Regiment Transmissietroepen van het Leger

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Regiment Transmissietroepen van het Leger (R TTr L)
Régiment de Transmissions de l’Armée
Type Transmissietroepen
Ontdubbeld van Regiment Transmissietroepen
Onderdeel van n.v.t.
Bevelhebber Luitenant-Kolonel M. Desoil
Standplaats Diverse
Commandopost te Vilvoorde
Samenstelling Staf
Bataljon Telegrafisten (Majoor C. Grimart) Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier (Cdt J. Ducq)
1ste Compagnie Telegrafisten (Kapt R. Henry)
2de Compagnie Telegrafisten (Lt G. Franckx)
3de Compagnie Telegrafisten (Lt R. Lebbe)
4de Compagnie Telegrafisten (Cdt R. Godefroid)
Bataljon Radiotelegrafisten (Majoor L. Marbaix) 1ste Compagnie Radiotelegrafisten (Kapt E. Pirson)
2de Compagnie Radiotelegrafisten (Lt A. Héquet)
Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten (Majoor J. Delaere) 1ste Luister- en Meetcompagnie (Lt M. Keukeleire)
2de Luister- en Meetcompagnie (Cdt A. Dorsimont)
Reisduivendienst van het leger (Luitenant F. Renoirte) Reisduivenpeloton van het leger (Adjt A. Peeters)

Tijdens de mobilisatie

Het Regiment Transmissietroepen van het Leger werd gemobiliseerd vanaf 24 augustus 1939 in de TTr kazerne te Vilvoorde.

Bataljon Telegrafisten
Het Bataljon Telegrafisten verzorgt verbindingen per telefoon en telegraaf en maakt daarbij gebruik zowel het burgernet als van militair materieel. Het bataljon heeft vier compagnies en een onafhankelijk peloton.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Het Bataljon Telegrafisten omvat een peloton dat permanent bij het Groot Hoofdkwartier afgedeeld is en er verantwoordelijk is voor het interne telefoonnet van de diverse diensten van de legerleiding. Dit peloton wordt pas op 30 september 1939 samengesteld in het gehucht De Mot te Eppegem. Twee officieren leiden een tachtigtal manschappen die verdeeld zijn over drie ploegen lijnleggers en verschillende equipes centralisten, telegrafisten, telefonisten en chauffeurs. Op datum van de mobilisatie zijn Luitenant Tijtgat en Sergeant Denys de enige twee actieve militairen van dit peloton. Al het overige personeel zijn reservisten. Het peloton is administratief aangehecht bij de 1ste Compagnie maar fungeert geheel zelfstandig.

Vanaf 23 januari start het peloton met het aanleggen van de interne telefoonlijnen op de oorlogslocaties van het Groot Hoofdkwartier: de fort van Breendonk, Liezele en Bornem, de schansen van Letterheide en Puurs en ook de kazerne te Dendermonde. Deze zes locaties moeten onderling verbonden worden door een militaire telefoonkabel voor 40 lijnen. Dit alles wordt gezamelijk op het burgernet aangesloten met een hoofdkabel voor 96 lijnen en diverse verbindingen naar locale civiele centrales als back-up. De militaire telefoonkabels dienen ondergronds aangelegd te worden. Hiervoor wordt het peloton versterkt met een compagnie van het 4de Bataljon Genie, twee compagnies van de Hulptroepen en verschillende detachementen werkkrachten. Als hoofdstandplaats van het Groot Hoofdkwartier vormt het fort van Breendonk het knooppunt voor dit alles met een telefooncentrale die gelijktijdig 210 abonnees van verwerken. De forten van Liezele en Bormen krijgen een telefooncentrale voor 100 gebruikers, terwijl Letterheide, Puurs en Dendermonde elk een centrale voor 60 gebruikers krijgen. Dit geheel wordt samen aangeduid met de codenaam Centrale X1.

Door een tekort aan materieel kan de installatie slechts voltooid worden door het gebruik van de volledige dotatie reservematerieel van het peloton. Aan de vooravond van de oorlog beschikt het Groot Hoofdkwartier dan ook over een uitgebreid telefoonnet dat geen enkele flexibiliteit biedt en geheel statisch is. Bovendien is heeft het peloton ook twee detachementen moeten afstaan om in het fort van Liezele en het fort van Bormen aan de verlichting te gaan werken en twee electrogeengroepen te installeren.

Bataljon Radiotelegrafisten
Het bataljon radiotelegrafisten beschikt over een belangrijke hoeveelheid radioapparatuur, waaronder ook de enige zender-ontvangers voor lange afstand die bij het leger in gebruik zijn.

De 1ste Compagnie beschikt over een tiental zender-ontvangers voor grote afstand, type E.R.G. (Emetteur-Recepteur Grande Portée) en zes elektrogeengroepen voor het opladen van de nodige batterijen en de stroomvoorziening te velde. Gedurende de mobilisatie zijn permanent twee zender-ontvangers opgesteld te Brussel bij het Vooruitgeschoven Inlichtingencentrum om de communicatie met de inlichtingenposten in de overige provincies te verzekeren. De compagnie heeft ook twee transmissiepelotons afgedeeld bij elk van de Lichte Regimenten van de Rijkswacht.

De 2de Compagnie beschikt over zender-ontvangers voor middellange afstand type E.R.M (Emetteur-Recepteur Moyenne Portée), zender-ontvangers korte afstand type E.R.P. (Emetteur-Recepteur Portatif) en eveneens een aantal ontvangers voor korte afstand type R.P. (Recepteur Portatif). Vrijwel al deze middelen zijn gedetacheerd bij eenheden van het veldleger en de compagnie heeft zo goed als alle middelen en manschappen verdeeld in een groot aantal detachementen doorheen het ganse land. De compagnie zal dan ook slechts als administratieve eenheid fungeren.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Het bataljon luister- en meetradiotelegrafisten staat in voor het onderscheppen van vijandelijke radioberichten het het peilen van vijandelijke zendinstallaties. Na de Eerste Wereldoorlog startten de transmissietroepen vanaf 1924 met diverse projecten om het radioverkeer van de omliggende landen te peilen en te onderscheppen. Zo werden in 1935 in het Kamp van Beverloo en in de Kazerne Callemyns te Aarlen twee vaste goniometers geplaatst waarmee buitenlandse zendstations konden opgespoord worden. Deze installaties werden aangevuld met mobiele apparatuur van Franse en Duitse makelij. Sinds 1937 beschikte de 1ste compagnie over twee pelotons met elk vier goniometers voor de lange golf. De 2de compagnie kreeg drie pelotons met elk drie goniometers voor de korte golf. Daarnaast had het bataljon nog een persploeg die met telex apparatuur alle grote buitenlandse nieuwsagentschappen opvolgt.

De eenheid wordt op 24 augustus 1939 gemobiliseerd te Vilvoorde en zet zich onmiddellijk aan het werk met het afluisteren van de Britse, Franse, Nederlandse en Duitse zenders:

  • een eerste groepering met vaste luister- en peilapparatuur wordt te Beverlo, Tongeren en Libramont opesteld
  • een tweede groepering wordt ontplooid te Namen, Casteau en Wevelgem
  • verschillende mobiele ploegen trekken naar alle landsgrenzen

De opstelling wordt een paar keer aangepast. Vanaf januari 1940 bevindt de eerste groepering zich te Vilvoorde, Zwijndrecht, Diest en Namen. De tweede groepering staat te Champion, Tongeren, Vilvoorde en Cul des Sarts. Het is van hieruit dat de dienst in april 1940 de Duitse bevelen voor de inval in Noorwegen onderscheppen en aan het eind van de maand merkwaardige wijzigingen ontdekken in het Duitse zendpatroon aan onze oostgrens.

Reisduivendienst van het Leger
De reisduivendienst bevindt zich bij het uitbreken van de oorlog in de centrale postduiventil van het leger te Vilvoorde.

Bataljon Telegrafisten
Op 10 mei 1940 heeft het bataljon telegrafisten zijn standplaats te Mechelen. De compagnies van dit bataljon bemannen de K.W. Stelling met de 1ste Compagnie te Duffel, de 2de te Rijmenam, de 3de te Veltem en de 4de te Boortmeerbeek. Commandant Godefroid is naast bevelhebber van de 4de compagnie eveneens transmissieofficier van de zuidelijke sector van de K.W. Stelling. Hij heeft hiervoor eveneens een detachement van de Hulptroepen van het Leger en de Genie ter beschikking.

Bataljon Radiotelegrafisten
Op de eerste oorlogsdag worden vier ERG posten opgesteld in het Fort van Breendonk ten behoeve van het Groot Hoofdkwartier, onder bevel van Luitenant Muls. De andere zenders-ontvangers en de elektrogeengroepen blijven in reserve te Vilvoorde.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Op 10 mei wordt het bataljon gealarmeerd om 00u40. Omstreeks 03u00 worden de posten van Diest en Tongeren teruggeroepen naar Vilvoorde. Voor het vertrek te Diest volgt een luchtaanval, gelukkig zonder schade. Tijdens de voormiddag worden de vier ploegen van de tweede groepering richting Drongen gestuurd. Honderden radioberichten in klare taal worden op de eerste oorlogsdag onderschept en overgemaakt aan de inlichtingendienst op het Groot Hoofdkwartier te Breendonk.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Via de stations van Vilvoorde, Zwijndrecht en Namen worden vooral zenders in Nederland gepeild en worden talrijke berichten onderschept over de Duitse opmars bij onze noorderburen.

Bataljon Telegrafisten
Nu het veldleger zich ontplooit op de K.W. Stelling worden alle hulptroepen en geniesoldaten aangehecht bij de transmissietroepen van de linie weggetrokken.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Kapitein-commandant Ducq vervoegt een detachement van het Groot Hoofdkwartier dat naar Wetteren vertrekt om een alternatieve standplaats voor de legerstaf te verkennen.

Bataljon Radiotelegrafisten
De bataljonsstaf verlaat Vilvoorde en zal de komende vier dagen te Verbrande Brug kantonneren.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Het bataljon verlaat Vilvoorde en verhuist naar Drongen.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Het peloton ontvangt een vijftiental militairen in versterking. De secties worden regeorganiseerd zodat indien nodig het peloton in twee onafhankelijke delen kan gesplitst worden om een mogelijke verplaatsing van het Groot Hoofdkwartier te ondersteunen. Kapitein-commandant Ducq en Luitenant Tijtgat zullen elk de helft van het peloton leiden.

In het fort van Breendonk worden eveneens twee Hughes telegraaftoestellen aangesloten. Deze electromechanische machines laten toe om versneld telegraafberichten samen te stellen.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Te Drongen, Grimbergen en Zwijndrecht zijn nu drie goniometers opgesteld die samenwerken in een enkele groepering en de lange golf afluistert.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie krijgt het bevel om Rijmenam te verlaten en naar Londerzeel uit te wijken. De verplaatsing zal gebeuren met de vrachtwagens van de compagnie, die naast het materieel ook zoveel mogelijk manschappen zullen vervoeren. De overtollige manschappen zullen per fiets volgen. De officieren reizen per auto. De eenheid vertrekt te Rijmenam omstreeks 14u30.

De 4de compagnie vervoegd eveneens Londerzeel.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie is te Londerzeel aangekomen.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Onder leiding van Luitenant Tijtgat vertrekt de tweede helft van het peloton richting Gent om in het tehuis Sint-Camillus te Sint-Denijs-Westrem een aanvang te maken met de installatie van een nieuwe telefooncentrale voor de legerstaf. Deze zal de naam Centrale X2 meekrijgen. De werkzaamheden zullen bijzonder moeilijk verlopen. Vooreerst dient een lange omweg gemaakt te worden via de Leeuwenkazerne te Tervuren om hier de militaire telefooncentrale te gaan recupereren. Deze centrale voor 200 abonnees is echter ongeschikt voor de vele simultaanverbindingen die het Groot Hoofdkwartier nodig heeft en moet dan ook deels herkabeld worden. Bovendien is de centrale te klein en moet het detachement van Luitenant Tijdgat op zoek naar bijkomend materieel om de capaciteit te vergroten.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
De gionometers van Grimbergen en Zwijndrecht worden teruggetrokken naar Drongen. Na enig overleg wordt besloten een nieuwe groepering op te zetten door deze apparaten te Brugge en Kortrijk op te stellen en te laten samenwerken met de gonio van Drongen. Deze groepering verneemt al spoedig het nieuws van de Nederlandse capitulatie.

Reisduivendienst van het Leger
Via Aalst en Deinze trekt de reisduivendienst naar Tielt.

Bataljon Telegrafisten
De 4de compagnie wordt doorgestuurd naar Drongen.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Tijdens de avond en nacht van 16 op 17 mei zal het GHK teruggebracht worden naar het westen. Aanvankelijk wordt gepland om de legerleiding onder te brengen in de commandobunker onder het Citadelpark te Gent, maar de top van het GHK besluit dan toch om uit te wijken naar het tehuis Sint-Camillus te Sint-Denijs-Westrem. In de loop van de namiddag worden de zes telefooncentrales die X1 uitmaken ontkoppelt en vervangen door veldtelefooncentrales. Wat niet vervoerd kan worden, wordt ter plekke vernield. Het gros van het peloton vertrekt in de loop van de avond naar Sint-Denijs-Westrem.

Bataljon Radiotelegrafisten
De bataljonsstaf verhuist naar Heusden bij Gent.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie verplaatst zich aan het eind van dag naar Varendries. Het vertrek uit Londerzeel vindt plaats om 17u30.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Te Breendonk is een achterwacht gebleven die vanaf 08u00 alle installaties afkoppelt. Een enkele telefooncentrale blijft onder leiding van Sergeant Moyen operationeel in het fort tot 12u00.

In de loop van de namiddag is het ganse peloton opnieuw voltallig te Sint-Denijs-Westrem. De Centrale X2 draait op volle toeren.

Bataljon Telegrafisten
De 4de compagnie krijgt het bevel om zich naar Aartrijke te begeven.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Kapitein-Commandant Ducq vertrekt naar Sint-Andries met de eerste helft van het peloton en start met de opbouw van Centrale X3.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Het batajon verhuist van Drongen naar Koksijde.

Bataljon Telegrafisten
De nieuwe standplaats van de 2de compagnie wordt Aartrijke. De compagnie verlaat Varendries rond 18u00 en komt om middernacht aan te Aartijke.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Het tweede echelon onder leiding van Luitenant Tijtgat vervoegt Sint-Andries in de loop van de namiddag. Het peloton maakt handig gebruik van de electromechanische centrale van de stad Brugge en heeft hierdoor genoeg aan 60 telefoonlijnen op het interne net van Centrale X3.

Bataljon Radiotelegrafisten
De bataljonsstaf wordt verplaatst naar Snellegem nabij Brugge en zal hier tot 30 mei verblijven. Er worden permanent vier ERG posten en twee elektrogeengroepen ter beschikking gesteld van het Groot Hoofdkwartier te Sint-Andries. De overige elektrogeengroepen worden te Veurne ingezet voor het opladen van batterijen.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Van op zijn nieuwe posities verneemt het bataljon reeds 10 minuten na de val van Abbeville via een Duits radiobericht dat de vijand de Atlantische kust heeft bereikt.

De postbedeling in ons land valt stil en er worden geen kranten meer gedrukt. De perssectie is dan ook de enige nieuwsbron van het Groot Hoofdkwartier geworden. De perssectie en een luisterploeg worden te Varsenare opgesteld.

Bataljon Telegrafisten
Het personeel van de 2de compagnie wordt gebruikt om de telefooncentrales van het burgernet te Brugge, Veurne, Tielt, Kortrijk en Roeselare uit te baten.

Peloton Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Het peloton wordt uitgebreid tot een volledige compagnie met behulp van de manschappen en het materieel van de Compagnie Transmissietroepen van de P.F.L. Kapitein Gérard neemt het bevel over. Het geheel wordt aangeduid als Compagnie Transmissietroepen Groot Hoofdkwartier.

Bataljon Radiotelegrafisten
Twee van de vier ERG toestellen van het Groot Hoofdkwartier worden verplaatst naar Diksmuide.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Een officier van het bataljon wordt naar Middelkerke gestuurd als liaison met de dienst Radio-Presse-Belge. Deze geïmproviseerde nieuwsdienst is zonet op poten gezet met behulp van enkele radioamateurs die uit de gebouwen van de Voortuit te Gent de afgedankte zender van Radio Vlaanderen gedemonteerd hebben, om deze terug operationeel te maken in het maritieme zendstation van Middelkerke.

Bataljon Radiotelegrafisten
Een ERM en een ERG toestel worden ontplooid om de uitzendingen van het NIR – de voorloper van de VRT en de RTBF – te verzekeren. De omroep heeft geen eigen zendmiddelen meer.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
De zender van Radio-Presse-Belge verspreidt nieuwsberichten op de 267 meter band tussen 13u15 en 19u30. Een kortegolfzender in het zelfde gebouw wordt eveneens in gebruik genomen om de verbinding met Congo trachten te herstellen. In extremis wordt te Gent nog een hoeveelheid divers studiomateriaal opgehaald.

Compagnie Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
De compagnie stuurt een ploeg naar Diksmuide om een nieuwe locatie voor het Groot Hoofdkwartier te helpen verkennen. Er wordt gestart met de opbouw van Centrale X4, maar de werkzaamheden worden in de late namiddag afgebroken wanneer het gerucht binnenloopt dat de Duitsers de Moeren zouden bereikt hebben en op het punt staan om van uit het westen ons land binnen te vallen.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Via de zender in Middelkerke laat het Groot Hoofdkwartier diverse radioberichten de ether insturen. Meestal gaat het om propagandaberichten over de weerstand van het Belgisch leger tegen de invaller.

Een mobiel militair duivenhok.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie neemt nu ook de telefooncentrale van Oostende onder zijn hoede. Sergeant Van Winghe leidt het detachement.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Om aan de luchtaanvallen het hoofd te bieden, wordt nagekeken of de zender de Middelkerke in een nabijgelegen oude Duitse bunker uit de Eerste Wereldoorlog kan geïnstalleerd worden. Luitenant Schoonjans gaat ook op zoek naar een mobiele zender-ontvanger als back-up.

Reisduivendienst van het Leger
De reisduivendienst verandert van kantonnement en verhuist naar de dorpen Eernegem en Aartrijke. De dienst zal hier verblijven tot de capitulatie.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie stuurt een ploeg technici en een ploeg telefooncentralisten ter versterking naar Ieper.

Bataljon Radiotelegrafisten
De twee toestellen te Diksmuide worden verplaatst naar Middelkerke.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
Via de zender te Middelkerke laat het Groot Hoofdkwartier ondermeer weten dat enkele honderden Duitsers krijgsgevangen gemaakt werden.

Te Oostende heeft Luitenant Schoonjans een mobiele zender-ontvanger weten te bemachtigen van de uit Antwerpen gevluchte zendamateur M. Verstrepen. Hij kan ook een vrachtwagen met aanhanger verwerven van het transportkorps en begeeft zich met zijn nieuwe zendinstallatie naar Oudenburg om deze daar operationeel te maken.

Bataljon Telegrafisten
De 2de compagnie stuurt een ploeg technici naar De Panne.

Compagnie Telegrafisten Groot Hoofdkwartier
Om 15u00 vertrekt een detachement naar Middelkerke voor de installatie van Centrale X4 in het casino van de kustgemeente. Deze centrale zal niet meer in gebruik genomen worden.

Bataljon Radiotelegrafisten
Een E.R.G. toestel te Sint-Andries wordt gebruikt om met de vijand in contact te treden in klare taal en de veilige overtocht van Luitenant-generaal Derousseaux, adjunct-stafchef, door de frontlinies te regelen om de onderhandelingen voor de wapenstilstand te starten.

Bataljon Luister- en Meetradiotelegrafisten
De zender te Oudenburg wordt eveneens overgebracht naar Middelkerke.

De staf van het regiment bevindt zich te Aartrijke.

Bataljon Radiotelegrafisten
Zendpost E.R.G. Nummer 1 te Sint-Andries stuurt tussen 01u30 en 01u45 het bericht de lucht in dat de Belgen akkoord gaan met de onvoorwaardelijke overgave en de troepen het vuren zullen staken om 04u00.

Na de capitulatie

Slachtoffers

Bibliografie en Bronnen