant Cormeau, heeft de vijf voertuigen over twee secties verdeeld.

GnK/11Div
Het Geneeskundig Korps van de 11Div (GnK/11Div) installeert zich na de verplaatsing naar Beverlo in het leegstaande militair hospitaal van het kamp. Het militair hospitaal van Beverlo werd op 13 november 1939 reeds gesloten.

Provoostdienst/11Div
Voor de handhaving van de orde en tucht binnen de eenheden van het Belgisch leger wordt aan elke divisie een Provoostdienst toegevoegd die de taken uitvoert van algemene militaire politie. De Provoostdienst wordt samengesteld uit Rijkswachters die naast verkeersregeling ook de bevoegdheid hebben misdrijven te onderzoeken en militairen die de militaire strafwet overtreden aan te houden en op te sluiten. Ze worden aangestuurd door militaire auditeurs en treden op bij onder meer desertie, muiterij, insubordinatie, vechtpartijen en diefstallen. De provoostdienst zal pas gemobiliseerd worden bij de start van de vijandelijkheden na afkondiging van Fase E van het mobilisatieplan (of de algemene mobilisatie) en zal vanaf dan geleid worden door Luitenant André Gillet, commandant van het District Neufchâteau van de Territoriale Rijkswacht.

Staf/11Div
Om middernacht wordt de staf 11Div op pre-advies geplaatst door het Groot Hoofdkwartier voor een mogelijk algemeen legeralarm. De eigenlijke alarmmelding loopt binnen om 00u40. De eenheden worden hiervan op de hoogte gebracht tussen 00u40 en 01u00. Aangezien het Kamp van Beverlo zich ten noorden van het Albertkanaal bevindt, en bijgevolg aan de verkeerde kant van de Dekkingsstelling gesitueerd is, voorziet het oorlogsplan dat het kamp in geval van alarm onmiddellijk ontruimd moet worden. De aanwezige troepen, waaronder de 11Div, dienen zich in de streek van Diest te hergroeperen. De regimenten van de 11Div beginnen onmiddellijk met de ontruiming van het kamp en laten een kleine achterwacht achter in Beverlo om de teruggeroepen verlofgangers op te vangen en de overtollige bagage in te laden in een goederentrein.

Om 02u10 stuurt het Groot Hoofdkwartier een bevel naar de staf van de Rijkswacht om in de driehoek Diest-Kwaadmechelen-Beringen extra patrouilles op het terrein te sturen om de marsroutes van de 11Div te vrijwaren tegen acties van vijandelijke parachutisten. De divisiestaf meldt om 04u30 aan het GHK dat met uitzondering van de achterwacht alle eenheden van de divisie het Kamp van Beverlo verlaten hebben.

Tussen 07u30 en 08u00 vallen vijandelijke Stuka duikbommenwerpers het Kamp van Beverlo aan waarbij heel wat schade wordt aangericht en waarbij enkele tientallen militaire en burgerlijke slachtoffers gemaakt worden. Ook bij de achterwacht van het 14Li, het 20Li, het 29Li en de Cie C47/11Div vallen slachtoffers. Door de gevatte reactie op de afkondiging van het alarm en de daaropvolgende snelle ontruiming van het kamp is erger voorkomen. Het merendeel van de 11Div heeft het kamp van Beverlo reeds verlaten voor de aanvang van het luchtbombardement. Het 29Li en het 20Li marcheren via Leopoldsburg, Heppen, Ham, Kwaadmechelen en Tessenderlo naar hun hergroeperingszones ten noorden en ten westen van Diest. Het 14Li verlaat het kamp langs de Staleeikerheide en marcheert via Stal, Beringen en Paal naar zijn hergroeperingszone ten zuiden van Diest.

De divisiecommandant, Generaal-majoor Lebert, bevindt zich bij de brug van Kwaadmechelen en schouwt er de troepen die voorbij marcheren. Het laatste bataljon dat hij ziet passeren omstreeks 10u00 is het III/29Li. De allerlaatste elementen van de achterwacht zullen pas rond 16u00 de zuidelijke oever van het kanaal bereiken. ’s Avonds zijn volgende kantonnementen ingenomen:

• De divisiestaf heeft zich opgesteld de Scherpenheuvel
• Het 14Li is ingekwartierd te Webbekom, Kaggevinne en Zelk ten zuiden van Diest
• Het 20Li houdt halt in Zichem en Molenstede ten westen van Diest
• Het 29Li verblijft te Averbode en Testelt ten noordwesten van Diest

Verbindingsofficier Kapitein SBH Guilmot van het GHK brengt om 19u30 een nieuw bevel voor de 11Div. De divisie moet zich in de nacht van 10 op 11 mei ten westen van Aarschot begeven om vervolgens de K.W. Stelling te vervoegen. De divisiestaf stelt de nodige marsorders op voor zijn eenheden. Het 14Li krijgt bevel om naar Betekom te marcheren en moet om 22u00 vertrekken. Het 20Li wordt naar Gelrode gestuurd en het 29Li tenslotte moet om 23u30 richting Begijnendijk terugtrekken. Het 29Li haalt de opgelegde timing niet en vertrekt pas in de vroege ochtend van 11 mei. Bij de voorbereidingen tot de afmars bevestigt het GHK om 22u00 dat de 11Div toegewezen wordt aan de sector van de K.W. Stelling tussen het Fort van Koningshooikt (exclusief) en de Krekelbeek even ten noorden van Rijmenam.

Het Esk Cy 11Div dat op punt stond om in de vroege ochtend van de 10de mei naar Leopoldsburg te vertrekken wordt door het III/LK onderschept en naar de Ourthe gestuurd. Het verhaal van dit eskadron wordt verder verteld bij het III/LK. Na de middag start ook het 11Gn, dat in de voormiddag nog geniewerken uitvoerde ten voordele van het III/LK, met de voorbereiding voor de aftocht naar de K.W. Stelling.

Cie C47 Tr/11Div
Het gros van de Compagnie Getrokken C47mm van de 11Div (Cie C47 Tr/11Div) is tijdens de nacht van 9 op 10 mei op nachtoefening en ontsnapt hierdoor aan het bombardement op het kamp van Beverlo. Enkel Soldaat milicien Den Haerynck van de Cie C47/11Div komt om tijdens het bombardement van het Kamp van Beverlo.

GnK/11Div
Het GnK/11Div wordt ook gealarmeerd in de vroege ochtend van 10 mei en verlaat het kamp richting Diest om er vervolgens een kantonnementsplaats op te zoeken. Evenals de infanterieregimenten heeft ook het GnK/11Div enkele manschappen achtergelaten in het kamp van Beverlo. Sergeant-verpleger Maurice Tock, de Korporaal De Ruyter en de Soldaat Dallons overleven het bombardement maar moeten zich onmiddellijk na het beëindigen van het bombardement ontfermen over de vele gewonden die in de infirmerie van het kamp toestromen. De bescheiden hulppost wordt al snel overrompeld en het ontbreekt de kleine medische ploeg aan verbandmateriaal en medicijnen. Niet alleen gewonden van de 11Div maar ook van de Tuchtcompagnie, de Infanterieschool, de Territoriale eenheden van het kamp en ook burgers worden er binnengebracht. Een arts uit Leopoldsburg en Luitenant Geneesheer Grisat van het 20Li melden zich in de hulppost. Korporaal De Ruyter wordt uitgestuurd naar Diest om versterking te halen bij de rest van het GnK/11Div en komt terug met een detachement onder leiding van Luitenant Fabry. De beschikbare ambulances die meekwamen met het detachement worden gebruikt om gewonden af te voeren naar het MCC van Aarschot en naar het veldhospitaal van het Iste Legerkorps in Borgloon. Tegen 14u00 verlaat het detachement van het GnK/11Div Leopoldsburg.

Staf/11Div
De divisiestaf verlaat Scherpenheuvel om 00u30 en bereikt Betekom tegen 02u00. Het hoofdkwartier werkt vanuit een café te Betekom op de hoek van de Aarschotsesteenweg en de Begijnendijksesteenweg.

Vanuit de hergroeperingszone in Diest wordt de ganse nacht doorgemarcheerd naar een nieuwe hergroeperingszone ten westen van Aarschot. De eenheden stappen tot een stuk in de voormiddag en de rest van de dag wordt uitgerust in volgende halteplaatsen:

• 14Li: Betekom
• 20Li: Gelrode
• 29Li: Begijnendijk
• Geneeskundig Korps, Intendance, Transportkorps: Tremelo

De manschappen worden ingekwartierd in huizen, schuren en stallen. De troepen ontvangen het bevel om zich zo weinig mogelijk buitenshuis te vertonen teneinde aan Duitse luchtwaarneming te ontsnappen. 

Het GHK stuurt de marsorders voor de komende etappe naar de divisiestaf omstreeks 13u00. De troepen zetten zich op weg vanaf 21u15.

Staf/11Div
In de vroege ochtend bereikt de divisie de K.W. Stelling. De divisiestaf opent zijn hoofdkwartier in het Fort van Sint-Katelijne-Waver. De eenheden worden gehergroepeerd en ingekwartierd op de volgende locaties alvorens posities in te nemen op de K.W.Stelling:

• 14Li in een hergroeperingszone tussen Sint-Katelijne-Waver en Putte
• 20Li in Peulis ten oosten van Sint-Katelijne-Waver
• 29Li tussen Onze-Lieve-Vrouwe-Waver en Sint-Katelijne-Waver

Ondertussen is ook het 9A aangekomen in de toegewezen sector. Het regiment meldt om 07u00 dat alle groepen ontplooid zijn op de vooraf verkende posities.

De 11Div wordt onder het bevel van het IIde Legerkorps geplaatst. Er wordt echter snel overgegaan tot ontplooiing langsheen de K.W. Stelling. Deze stelling wordt ook wel Weerstandsstelling genoemd en bestaat uit één of twee rijen gevechtsbunkers. Waar mogelijk worden kanalen, spoorwegbermen en overstromingsgebieden geïntegreerd in de stelling. Waar een sterke hindernis voor handen is, is er één rij bunkers gebouwd. In open terrein waar men geen gebruik kan maken van hindernissen is een tweede lijn bunkers aangelegd. Belangrijke plaatsen worden met bijkomende gevechtsbunkers beschermd en uitgebouwd tot anti-tankcentra. Een honderdtal meter voor de bunkers zijn talrijke hindernissen zoals prikkeldraadversperringen, anti-tankgrachten en Cointet-elementen aangebracht. De constructiewerken op de K.W. Stelling werden voor de oorlog uitgevoerd.

Commandant Artillerie/11DIv
Majoor Hirsch van I/2LA bezoekt de commandopost van de 11Div om 17u00. Deze groep wordt samen met de IV/9A in algemene steun van de divisie gegeven. De groep zal in stelling gaan tussen het Fort van Sint-Katelijne-Waver en de wijk Elzenstraat.

GnK/11Div
De Medische Hulpplaats van de divisie zal geïnstalleerd worden in het Sint-Jozefseminarie aan het IJzerenveld te Sint-Katelijne-Waver tussen Peulis en Mechelen. Het geneeskundig korps opent ook een verzamelplaats voor lichtgewonden in café Quatre Verres (ook: Katervere) op de hoek van de Berlaarbaan en Mechelbaan te Sint-Katelijne-Waver.

TptK/11Div
De PAMA en PAMI pelotons vervoegen de sector van de divisie in de vooravond. De PAMA pelotons hebben het 9A bevoorraad met nieuwe artilleriemunitie.

Staf/11Div
De ontplooiing van de Belgische troepen op de K.W. Stelling is nu min of meer compleet. Tussen Lier en Rijmenam staat het IIde Legerkorps opgesteld met de 6de Infanteriedivisie en de 11de Infanteriedivisie langs de anti-tankversperring en de 9de Infanteriedivisie in reserve. Tussen Rijmenam en Leuven ligt het VIde Legerkorps met de 2de Infanteriedivisie en de 5de Infanteriedivisie in eerste lijn en de 10de Infanteriedivisie in reserve. De grens tussen de beide korpsen loopt langs de noordrand van Hever, door Rijmenam tot aan de anti-tankmuur.

In de divisiesector zijn de drie regimenten in lijn opgesteld; het 29Li in het noorden rond OLV-Waver, het 14Li in het midden rond Peulis en het 20Li in de zuidelijke ondersector nabij Bonheiden. Ten zuiden van het 20Li bevindt zich het 6Li behorende tot de 2de Infanteriedivisie, de Krekelbeek vormt de grens tussen de twee divisies. Ten noorden van 29Li vanaf het fort van Koningshooikt heeft het 1Gr van de 6de Infanteriedivisie stelling genomen. Achter de 11Div in het Bruggenhoofd Mechelen (of Tête de Pont Malines – TPM) zal de 9de Infanteriedivisie stelling nemen.

Opstelling van de 11Div langs de K.W. Stelling met van noord naar zuid:

• 29Li ondersector OLV-Waver, vanaf de zuidrand van het fort van Koningshooikt tot aan de Mechelbaan inclusief de anti-tankstelling Gasthuisbos (bunkers GH)
• 14Li ondersector Peulis, noord en zuid van het dorp Peulis, inclusief de anti-tankstelling Peulis (bunkers Pe)
• 20Li ondersector Bonheiden met als rechter limiet de Krekelbeek tot in Muizen, inclusief de anti-tankstelling Bonheiden (bunkers Ps)

Het 11Gn is inmiddels aangekomen te Kortenberg en wacht de nacht van 13 op 14 mei af om zijn divisie te vervoegen. Bataljonscommandant Luitenant-kolonel François Gruwez bezoekt het hoofdkwartier van de divisie omstreeks 16u00.

Om 20u00 neemt Generaal-majoor Ivan Lebert deel aan het overleg van de legerkorps- en divisiecommandanten op het Groot Hoofkwartier.

Commandant Artillerie/11Div
Het Commando van de Legerartillerie meldt om 09u40 dat de 11Div naast de I/2LA ook de IV/4LA toegewezen krijgt. Deze laatste groep zal ten zuiden van de Duffel in stelling gaan. Omdat er enige twijfel ontstaat over de afstand tussen deze schootspositie en de sector van de 11Div wordt dit bericht in vraag gesteld bij het GHK. Het Groot Hoofdkwartier bevestigd om 10u30 dat de IV/4LA dan maar bij de 6Div zal geplaatst worden.

Staf/11Div
De werken aan de stellingen worden beëindigd. De regimenten blijven op hun posities. Intussen sluit ook het 11Gn zich opnieuw aan bij de divisie. Het 11Gn dat op 10 mei achterbleef in Luik heeft op eigen kracht de K.W. Stelling vervoegd via Vissenaken en Kortenberg. Tijdens de nacht van 13 op 14 mei maakt het 11Gn de verplaatsing van Kortenberg naar de sector van zijn divisie en bereikt het dorp Pasbrug even voor 06u00. Vervolgens wordt doorgemarcheerd naar het gehucht Heisbroek te Sint-Katelijne-Waver waar het gros van de manschappen van het 11Gn ingekwartierd wordt.

Eveneens tijdens de nacht van 13 op 14 mei passeert de 9de Infanteriedivisie (9Div) door de linies van de 11Div. De 9Div heeft tijdens de nacht het Albertkanaal verlaten en is op weg naar het Bruggenhoofd Mechelen. Aan het eind van de eerste nachtmars nemen de infanterieregimenten van de 9Div kantonnementen in te Peulis en te Onze-Lieve-Vrouw-Waver net achter de voorste echelons van de 11Div, wat tot enkele belangrijke incidenten zal leiden. Zo wordt het 8Li dat zich had geïnstalleerd in het kasteelpark van Koningshooikt, op bevel van de 11Div rond 13u00 al weer doorgestuurd om de voorbereidingen aan de K.W. Stelling niet te belemmeren. Bij de installatie van het 16Li in een bos ten westen van Sint-Katelijne-Waver komt het tot een woordenwisseling tussen officieren van het 16Li en het 29Li. Het dispuut loopt volledig uit de hand en een officier van het 16Li wordt bedreigd met een getrokken pistool. De regimentscommandant van het 16Li moet tussenbeide komen om de gemoederen te bedaren. Elders komen detachementen van de 9de Infanteriedivisie voor reeds vergrendelde Cointet anti-tankhekkens te staan, wat tot vertragingen en omleidingen zal leiden. De opstoppingen voor de anti-tankbarrière duren vaak tot na zonsopkomst zodat de troepenconcentraties potentiële doelwitten vormen voor de Luftwaffe.

Compagnie C47 op T13/11Div
Na de doortocht van het gros van de troepen van de 9Div, blijkt dat het PMI van deze divisie achterop is geraakt en nog moet passeren. Hiervoor wordt bepaald dat het II/14Li een van de poorten in de Cointet anti-tankhindernis zal openen. Deze operatie zal beveiligd worden door een peloton T13 tankjagers. Uiteindelijk wordt de opdracht in de vroege ochtend van 15 mei geannuleerd wanneer bevestigd wordt dat het PMI/9Div in de ondersector van het 29Li door de K.W. Stelling is getrokken.

GenK/11Div
De medische hulpplaats van de 11Div is operationeel in het Stedelijk Onze-Lieve-Vrouweziekenhuis te Mechelen.

Provoostdienst/11Div
De provoostdienst van de 11de Infanteriedivisie heeft een detachement voor de opvang van geïsoleerde militairen geïnstalleerd in de Mechelse Dossinkazerne. Aan de regimenten wordt gevraagd om alle geïsoleerde militairen die zich in hun ondersector aandienen van munitie te ontdoen en door te sturen naar Mechelen.

Staf/11Div
De eerste Duitse troepen duiken in de sector van de 11Div te Peulis. Het gaat hier om het IIde Bataljon van Infanterie-Regiment 192 en enkele pantserwagens van de Aufklärungsabteilung 25, beiden onderdeel van de 56(DEU)Div. Er breken korte schermutselingen uit. De Duitse voorhoede beperkt zich tot het aftasten van de linies en trekt zich terug op Putte, net buiten bereik van de wapens van de Belgische infanterie. Het komt nog niet tot een aanval in de sector van de 11Div. Wel opent het gezamenlijk vuursteunelement van de divisie met beide groepen (I/2LA en IV/9A) het vuur op het kruispunt aan de Hulshoutsehoeve op de Mechelbaan van Peulis naar Putte. Ook het kruispunt van dezelfde weg met de Vaatjesstraat wordt beschoten.

Aan het eind van de dag wordt omstreeks 23u00 een nieuwe vijandelijke aanwezigheid gemeld door het 14Li aan de splitsing van de Mechelbaan en de Oude Putsebaan te Peulis. De Duitsers hebben nu enkele kanonnen ingezet om de sterkte van de Cointet-hekkens te testen. De Duitsers worden verdreven met het C47 anti-tankgeschut.

Staf/11Div
De infanterieregimenten melden nieuwe vijandelijke detachementen. Ook in de ondersector van het 29Li, nabij het café In den Tinnen Pot op de baan van Putte naar Onze-Lieve-Vrouw-Waver, worden de eerste Duitsers gespot. Opnieuw komt de artillerie tussenbeide.

Op 16 mei komt onverwachts het bevel van het geallieerd opperbevel (Franse generaal Bilotte) om verder westwaarts te trekken. Zonder dat men de K.W. Stelling ten volle verdedigd heeft moet de stelling worden prijsgegeven. In het zuiden wist het Duitse leger immers een doorbraak te forceren over de Maas in de streek van Sedan en in het noorden heeft Nederland zich overgegeven. Het veldleger zal aan het eind van de dag de K.W. Stelling ontruimen en in drie nachtelijke etappes terugtrekken naar de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. De regimenten van de 11Div beginnen aan hun eerste nachtmars rond 18u00 en zullen tot voorbij het kanaal van Willebroek marcheren.

De ondersteunende eenheden krijgen kun marsorders omstreeks 15u00, gevolgd door de gevechtseenheden om 16u35. De infanterieregimenten krijgen Kapelle-op-den-Bos toegewezen als voorlopige eindbestemming. De te volgen route loopt via Pasbrug, de oost- en zuidrand van Mechelen, de brug over het Kanaal Leuven-Dijle aan de Brusselsepoort en de brug over de Zenne te Hombeek. Vanaf Kapelle-op-den-Bos zal de terugtocht verder leiden naar Malderen, Buggenhout en Lebbeke waar de marsroutes gesplitst worden. Route noord loopt dan over Denderbelle en Oudegem naar Schoonaarde, terwijl route zuid eveneens naar dit dorp zal leiden, maar dan via Wieze en Gijzegem. Vanaf Schoonaarde zal het dan via een enkele route verder gaan naar Wetteren, waar de colonnes een tweede keer zullen gesplitst worden. Dan zal route noord via Lede, Melle, Ledeberg en de zuidrand van Gent naar Afsnee lopen, en route zuid via Kwatrechtm Lemberge, Merelbeke en Zwijnaarde naar de Kortrjksesteenweg.

De afmars dient gedekt te worden door een vaste achterhoede die zal bestaan uit een bataljon per infanterieregiment, vier getrokken C47 kanonnen en vier T13 tankjagers en uit artilleriesteun ter waarde van een batterij per ondersector. Te Pasbrug moet het III/14Li aan de mobiele achterhoede toegevoegd worden om de oversteek over het Kanaal Leuven-Mechelen te dekken. Omdat de ganse divisie hier over een enkele brug moet, wordt dit een kritiek punt in de terugtocht. De motorwielrijders van het 20Li en het 29Li moeten ingezet worden om het verkeer te regelen tijdens de mars.

Aan het eind van de eerste etappe wordt verwacht dat de motorvoertuigen te Buggenhout halt houden. De wielrijders moeten Malderen bereiken en de infanterie Londerzeel. De ganse operatie moet om 21u00 starten.

De verwachte opstopping aan het Kanaal Leuven-Mechelen komt er ook daadwerkelijk. Rond middernacht meldt de divisiestaf dat nog heel wat eenheden staan aan te schuiven en er ook colonnes van het 4A, 14A en 16A wachten op hun oversteekbeurt. Dit heeft tot gevolg dat bij het eerste daglicht het gros van de divisie nog niet over het Kanaal van Willebroek zal zijn.

GnK/11Div
De nog ongeveer dertig gewonden van de divisie die nog opgenomen zijn in het Sint-Jozefseminarie worden per motorambulance overgebracht naar het MCC Mechelen in het Stedelijk Ziekenhuis. Bij aankomst blijkt echter dat het detachement van het 2de Geneeskundig Korps dat dit militair veldhospitaal uitbaat op het punt staat om te vertrekken. Na overleg rijden de ambulances door naar het militair hospitaal te Antwerpen, maar ook hier kunnen de slachtoffers niet opgenomen worden. De gewonde militairen worden aan boord gebracht van een medische evacuatietrein die een 300-tal patiënten naar Berck-Plage in Noord-Frankrijk moet overbrengen en gelukkig nog over een lege wagon beschikt.

GnK/11Div, TptK/11Div, Int/11Div
Op aangeven van het II/LK, stuurt de 11Div omstreeks 15u00 zijn steunelementen naar het westen. Het Geneeskundig Korps, Transportkorps en de Compagnie Intendance worden naar Berlare bevolen. De te volgen marsroute loopt over Mechelen, Hombeek. Kapelle-op-den-Bos, Ramsdonk, Londerzeel, Malderen, Buggenhout, Lebbeke, Denderbelle en Schoonaarde waar de Schelde moet gekruist worden.  Bij het Geneeskundig Korps moeten de motorambulances achterblijven om het Sint-Jozefseminarie te evacueren en vervolgens steun te bieden aan de infanterieregimenten. Bij het transportkorps moet het paardenkarren uitgeruste PMI en het ARCA onmiddellijk vertrekken. De PAMI en PAMA pelotons moeten de overtallige munitie bij de infanterie en artillerie opladen. Het PARa moet eerst nog het bevoorradingsstation sluiten samen met de Compagnie Intendance. Het PAMat zal samen met de infanterieregimenten vertrekken.

Staf/11Div
Het Belgische plan voorziet dat de terugtocht gedekt zal worden door tijdelijke verdedigingslinies langs het Kanaal van Willebroek en vervolgens langs de Dender zodat de terugtocht kan plaatsvinden op een veilige manier. Aan het Kanaal van Willebroek zal de tijdelijke verdediging uitgevoerd worden door de 1ste Infanteriedivisie die de noordelijke sector, tot Willebroek voor zijn rekening zal nemen terwijl het kanaal tussen Willebroek en Vilvoorde door de beide Regimenten Grenswielrijders (1CyF en2CyF) en eenheden van de Lichte Regimenten van de Rijkswacht (1LR en 2LR) beveiligd zal worden.

Verkeersopstoppingen maken de terugtocht erg moeilijk, de gemengde colonnes van voertuigen en infanteristen verplaatsen zich bijzonder traag. Her en der zitten eenheden van 6Div en 11Div compleet door elkaar en wordt er getwist over wie nu de vrije doorgang geniet. Het III/14Li moet de achterhoedestelling te Pasbrug tot maar liefst 04u30 bezetten om de allerlaatste elementen van de 11Div toe te laten om veilig ten westen van het Kanaal Leuven-Dijle te komen. De brug over het kanaal zal opgeblazen worden om 06u50, gevolgd door de brug over de Zenne te Hombeek om 07u50. Het bevel tot de vernielingen zal gegeven worden door stafofficieren Kapitein De Smidt en Luitenant Collin.

Intussen heeft Generaal-majoor Ivan Lebert vanaf 03u00 post gevat op de Kapellebaan even ten oosten van het Kanaal van Willebroek om uit te kijken naar de eerste eenheden van zijn divisie. Hij noteert opnieuw de colonnes van het 4A, 14A en 16A. Pas vanaf 06u00 ’s morgens kan het gros van de 11Div het kanaal oversteken. Tegen 07u00 heeft het divisiehoofdkwartier tijdelijk onderdak gevonden in het gemeentehuis van Londerzeel. De eenheden zullen uiteindelijk aankomen in de volgende rustkantonnementen:

• 14Li Buggenhout (Staf en II/14Li), Malderen (I/14Li) en Ramsdonk (III/14Li)
• 20Li te Londerzeel
• 29Li te Londerzeel
• 11Gn te Londerzeel

Het III/14Li wordt te Ramsdonk in de loop van de dag opgeschrikt door geweerschoten. De Duitsers zijn erin geslaagd door de linies te breken van de ad hoc formatie van Grenswielrijders en Rijkswachters. Zij steken het Kanaal van Willebroek over en vallen verschillende eenheden aan die zich, na hun terugtocht van de K.W. Stelling, bevinden in rustkantonnementen op de westelijke oever van het kanaal. Rond de middag vertrekt een gedeelte van het regiment reeds richting Dender.

De divisiestaf ontvangt om 15u30 een nieuwe set orders van het II/LK voor het verder zetten van de aftocht naar Lebbeke en Sint-Gillis-bij-Dendermonde. De marsorders worden doorgebeld naar de eenheden om 19u00. De motorvoertuigen vertrekken om 20u00, gevolgd door de eerste colonnes te voet vanaf 21u00. Om 21u30 meldt de staf van het II/LK dat de divisie zich nu naar Oudegem moet begeven om van daaruit met transport van de Legerautogroepering verder gebracht te worden. De divisiestaf stelt zijn orders aan de eenheden bij en verlaat Londerzeel voor Oudegem om 23u00.

Peloton Getrokken C47/11Div
Om 15u30 passeert Onderluitenant Van Walle op het hoofdkwartier van de divisie te Londerzeel om te melden dat bij de achterhoedeactie aan de K.W. Stelling drie van de vier C47 anti-tankkanonnen achtergelaten zijn.

Staf/11Div
De divisiestaf installeert zich te Oudegem om 03u00. In de loop van de voormiddag steken de eenheden van de 11Div de Dender over via de bruggen te Dendermonde en de militaire E.A.P. brug te Oudegem. De staf van het II/LK laat om 11u45 weten dat de eindbestemming van de 11Div bijgesteld wordt naar het Kanaal Gent-Terneuzen. Hier moeten de eenheden ingekwartierd worden in de zone rond Sleidinge en Kluizen. Het kanaal moet overgestoken worden via de bruggen te Langerbrugge. De mars moet hervat worden in de loop van de namiddag. De intentie blijft om de infanterie met voertuigen van de Legerautogroepering ter plekke te brengen. Overdag nemen de eenheden de volgende kantonnementen in:

• 20Li te Denderbelle
• 29Li eerst te Oudegem vervolgens Vissershoek
• 11Gn te Oudegem

Voor het 14Li is er echter geen transport beschikbaar en dat betekent dat het regiment na de nachtelijke etappe van 17 op 18 mei overdag geen lange halte zal houden op de westelijke oever van de Dender.  Er wordt vanaf 16u00 doorgemarcheerd tot Kluizen aan het Kanaal Gent-Terneuzen dat wordt bereikt in de vroege ochtend van 19 mei. In totaal zal het regiment meer dan 26 uur onderweg zijn.

Cie C47 Tr/11Div
Vier C47 anti-tankkanonnen van de Compagnie Getrokken C47 van de 11de Infanteriedivisie worden in versterking gegeven van de 11de Compagnie van het 1ste Regiment Ardense Jagers. Dit regiment verdedigt ondersector noord van het tijdelijke front langs de Dender dat de aftocht van het veldleger moet dekken.

Staf/11Div
Tegen middernacht in de nacht van 18 op 19 mei wordt bevestigd dat de motorvoertuigen van de divisie de linkeroever van het Kanaal Gent-Terneuzen bereikt hebben en de rest van de eenheden afwachten in de omgeving van Rieme. Bij de bruggen te Langerbrugge, de brug van Terdonk en de veerpont van Rieme is telkens een bewakingsdetachement van een half peloton uitgezet. De pelotons verkenners zouden zich op 2Km oost van de oever bevinden om de toegangswegen te surveilleren.

De Belgische verdedigingslinie aan het Kanaal Gent-Terneuzen neemt zijn definitieve vorm aan. In het noorden bewaakt de 1ste Cavaleriedivisie de sector van Terneuzen tot Sluiskil. In het centrum ligt het Vde Legerkorps met de 17de en 6de Infanteriedivisies tussen Sluiskil en Zelzate. Het zuidelijke deel van het kanaal is voor rekening van het IIde Legerkorps met de 13de en 11de Infanteriedivisies tussen Zelzate (exclusief) en de Ringvaart. Het Iste Legerkorps zorgt door de verdediging van Gent met de 18de en 16de Infanteriedivisie. In het noorden grenst de 11Div aan de 13Div eveneens behorende tot het IILK, in het zuiden grenst de divisie aan de 18Div behorende tot het ILK.

Om 03u00 bevestigd het II/LK dat de 11Div verantwoordelijk wordt voor de verdediging van de kanaaloever tussen Terdonk (exclusief) en de noordrand van het Grootdok. De divisiecommandant verdeelt de eenheden over de sector. Op het eerste en het tweede echelon langs de kanaaloever wordt de noordelijke ondersector bezet door het 29Li. De zuidelijke ondersector is voor rekening van het 20Li. Op het derde echelon worden de bataljons van het 14Li opgesteld.

Intussen zijn de regimenten er tijdens de nacht van 18 op 19 mei in geslaagd te hergroeperen achter het kanaal Gent-Terneuzen. De eenheden bevinden zich in kantonnementen op volgende plaatsen:

• 14Li te Kluizen
• 20Li te Langerbrugge
• 29Li te Doornzele
• 11Gn te Sleidinge

Ook de divisiestaf stelt zich op te Sleidinge. Terwijl de manschappen gedurende de dag herconditioneren in de rustkantonnementen verkennen de bevelhebbers van de regimenten stellingen die ze moeten innemen. De eigenlijke stellingname zal pas uitgevoerd worden na valavond.

Om 10u45 vraagt het II/LK om een bataljon van het 14Li naar de naburige sector van de 13Div te sturen om de kanaaloever te bezetten in afwachting van de volledige aankomst van deze divisie. Bovendien wordt ook het IV/14Li toegewezen aan de 13Div zodat deze grote formatie van de tweede reserve toch over een minimum aan anti-tankgeschut, mortieren en bijkomende mitrailleurs zou beschikken. In ruil zou een bataljon van de 13Div toegekend worden aan de 11Div.

Even na 20u00 landt een reisduif met een bericht van de officiersverkenning die uitgestuurd werd naar het Waasland. Op de as Lokeren-Gent zou een grote groep motoren gespot zijn, maar deze waren te veraf om de nationaliteit te kunnen bepalen. Allicht gaat het hier om eigen troepen van het Cavaleriekorps.

Staf/11Div
De uitwisseling van middelen tussen de 11de en de 13de Infanteriedivisie wordt gerealiseerd. Het III/34Li wordt weggenomen van het reserve echelon van de 13Div en komt onder bevel te staan van de 11Div, Het IV/14Li het bataljon zware bewapening van 14Li wordt dan weer uit de 11Div genomen en overgeheveld naar de 13Div die als divisie van tweede reserve niet over zware bewapening beschikt en ook heel wat mitrailleurs verloren heeft. De opstelling van de divisie ziet er in de ochtend van 20 mei als volgt uit:

• 29Li noordelijke ondersector
• 20Li zuidelijke ondersector
• 14Li op het tweede echelon van de divisiesector, minus IV/14Li maar met III/34Li

Een nieuw reisduivenbericht van Officiersverkenning 2 meldt om 08u30 dat de vijand de stad Lokeren nog niet bereikt heeft en bevestigd dat de geplande vernieling van de brug over de Durme op de wijk Heirbrug werd uitgevoerd. In een later duivenbericht van 10u00 leest de staf dat de vijand nu wel is doorgedrongen tot Lokeren en gestart is met de bouw van een noodbrug te Heirbrug. Op het stadhuis van Lokeren wappert de hakenkruisvlag. Een allerlaatste bericht om 12u30 bevestigt dat de brug te Heirbrug zo goed als klaar lijkt. Hierop geeft de divisiestaf om 13u35 het bevel om de brug van Terdonk op te blazen. Het kunstwerk zal rond 14u15 in het kanaal storten.

Intussen is de Duitse luchtmacht steeds actiever geworden boven de sector van de 11Div. Even na 10u00 wordt de 5Cie van het 20Li gebombardeerd. Er vallen twee doden en zes gewonden.

De affectatie van het III/34Li bij de 11Div van korte duur. Reeds om 13u00 verneemt dit bataljon dat het terug zal moeten naar de sector van de eigen 13Div. Het III/34Li krijgt om 20u00 het uiterst noordelijke bataljonsvak van de ondersector noord van de 13Div toegewezen en zal zich naar de nieuwe zone verplaatsen van Wippergem over Kluizen en Ertvelde tot Callemansputte. Het bataljon zal na zonsondergang vertrekken en zal omstreeks 00u30 aankomen te Callemansputte.

Om 17u15 komt een bericht aan van het 29Li dat twee Duitse verkenners gespot heeft bij het puin van de brug van Terdonk. De vijandelijke militairen werden makkelijk verdreven, maar rond 21u00 zullen opnieuw verkenners gemeld worden. Omstreeks 23u00 zal het 20Li de eerste Duitse troepen melden nabij Kasteel Hulst.

Cie C47 op T13/11Div
Luitenant Mathieu Cormeau, commandant van de Compagnie C47 op T13 van de 11Div, komt op 20 mei 1940 om in Sleidinge bij een Duitse luchtaanval. Onderluitenant Bisschops raakt dan weer gewond bij een incident te Wichelen. Onderluitenant Van Der Auwera zal de overgebleven troepen leiden als onderdeel van de C47 van de 11Div.

GnK/11Div
De divisie opent zijn medische hulpplaats in de Gemeenteschool te Sleidinge. In Meerbeke wordt een opvangpost voor lichtgewonden geplaatst. De verzamelplaats voor gewonde paarden wordt opgesteld in de Weegsemolen (ook: Molen De Linde) te Sleidinge.

Staf/11Div
In de nacht van 20 op 21 mei wordt het hoofdkwartier van de divisie verhuisd van Sleidinge naar Daasdonk. Er wordt immers gevreesd dat de Luftwaffe de standplaats te Sleidinge ontdekt heeft.

Ten noorden van de 11Div, in de sector van de 13Div, wordt het 32ste Linieregiment tegen de avond aangevallen. Rond 18u00 wagen de Duitsers een aanval uit de opmars ten noorden van Terdonk door met rubberbootjes het kanaal over te steken. De aanval loopt op een sisser uit en de Duitsers druipen af waarna de vijand beslist een pauze in te lassen van 48 uur om bijkomende eenheden de tijd te gunnen om naar het kanaal op te trekken. Er valt geen nieuwe aanvalspoging te verwachten voor 23 mei. De aanval heeft echter een sterk demoraliserend effect op de eenheden in lijn van de 13Div. Ondanks het Belgische succes, breekt er paniek uit in de rangen van de 13de Infanteriedivisie waar heel wat soldaten van het 33Li en 34Li er van door gaan, alhoewel er voor hun eigen loopgrachten geen noemenswaardige vijand te zien was. Hierdoor ontstaan er grote gaten in de verdediging. De commandant van het II/LK ziet de toestand bij de 13de Infanteriedivisie bijzonder somber in en besluit het Iste Bataljon van het 14Li uit het derde echelon van de 11Div te halen en door te sturen naar Ertvelde om er de reserve van de 13Div te gaan vormen. Na het IV/14Li is dit het tweede bataljon dat uit de reserve van de 11Div wordt weggenomen en naar de naburige divisie wordt gestuurd. De staf van de 11Div ontvangt dit bevel om 20u25.

Intussen is ook de vijandelijke artillerie in actie gekomen in de sector van de 11Div. Omstreeks 22u00 wordt gemeld dat er her en der brand uitgebroken in getroffen huizen. Er wordt gevreesd voor de brandstoftanks op de oever van het kanaal. Rond Langerbrugge worden ook daadwerkelijk enkele tanks getroffen. Om erger te voorkomen krijgt het 11Gn de opdracht om de brandstoftanks op de kaaien van Terdonk op 22 mei voor te bereiden voor vernieling. Tegen middernacht staan een aantal van deze opslagtanks echter ook al in lichterlaaie door vijandelijke granaatinslagen. De manschappen van het 29Li zijn erg onder de indruk. Er worden 18 vluchtende militairen overgedragen aan de provoostdienst.

Cie C47 op T13/11Div
Een peloton van de Cie C47 op T13/11Div wordt in versterking gegeven van het I/14Li wanneer dit bataljon naar Ertvelde vertrekt.

Staf/11Div
Omstreeks 02u00 slaat een artilleriegranaat in nabij de nieuwe commandopost te Daasdonk. Enkele voertuigen raken beschadigd en een trekpaard is zwaargewond. De voormiddag van 22 mei verloopt echter relatief rustig bij de 11Div.

Na de Duitse inname van Abbeville en Noyelle aan de monding van de Somme zijn de geallieerde legers in Noord-Frankrijk en Vlaanderen geheel omsingeld. Het geallieerde oppercommando heeft op 21 mei tijdens de Conferentie van Ieper besloten om de Schelde-linie op te geven. Hierop beslist de Belgische legerleiding tijdens de ochtend van 22 mei dat onze strijdkrachten niet zoals afgesproken zullen terugtrekken naar de IJzer, maar stand zullen houden langs de Leie en het Afleidingskanaal van de Leie. Het Groot Hoofdkwartier laat deze terugtocht in twee fases uitvoeren en bepaalt dat in een eerste fase de troepen opgesteld tussen het Bruggenhoofd Gent en Oudenaarde zich tijdens de nacht van 22 op 23 mei moeten terugtrekken naar de Leie. In deze fase zullen tevens een aantal troepen teruggetrokken worden uit het Bruggenhoofd Gent en de stad Gent. De troepen opgesteld langs het Kanaal Gent-Terneuzen zullen hun stelling pas ontruimen tijdens de tweede fase in de nacht van 23 op 24 mei.

Voor de 11Div houdt de beslissing in dat de stellingen langs het Kanaal Gent-Terneuzen moeten gehouden worden tot de avond van 23 mei. De laatste elementen van de 11Div mogen pas terugtrekken tijdens de nacht van 23 op 24 mei teneinde de nodige tijd te winnen om het legerdepot van Eeklo nog te kunnen leegmaken. Op 22 mei blijft de 11Div op post zonder dat er belangrijke schermutselingen te melden vallen.

Om 22u00 vergaderen de bevelhebbers van de regimenten en bataljons op de divisiestaf. Vooreerst wordt bepaald dat alle bagagevoertuigen alvast richting Afleidingskanaal moeten vertrekken. Voorts stipuleert Generaal-majoor Lebert dat alle fietsen in overtal vernield moeten worden en alleen de rijwielen mogen behouden worden die op de slagorde voorzien zijn. Dit moet militairen die aan vluchten denken ontraden. Tot slot wordt verduidelijkt dat er op 23 mei geen bevoorrading met nieuwe infanteriemunitie zal plaatsvinden.

Staf/11Div
Vanaf 02u30 start de vijand met de voorbereiding van een methodische aanval door tot 11u30 artillerievuren af te geven op de Belgische stellingen langs het kanaal. Tussen 12u00 en 13u00 neemt de intensiteit van de vuurvoorbereiding toe omdat de Duitse luchtmacht nu ook ingezet wordt om de Belgische stellingen te bestoken. De beschieting is het hevigst in de ondersector van het 29Li. Om 13u15 steekt de vijandelijke infanterie het kanaal over ter hoogte van de stellingen van 29Li. De Duitsers slagen erin een klein bruggenhoofd te vormen maar worden door enkele tegenacties van het 29Li gehinderd bij de uitbreiding van het bruggenhoofd. De Duitse vorderingen zijn zo beperkt dat de 11Div zich vanaf de late middag klaar kan maken voor de aftocht naar het Afleidingskanaal van de Leie. Tegen de avond is het bruggenhoofd nog steeds de grootte van een compagnie. Er bevinden zich een honderdtal Duitse infanteristen op de Belgisch oever van het kanaal.

Bij de 13Div heeft de Duitse aanval meer succes. De Duitsers worden aanvankelijk tot staan gebracht door het 37ste Linieregiment dat de vorige dag in versterking van de 13Div werd gestuurd om er zowel 33Li als 34Li af te lossen. De vijand slaagt er later op de middag in om de posities van het 37Li verder binnen te dringen en het regiment zonder al te veel moeite onder zware druk te zetten. Rond 14u30 wordt het regiment van de kanaaloever weggedrukt waardoor er een klein bruggenhoofd ontstaat op de westelijke kanaaloever ten noorden van de 11Div. Om de bres in de verdediging te dichten krijgt de 11Div van het IIde Legerkorps het bevel om nu ook het II/14Li in versterking van de 13Div te sturen. Het II/14Li wordt samen I/14Li aangeduid om een tegenaanval uit te voeren op het Duitse bruggenhoofd. Om 15u00 zendt Generaal-majoor Lebert het II/14Li naar het gehucht Pachtgoederen ten oosten van Kluizen om van daaruit in oostelijke richting een tegenaanval uit te voeren naar de kanaaloever. De generaal brengt de staf van de 13Div op de hoogte van zijn interventie. Het plan lukt en de Duitsers worden terug over het kanaal gejaagd.

Vanaf 20u20 verdeelt de divisiestaf te uitvoeringsbevelen voor de aftocht van het Kanaal Gent-Terneuzen naar het Afleidingskanaal van de Leie. De divisiestaf zal zelf naar Vrekkem nabij Ursel verhuizen. Er worden twee routes aangeduid voor de eenheden: route noord voor het III/14Li en het 29Li via Wippelgem, Meerbeke, Weegse, Eeksken, Beke, Zomergem en Nekke tot Hoetsel, en route zuid voor het 20Li via Evergem, Belsele. Lovendegem. Zomergem tot Ursel. Tevens wordt bepaald dat het I/14Li en II/14Li bij de 13Div zullen blijven om de aftocht van deze zwaar gehavende formatie te beveiligen. Bij het 29Li moet een grote achterhoede gevormd worden met het I/29Li en het III/29Li omdat er nog steeds gevreesd wordt voor een verdere aanval te Terdonk. Het minder belaagde 20Li moet per bataljon een compagnie inzetten als deel van de achterhoede. De achterhoede zal het Kanaal Gent-Terneuzen pas om 02u00 in de nacht van 23 op 24 mei mogen verlaten. Bij de start van de aftocht moet het 20Li een fuselierspeloton en twee C47 anti-tankkanonnen plaatsen op de baan van Evergem naar Gent om een mogelijke uitbraak vanuit deze stad te blokkeren.

GenK/11DiV
Om 20u25 worden de eenheden van het Geneeskundig Korps naar Dries gezonden. De marsroute loopt over Evergem, Belsele. Lovendegem. Zomergem en Ursel.

TptK/11DiV
Het ARCA krijgt om 20u20 het bevel om te vertrekken naar het gehucht Sint-PIetersveld op het grondgebied van Maria-Aalter. Het ARCA moet de route van het Geneeskundig Korps volgen tot Lovendegem om hier naar naar Hansbeekveer af te buigen en dan via Bellem en Aalter naar hun nieuwe standplaats te rijden.

Staf/11Div
Tijdens de nacht van 23 op 24 mei wordt het Kanaal van Terneuzen verlaten om nieuwe stellingen in te nemen aan het Afwateringskanaal van de Leie. De allerlaatste elementen van de 11Div steken het kanaal over rond 08u15. De divisie bevindt zich nog steeds binnen de zone van het II/LK dat nu verantwoordelijk is voor de verdediging van het gedeelte van het Afleidingskanaal van de Leie dat zich uitstrekt van de omgeving van Langestraat in het noorden tot het Kanaal Gent-Brugge in het zuiden. De zone is verdeeld in twee sectoren: de 12Div verdedigt de noordelijke sector en de 11Div de zuidelijke sector. Deze laatste start ter hoogte van kilometerpaal 17,6 van het Afleidingskanaal nabij Ronsele en loopt tot het Kanaal Gent-Brugge.

Omwille van de inzet van het 14Li bij de 13Div daags voordien, wordt een enigszins ongewoon dispositief ingenomen met een ondersector noord bezet door het III/14Li en II/20Li op het eerste echelon en het I/14Li op het tweede echelon onder bevel van commandant 14Li, en een ondersector zuid met het I/20Li en het III/20Li op het eerste echelon en het II/14Li op het tweede echelon onder bevel van commandant 20Li. Het 29Li krijgt het derde echelon toegewezen. Het hoofdkwartier van de divisie blijft opgesteld te Vrekkem, even ten zuiden van Ursel.

Omstreeks 13u00 worden twee Duitse militairen binnengebracht op de divisiestaf. De soldaten behoren tot het Infanterieregiment 237 en werden rond middernacht in de nacht van 23 op 24 mei krijgsgevangen gemaakt door een detachement van het I/14Li.

Bij de terugtocht van de 13Div heeft ook het IV/14Li veel schade geleden. Het regiment meldt rond 16u00 dat het IV/14Li al zijn anti-tankgeschut, mortieren en mitrailleurs heeft achtergelaten aan het Kanaal Gent-Terneuzen. Het bataljon heeft maar liefst 9 officieren, 42 onderofficieren en 371 manschappen verloren. De divisiestaf besluit om het bataljon te ontbinden. De 14Cie blijft bestaan, maar wordt rechtstreeks aangehecht bij de regimentsstaf. De 13Cie en 15Cie verdwijnen. Luitenant-kolonel George gaat eveneens over naar de regimentsstaf. Luitenant Collin vervoegt de staf van de 11Div. Om de tekorten te compenseren, krijgt het 29Li het bevel om 7 C47 kanonnen te detacheren naar het 14Li. Er worden dan nog eens 4 vuurmonden toegevoegd aan het 20Li zodat het derde echelon van de sector van de 11Div bijzonder weinig anti-tankverdediging overhoudt. Het 14Li moet ook een officiersverkenning over het kanaal sturen om de opmars van de vijand na te kijken. Deze patrouille moet terugkeren tegen zonsopgang op 25 mei.

In het noorden sluit het 2Li van de 12Div aan op de linies van het 14Li. Hier komt de eerste Duitse aanval in de zone van het IIde Legerkorps. Rond 17u00 steken te Ronsele een aantal vijandelijke troepen van de 208. Infanteriedivision via een Belgische loopbrug de waterloop over. Na een korte strijd nemen de overvallers zonder veel moeite de sector van het I/2Li in. De 12Div reageert onmiddellijk om de Duitse infiltratie te stoppen. In het noorden wordt het bruggenhoofd afgeblokt door een dwarsstelling bezet door III/23Li. In het zuiden kan het II/2Li de noordflank van de 11Div afschermen door eveneens een dwarsstelling in te nemen. Het Esc Cy/12Div versterkt met III/2Li zal een tegenaanval inzetten en zal er uiteindelijk in slagen om het bruggenhoofd in te dammen.

Het nieuws van de aanval op het 2Li bereikt de staf van de 11Div om 19u40 via het hoofdkwartier van het II/LK. Wanneer het III/14Li twintig minuten later het bericht bevestigt, krijgt het 29Li de opdracht om 3 M76 mortieren ter beschikking te stellen van het 14Li. Het 14Li moet ook een officiersverkenning naar de vijandelijke oever sturen.

Cie C47 Tr/11Div
De Compagnie Getrokken C47 van de divisietroepen van de 11Div wordt ontbonden door al te grote verliezen aan materieel. De manschappen en de weinige overgebleven C47 anti-tankkanonnen gaan over naar het 14Li. De bemanningsleden van de reeds eerder ontbonden Cie C47 op T13 gaan over naar de gelijknamige compagnie bij de 9Div.

GnK/11Div
De medische hulpplaats van de 11Div bevindt zich in Gemeentelijke meisjesschool op het gehucht Weststraat van Aalterbrug. Het hoger echelon is het medisch-chirurgisch centrum van het IIde Legerkorps te Beernem. De verzamelplaats voor gewonde paarden wordt door de paardenartsenijdienst ingericht op de boerderij van de familie De Rijcke op het gehucht Wessegemdries op de baan van Ursel richting Tielt.

Provoost/11Div
De provoostdienst zet vijf controleposten uit om vluchtende militairen van de 11Div te onderscheppen. Een eerste post wordt geplaatst bij het bruggetje over de Dambeek op de baan van Zomergem naar Ursel. De tweede post staat aan het kruispunt van de Berkenstraat en de Kleine Berkenstraat. Post nummer drie bewaakt het kruispunt in het midden van het gehucht Berken. De vierde post is in het centrum van Aaltebei, en de vijfde post tenslotte staat opgesteld bij de brug van Bruggewijk. Elke post heeft vier tot vijf Rijkswachters. Onderschepte militairen zullen afgevoerd worden naar een verzamelcentrum van de provoostdienst te Berken.

Staf/11Div
Nabij het Kasteel van Durmen spot het 20Li omstreeks 08u45 een aantal vijandelijke voeruigen en een Pak 36 anti-tankkanon. De artillerie voert een vuuropdracht uit om de vijand te verdrijven.  Rond 11u00 wordt dan weer rond 11u00 een groepje van een 50-tal Duitse militairen gemeld. Tot het grote aanval op de sector van de 11Div zal het evenwel niet komen. Even voor 14u00 komt een melding binnen van een vijandelijk mitrailleursnest. Om 14u55 wordt een observatieballon gemeld nabij het gehucht Kortebroeken. Het Duitse artillerievuur wordt nu preciezer. Onder meer de commandopost van het II/14Li en de 11de Batterij van 9A melden artilleriebeschietingen op hun locaties.

Ondertussen slaagt het IIde Legerkorps erin om orde op zake te stellen in de sector van de 12Div. Het I/22Li en het Esk Cy/12Div kunnen de vijand verdringen van de westelijke kanaaloever te verjagen. Er worden 265 Duitsers krijgsgevangen genomen. Om ondersector noord nog verder te versterken, krijgt het 29Li om 10u30 de opdracht om zijn nog resterende M76 mortieren naar het 14Li te sturen.

Bij valavond voert het 20Li een officiersverkenning uit naar Durmen. Het gehucht is grotendeels verlaten, maar de bewoners van het kasteel zijn nog ter plekke. Er zijn geen Duitse troepen in de omgeving.

Staf/11Div
In de sector van de 11Div verloop de nacht van 26 op 27 mei in relatieve rust. Een nieuwe patrouille die ter hoogte van Zomergem het kanaal oversteekt en tot ongeveer 800m oost van de oever op verkenning trekt, meldt dat er geen Duitsers te bespeuren zijn. De vijandelijke artillerie blijft storingsvuur uitvoeren op diverse punten binnen de Belgische linies. Even na 09u00 stijgt ook de Duitse observatieballon terug op. Zomergem wordt met zekere regelmaat beschoten.

Wel plannen de Duitsers om zowel in de zones van het Vde Legerkorps en het IIde Legerkorps het Afleidingskanaal van de Leie op meerdere punten aan te vallen. Even na 17u00 volgen twee succesvolle oversteekpogingen in de ondersectoren van het 23Li en het 2Li. De Duitsers kunnen deze keer wel de veroverde bruggenhoofden in handen houden. Om 18u15 wordt een bevel gestuurd naar de 11Div om een dwarsstelling op het Afleidingskanaal te organiseren om een doorbraak richting zuiden te vermijden. Deze opdracht wordt toebedeeld aan het III/29Li. Ongeveer 20 minuten later plaats het IIde Legerkorps het volledige 29Li onder zijn rechtstreeks bevel om de doorbraak bij de 12Div te helpen indijken.  Het 14Li moet nu een dwarsstelling innemen tussen het eerste en het tweede echelon van de noordflank van de 11Div, terwijl het III/29Li uitgestuurd wordt om deze dwarsstelling te verlengen tussen Rijvers en het gehucht Veldstraat.

Tegen 19u00 wordt bevestigd aan de legerkorpsstaf dat in ondersector noord van de 12Div de vijand definitief is doorgebroken bij het 23Li en in ondersector zuid nog een deel van het 2Li stand houdt aan de kanaaloever. De legerkorpsstaf plaatst om 19u15 het III/29Li onder bevel van de 12Div. Dit bataljon wordt door de 12Div om 20u10 bevolen naar het gehucht Konijn even ten noorden van Ursel om hier contact op te nemen met de staf van de 12Div. De verslechterende situatie leidt ertoe dan om 23u50 ook het I/29Li aan de 12Div gegeven wordt. Dit bataljon zal naar hetzelfde rendez-vous punt vertrekken om 02u25 in de nacht van 26 op 27 mei.

Staf/11Div
Om 02u25 vertrekt het I/29Li naar de sector van de 12Div. Het III/29Li en I/29Li worden geleid door Kolonel Guillaume die contact maakt met de staf van het 22Li in een bosrand ten noorden van Ursel. De officieren van de staf van het 22Li zijn op post, maar hun manschappen hebben het hazenpad gekozen. De troepen van het I/29Li en III/29Li arriveren eveneens te Ursel en verspreiden zich over het bos en de omliggende velden. De ganse streek is echter verzadigd met Duitse eenheden en de eenheden die het 22Li ter hulp moeten schieten, vallen zelf onder hevig vuur van automatische wapens. De opdracht van het I/29Li en het III/29Li om Leischoot en Oostwinkel te ontzetten, lijkt gedoemd te mislukken. Bovendien zijn twee compagnies van III/29Li tijdens de nachtelijke verplaatsing verloren geraakt. Om 07u30 zijn beide bataljons volop betrokken in vuurgevechten met de vijand. De vijand maakt handig gebruik van de hoge graangewassen om de bataljons van het 29Li te omsingelen en in de rug en de flank aan te vallen. De compagnies van het Iste en IIIde Bataljon moeten terrein prijs geven en trekken zich in de loop van de ochtend terug van Ursel. Bij de chaotische terugtocht worden talrijke Belgen gevangen genomen.

De rest van het 29Li. onder leiding van Luitenant-kolonel Pardoen, ontvangt om 08u05 de opdracht om zich op te stellen tussen de Gentweg nabij Berken en het dorpje Rijvers. Het 11Gn zal ook ingezet worden als infanterie en moet zijn nog beschikbare troepen ontplooien aan de zuidrand van Ursel, tussen de Kapelstraat en de Rozestraat. Om 09u25 wordt het I/9A in alle haasten naar de zuidoever van het Kanaal Gent-Brugge gestuurd. Korte tijd nadien wordt gemeld dat de commandopost van het 29Li zou overmeesterd zijn door de Duitsers. Dit bericht is foutief.

Even na 10u00 beveelt de legerkorpsstaf een nieuwe terugtocht. De 12Div wordt naar het gebied rond Den Hoorn ten westen van Knesselare gestuurd. De 11Div moet post gaan vatten op de lijn Eentveld over Knesselare en Hoekstraat tot aan het station van Maria-Aalter op de zuidelijke oever van het Kanaal Gent-Brugge. Dit bevel bereikt de divisiestaf om 10u40. De Groepering Morel wordt hierbij ingezet om in het gebied tussen Eentveld en Hoekstraat te vijandelijke opmars proberen te blokkeren. Rond Knesselare zal dit plan ook met succes uitgevoerd worden en wordt de vijand gedurende korte tijd vertraagd, wat aan de 11Div zal toelaten om zonder kritische verliezen terug te trekken naar zijn nieuwe posities.

De divisiestaf verspreid de nodige orders en vertrekt uit Vrekkem om 11u50. Tegen 14u20 is het hoofdkwartier opnieuw operationeel in het Waterkasteel te Beernem. Kort na aankomst krijgt Generaal-majoor Lebert gedelegeerde bevoegdheid van het II/LK voor het uitvoeren van de vernielingen van de bruggen over het Kanaal Gent-Brugge te Bruggewijk, Aalter-Brug en Hoekstraat. De brug te Aalter-Brug wordt om 17u25 opgeblazen, gevolgd door de brug te Bruggewijk om 19u20.

Lang zal het hoofdkwartier niet verblijven te Beernem. Om 18u30 beveelt het II/LK een nieuwe aftocht. De divisiestaf moet uitwijken naar het Kasteel de Breidels te Oostkamp. Tegen de ochtend van 28 mei moet het 2de Legerkorps zijn eenheden terugtrekken op de lijn Assebroek-Lekkerhoek-Hertsberge-Ondank. De 11Div moet zich opstellen vanaf de zuidoever van het Kanaal Gent-Brugge nabij het gehucht Gevaarts in het noorden tot Hertsberge in het zuiden. Van zodra de 11Div het kanaal is overgestoken mag de Groepering Morel met het 1Cy en 4Cy dan terugtrekken en de bruggen over de waterloop te Hoekstraat, Beernem en Sint-Joris vernielen. De 12Div, zonder de artillerie, wordt van het front weggehaald en doorgestuurd naar de zone tussen Oudenburg en Zandvoorde.

De divisiestaf is operationeel in Kasteel de Breidels vanaf 21u00.

GnK/11Div
Een colonne van de Ambulance wordt tijdens een verplaatsing tussen Knesselare en Beernem aangevallen door de Luftwaffe. De voertuigen houden halt en de militairen zoeken onmiddellijk dekking. Na de korte aanval wordt het levenloze lichaam van Korporaal Gustave Wilkin ontdekt in de gracht naast de weg. In de late namiddag vertrekt een detachement van vijf ambulancevoertuigen onder leiding van Sergeant Maurice Tock om een twintigtal liggende gewonden over te brengen van Kasteel Bloemendale te Beernem naar het veldlazaret van de Abdij van Zevenkerke te Sint-Andries (nu Loppem). De gewonden worden bij aankomst echter geweigerd. De voertuigen rijden door naar Bredene en belanden uiteindelijk te Oostende waar de slachtoffers in het Stedelijk Ziekenhuis opgenomen worden.

Staf/11Div
De divisistaf verneemt om 06u00 dat de wapens twee uur eerder neergelegd werden. 

De eerste grote verplaatsingen van de eenheden in het operatiegebied van het II/LK worden bevolen op 31 mei voor 1 juni. Via twee grote marsroutes dienen alle troepen zich in eerste instantie over het Afleidingskanaal van de Leie te begeven. De 11Div moet zijn hoofdkwartier overbrengen naar Kluizen en moet zijn eenheden samenbrengen rond Sleidinge. De divisiestaf zal de nacht van 31 mei op 1 juni doorbrengen in Kasteel De Cellen, omdat een Duitse eenheid bezit wil nemen over Kasteel de Breidels.

In de late namiddag van 1 juni wordt het hoofdkwartier niet te Kluizen maar te Wippelgem ondergebracht. De eenheden binnen het nieuwe kantonnementsgebied van de divisie zijn ondergebracht op de volgende locaties:

• Stafcompagnie 11Div: gemeentelijke feestzaal te Sleidinge
• 14Li: staf te Wippelgem, Iste bataljon te Weegse, IIde bataljon te Langendam, IIIde bataljon te Linde
• 20Li: Sleidinge
• 29Li: Volpenswege
• 9A: Daasdonk en Zwaantje
• 11Gn: Klooster zusters franciscanessen te Sleidinge
• 11TTr: Hoeve De Velde te Vierhuizen
• Transportkorps: Wittemoer
• 3LA: Waterkuurinrichting te Weegse
• Opleidingscentrum voor Onderluitenanten van de Artillerie en het Transportkorps: Sleidinge

Op 10 juni wordt het reservekader gedemobiliseerd. Daags nadien vertrekken de beroepsofficieren naar de krijgsgevangenschap.

1. Tock, M., 1941, La Chaussée sans Gloire, Aarlen: Du Sorbier.
2. De ijzeren muur tussen Koningshookt en Waver. [On Line beschikbaar]: https://www.rld.be/projecten/kw-linie [Laatst geraadpleegd op 27 december 2016]
3. Dossier Groot Hoofdkwartier, Sectie Classified Archives, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere.
4. Dossier 185-14-55 Orders van Belgische Hoofdkwartieren, Moskou-archief, Documentatiecentrum Koninklijk Legermuseum, War Heritage Institute.
5. Velddagboek 56. Infanterie-Division, Collection of Foreign Records Seized, US National Archives.
6. Velddagboek Staf 11de Infanteriedivisie, Sectie Classified Archives, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere.
7. Register telefoongesprekken staf 14Li, Sectie Classified Archives, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere.
8.