Territoriale Bataljons

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Territoriaal Bataljon | Te Bon | Bataillon Territorial | Bon Te
Type Territoriale troepen voor passieve luchtverdediging
Ontdubbeld van
Onderdeel van Territoriale Troepen en Etablissementen
Bevelhebber Respectievelijke provinciecommandanten
Standplaats Diverse
Samenstelling 1ste Bataljon (Oost-Vlaanderen) 1ste Compagnie (Lt Desonay)
(Kapitein-commandant Verstraete) 2de Compagnie (Cdt Godichal)
3de Compagnie (Lt Eeman)
4de Compagnie (Lt Declercq)
2de Bataljon (Antwerpen) 1ste Compagnie (Lt J. Dejongh)
(Kapitein-commandant De Bondt) 2de Compagnie
3de Compagnie (Lt Eeman)
4de Compagnie
3de Bataljon (Antwerpen) 1ste Compagnie
(Kapitein-commandant Guillaume) 2de Compagnie
3de Compagnie (Cdt Michiels)
4de Compagnie (Cdt Piquin)
4de Bataljon (Brabant) 1ste Compagnie (Lt Govaerts)
(Kapitein-commandant Wuille) 2de Compagnie (Lt Donny)
3de Compagnie
4de Compagnie
5de Bataljon (Brabant) 1ste Compagnie
(Kapitein-commandant Groult) 2de Compagnie
3de Compagnie (Lt H. Diranne)
4de Compagnie
6de Bataljon (Henegouwen) 1ste Compagnie (Lt J. Ducaucois)
2de Compagnie
3de Compagnie
4de Compagnie
7de Bataljon (Namen) 1ste Compagnie (Lt Dubois)
(Kapitein-commandant Res Rogge) 2de Compagnie (Lt Pireaux)
3de Compagnie
4de Compagnie
8ste Bataljon (Luik) 1ste Compagnie
(Kapitein-commandant Debouche) 2de Compagnie
3de Compagnie
4de Compagnie
9de Bataljon (Luik) 1ste Compagnie
(Kapitein-commandant Res Massotte) 2de Compagnie
3de Compagnie
4de Compagnie (Lt Fontaine)

Tijdens de mobilisatie

Territoriale Bataljons
Bij de expansie van het leger in september 1939 voorziet de organisatietabel in de oprichting van negen Territoriale Bataljons (Ter Bon). Deze bataljons lichte infanterie worden aangehecht bij een aantal provinciestaven als eenheden voor algemene steun aan de passieve luchtverdediging in de respectievelijke provinciehoofdsteden. Alleen de Provincie West-Vlaanderen beschikt niet over een Ter Bon maar kan wel rekenen op de eenheden van de Maritieme Basis. De compagnies van de Territoriale Bataljons zullen worden ingezet voor brandbestrijding, als brancardiers en als puinruimers in geval van vijandelijke bombardementen op onze steden. De bataljons hebben geen eigen transportmiddelen en beschikken niet over zware wapens. Ook ontbreekt het vaak aan persoonlijke bewapening. De eenheden zijn samengesteld uit oudere reservisten en dienen normaliter over een dotatie aan brandblus- en reddingsmaterieel te beschikken. De territoriale bataljons worden slechts vanaf Fase E van de mobilisatie opgeroepen. De bataljons worden echter niet automatisch gemobiliseerd, het bevel tot oproeping moet komen van het Groot Hoofdkwartier (GHK).

1TerBon
Het 1ste Territoriaal Bataljon (1TerBon) wordt te Gent gemobiliseerd op 10 mei en zal tot 18 mei in deze stad verblijven.

4TerBon

  • Staf/4TerBon
    Het 4de Territoriaal Bataljon (4TerBon) wordt gemobiliseerd in Etterbeek (Brussel) en staat onder bevel van Kapitein-commandant Wuille. Het bataljon zal in de hoofdstad verblijven tot 15 mei.
  • 1Cie/4TerBon
    De 1ste Compagnie van Lt Govaerts verzamelt aan het Jubelpark te Brussel en marcheert zodra iedereen ter plekke is, naar zijn kantonnementen aan de Joseph Buedtsstraat te Etterbeek.

5TerBon

  • Staf/5TerBon
    Het 5de Territoriaal Bataljon (5TerBon) wordt gemobiliseerd in Anderlecht (Brussel) en staat onder bevel van Kapitein-commandant Groult.
  • 3Cie/5TerBon
    De 3de Compagnie van het 5TerBon wordt op de eerste oorlogsdag gemobiliseerd te Anderlecht. De officieren verzamelen in het gemeentehuis en krijgen de Carrefourschool aan de Eloystraat 114 toegewezen als mobilisatieplaats voor hun eenheid. Rond het middaguur duiken de eerste Britse gemotoriseerde colonnes op in de hoofdstad. De Britten zijn onderweg naar de K.W. Stelling en rijden Anderlecht binnen via de steenwegen van Bergen, Ninove en Gent. Na de middag zijn reeds een veertigtal manschappen van de compagnie komen opdagen. Het gaat hier om reservisten van de militieklassen 20 tot 24 en de meesten kunnen al jaren niet meer in hun uniform of hebben zelfs hun militaire kledij niet bij. Tegen de avond komt de compagniecommandant, Luitenant Drianne, opdagen. Drianne is een veteraan uit de Eerste Wereldoorlog. De Luitenanten Godin, Lanoy en Louis nemen elk een peloton op zich. De aangekomen manschappen zijn allen Brusselaars. De meesten hebben hun vrouw meegebracht en de vier officieren hebben de grootse moeite om de emoties rond het uitbreken van een nieuwe oorlog te bedaren. Uiteindelijk wordt rondom 22u00 besloten om de manschappen terug naar huis te sturen. Strozakken en beddengoed zijn er immers toch niet. Ook Drianne en Lanoy keren huiswaarts. Godin en Louis vinden onderdak bij de pastoor van Anderlecht.

7TerBon
Het 7de Territoriaal Bataljon (7TerBon) wordt gemobiliseerd te Charleroi en komt onder bevel te staan van Kapitein-commandant Res Rogge. Het bataljon voert zijn opdrachten uit in de provincie Namen tot 15 mei.

De Carrefourschool in de Eloystraat te Anderlecht.

4TerBon
Cdt Wuille vervoegt zijn bataljon één dag na de mobilisatie van het 4TerBon.

5TerBon

  • 3Cie/5TerBon
    Omstreeks 05u00 weerklinkt voor de eerste keer het luchtalarm boven Anderlecht. De manschappen verzamelen tegen 07u00 opnieuw aan de Carrefourschool. Deze keer zijn er meer reservisten komen opdagen. Enkelen onder hen moeten meteen doorgestuurd worden naar het Militair Hospitaal van de hoofdstad omdat ze duidelijk medisch ongeschikt zijn. Tegen de middag slaagt men er in om drie kleine pelotons te vormen. Uitrusting en wapens zijn er nog niet. Wie zakgeld bij heeft, trekt de plaatselijke cafés binnen. De compagnie wil overgaan tot het opeisen van de nodige voertuigen. Er wordt een bestelwagen gevonden en Luitenant Louis gaat ook op zoek naar een grotere vrachtwagen. Hij neemt contact op met de plaatselijke Rijkswacht, maar die wil geen hulp bieden. Luitenant Louis vertrekt met één van zijn militairen naar de ijzerwarenwinkels aan de Steenweg op Bergen om de nodige potten en pannen in beslag te nemen om in de school een geïmproviseerde veldkeuken in te richten. Ook aan het eind van de tweede oorlogsdag wordt iedereen opnieuw naar huis gestuurd.

8TerBon
Het 8ste Territoriaal Bataljon (8TerBon), onder bevel van Kapitein-commandant Debouche, wordt pas op de tweede oorlogsdag gemobiliseerd te Luik wanneer de aftocht van ons leger uit de stad reeds in gang gezet is. Het bataljon zal dan ook weinig kunnen doen in de stad. De staf van het bataljon verzamelt in de hogeschool aan de rue Sohet maar ook gebouwen te Ans worden als mobilisatieplaats gebruikt. Terwijl de mobilisatie aan de gang is, worden de Maasbruggen en de telefooncentrales in de stad opgeblazen. Om 13u00 wordt het bataljon door de Provinciecommandant van Luik, Generaal-majoor Deschacht, van zijn opdracht ontheven. Cdt Debouche neemt contact op met de Directie van de Diensten van het Leger van het Groot Hoofdkwartier (GHK) die hem de opdracht geven om de stad te verlaten en zich zo snel mogelijk naar de Brusselse deelgemeente Vorst te begeven. De compagnies voeren de verplaatsing geïsoleerd uit.

9TerBon
Het bataljon wordt gemobiliseerd in de Kazerne Ruiter Fonck te Luik op de rechter Maasoever. Bij aankomst in de kazerne vernemen de manschappen dat de intervaltroepen van het IIIde Legerkorps zich hebben teruggetrokken op de linkeroever van de Maas en dat de bruggen in de stad zullen vernield worden. Zonder verdere bevelen af te wachten begeven de slechts 50 manschappen, die op dat ogenblik aanwezig zijn in de kazerne, zich naar de overkant van de rivier om niet afgesneden te worden van de rest van het Belgisch leger. Te Xhovémont beveelt Generaal-majoor Deschacht, provinciecommandant van Luik, het bataljon om naar het westen te trekken. Er is echter geen trein uit Luik meer te vinden en de manschappen proberen dan maar om liftend per vrachtwagen of auto te ontkomen. Een belangrijk detachement vertrekt per fiets.

Enkele manschappen kunnen in de loop van de vooravond Borgworm bereiken. In het stadje heerst de grootste verwarring. De Duitsers zouden Sint-Truiden al hebben ingenomen. De weinige manschappen van het bataljon die Borgworm hebben kunnen bereiken, worden doorgestuurd naar Hannuit. Rond 20u00 heeft een belangrijk detachement zich kunnen hergroeperen te Hannuit. De militairen in het bezit van een fiets worden verzameld in een detachement rond Lt Hazoul. De stad zit vol Franse troepen en de Fransen hebben dan ook het exclusieve gebruik van de baan Hannuit-Geldenaken. Het is dan ook niet duidelijk hoe de verdere tocht van het detachement per fiets van het 9 Ter Bon zal verlopen. Rond middernacht kunnen de manschappen, na een rit over secundaire wegen, dan toch Geldenaken bereiken. Het bataljon is inmiddels ook uit elkaar gevallen – de fietsers hebben het contact verloren met de liftende manschappen en trekken alleen verder.

5TerBon

  • 3Cie/5TerBon
    De manschappen verzamelen opnieuw om 07u00. Twee uur later komt dan toch de opgeëiste vrachtwagen aan zodat de compagnie eindelijk een detachement kan uitsturen naar de Carabinierskazerne aan het Daillyplein om er de nodige uitrusting en wapens in ontvangst te nemen. Er worden ook strozakken opgehaald. Te Anderlecht gaat men dan weer over tot het opeisen van de nodige levensmiddelen voor een eerste soldatenmaal. De compagnie meet zich de pas verworven uniformen aan en krijgt eindelijk een min of meer militair uitzicht. Ook helmen en oude Mauser model 1889 karabijnen worden uitgedeeld. Die middag wordt een eerste patrouille van een vijftiental manschappen naar het slachthuis van Anderlecht uitgestuurd om op zoek te gaan naar vijandelijke parachutisten en spionnen. Er wordt niemand gevonden. Enkele bijkomende motorvoertuigen worden verworven, waaronder een paar personenwagens, twee lichte vrachtauto’s en een bestelwagen van Het Laatste Nieuws. Deze laatste komt integraal met zijn reclamepanelen. In het benzinedepot van Shell aan de Steenweg op Bergen worden de nodige blikken brandstof opgehaald. De manschappen slapen die nacht voor een eerste keer in de kantonnementen.

8TerBon
Het bataljon komt aan te Vorst en verzamelt er zo snel mogelijk de detachementen die op eigen houtje uit Luik weggetrokken zijn.

9TerBon
Het gros van het territoriale bataljon uit Luik is op weg naar het westen en zal tijdens de komende dagen eveneens Brussel bereiken.

Detachement Luitenant Hazoul
Het detachement per fiets rust enkele uren uit in een schoolgebouw te Geldenaken en rijdt vervolgens verder. Omstreeks 05u30 komen de manschappen aan te Gembloers. De meesten zijn uitgeput en de fietsen zijn in bijzonder slechte staat na de dolle rit uit Luik. Na een halte van een tweetal uur wordt verder getrokken richting Charleroi, nog steeds tegen de verkeersstroom van het Franse leger in. De manschappen bereiken Tamines en rijden van hier uit verder naar Charleroi waar de wielrijders rond 15u00 aankomen. Het plaatscommando laat de manschappen naar Bergen verder trekken.

2TerBon
Het bataljon mobiliseert te Antwerpen, waar het tot 17 mei zal blijven.

5TerBon

  • 3Cie/5TerBon
    In de vroege ochtend worden opnieuw de terreinen van het slachthuis uitgekamd en ook op de spoorbundels wordt naar parachutisten gezocht. Duitse vliegtuigen worden in de richting van Halle en Edingen onder vuur genomen door onze luchtafweer. Twee leden van de passieve luchtafweer te Anderlecht komen geagiteerd melden dat ze parachutes gezien hebben. Het blijkt echter om de rookwolken van de ontploffende luchtafweergranaten te gaan. De ganse dag door brengen burgers en politieagenten onder dwang kleine groepjes Joodse vluchtelingen tot bij de wachtposten van de compagnie. Rondom het slachthuis wonen talrijke uit Nazi-Duitsland gevluchte Joden en de plaatselijke bevolking vindt het bijzonder verdacht dat er zoveel Duits gesproken wordt. De militairen zitten bijzonder verveeld met de zaak. Doorheen de stad is er nog steeds een druk verkeer van Britse militaire voertuigen. Hoewel Brussel tot een open stad werd verklaard, lijken de Britten zich hier niets van aan te trekken en worden er talrijke Britse detachementen in de hoofdstad geplaatst.Rondom het Brusselse Zuidstation heeft zich een grote menigte vluchtelingen van alle leeftijden opgehoopt. De wanhopigen wachten tevergeefs op een trein naar het veilige westen van het land. Tot overmaat van ramp is het station reeds enige keren gemitrailleerd geweest door vijandelijke vliegtuigen. Die avond wordt bij de compagnie een eerste keer les gegeven over bewapening. De meeste militairen herinneren zich bitter weinig van de Mauser karabijn.Rond 23u00 rijdt een bestelwagen in een razende vaart op een wachtpost van de compagnie af. Luitenant Drianne trekt zijn pistool en opent het vuur op de belager. De bestelwagen rijdt verder, maar even later kan de bestuurder teruggevonden worden. Het betreft een militair van het Transportkorps die eerder op de dag in een bombardement rond Brussel gevat raakte en met paniekaanvallen af te rekenen heeft. De man zal de volgende ochtend op de plaatselijke Rijkswachtpost afgeleverd worden. Aan het eind van de dag laat het bataljon enkele voertuigen van de 3de Compagnie overbrengen naar de bataljonsstaf. De compagnie zal deze voertuigen nooit meer terugzien. Ook de officieren slapen die nacht voor het eerst in de kantonnementen.

Detachement Luitenant Hazoul
Na een korte tussenstop te Estinnes-au-val bereikt de colonne per fiets de Leopoldskazerne te Bergen. De manschappen worden hier voor het eerst herbevoorraad en kunnen eindelijk behoorlijk uitrusten. In de kazerne tracht een detachement onder bevel van Luitenant-kolonel Res Warland zoveel mogelijk geïsoleerde Belgische eenheden te hergroeperen. Er is ook een uit Luik gevluchte vrachtwagen aangekomen met uitrusting bestemd voor de Territoriale Bataljons. De manschappen krijgen dan ook voor het eerst een min of meer militair uitzicht en hebben nu ten minste allen een uniform.

3TerBon
Ook het 3de Territoriaal Bataljon (3TerBon) wordt opgeroepen en mobiliseert te Antwerpen. De bataljonsstaf wordt gemobiliseerd in het politiekantoor aan de Pierenbergstraat op ‘t Kiel. De tweede compagnie verzamelt aan de gemeenteschool tegenover de Abdijstraat. Ook dit bataljon wordt toegewezen aan de passieve luchtverdediging: de 1ste Compagnie dient de plaatselijke brandweer aan te vullen, de 2de Compagnie worden puinruimers en de 4de Compagnie brancardiers. Er is echter geen reddingsmaterieel voor handen. Tijdens de avond bezorgt de lokale politie enkele vrachtwagens en voertuigen van de brandweer, waarmee een detachement naar het genie-depot van Hemiksem wordt gestuurd in de hoop om daar toch aan de nodige uitrusting te komen.

5TerBon

  • Staf/5TerBon
    De beslissing valt dat Brussel ontruimd zal worden. Alle territoriale eenheden moeten zich klaar maken om de stad te verlaten en een verplaatsing naar de kust uit te voeren. Onder het bevel van de Provinciecommandant van Brabant, Generaal-majoor Lemercier, zal een nieuwe formatie gevormd worden bestaande uit alle territoriale bataljons die naar de kust overgeplaatst worden.
  • 3Cie/5TerBon
    Er beginnen geruchten te circuleren over een mogelijke aftocht naar Vlaanderen. Brussel lijkt inmiddels leeg te lopen en de vluchtelingenstroom wordt steeds dichter. De rest van de dag wordt vooral afgewacht. Rondom 23u00 laat Kapitein-commandant Groult de compagnie optrommelen voor een anti-parachutistenactie in Elsene. Een veertigtal manschappen vertrekken in twee vrachtauto’s. Nog geen uur later stuift één van deze voertuigen in volle vaart opnieuw de Eloystraat te Anderlecht in. De chauffeur meldt met veel handgebaar dat er op de patrouille in Elsene geschoten wordt van op de daken en er verschillende gewonden gevallen zijn. Het blijkt om een door paniek gedreven waanbeeld te gaan. De patrouille keert later op de nacht ongeschonden terug.

6TerBon
Het 6de Territoriaal Bataljon (6TerBon) wordt als laatste opgeroepen. De mobilisatie start op het middaguur met het opvangen van de manschappen in de kazerne van Casteaux nabij Mons en in La Louvière. De gemobiliseerde manschappen worden doorgestuurd naar de Marimont glasfabriek te Haine-Saint-Pierre die gebruikt wordt als verzamelplaats.

8TerBon
De bataljonscommandant wordt te samen met Cdt Massotte, commandant van het 9TerBon, ontboden bij Luitenant-generaal Mozin, commandant van de Territoriale Dienst van de Legerzone (oftewel Service Territoriale de la Zone d’Armée – STZA). Luitenant-generaal Mozin speelt even met het idee om de twee territoriale bataljons van Luik (8 en 9TerBon) permanent samen te voegen hetgeen uiteindelijk niet gebeurt. Het 8TerBon wordt toegevoegd aan de Passieve Luchtbescherming (PAP) van de hoofdstad. Op 14 mei wordt beslist dat de hoofdstad zal worden opgegeven en aan de vijand overgelaten.

9TerBon
De bataljonscommandant wordt te samen met Cdt Debouche, commandant van het 8TerBon, ontboden bij Luitenant-generaal Mozin. Luitenant-generaal Mozin speelt even met het idee om de twee territoriale bataljons van Luik (8 en 9TerBon) permanent samen te voegen hetgeen uiteindelijk niet gebeurt.

Detachement Luitenant Hazoul
De ongeveer 90 manschappen verlaten Bergen rond de middag. Via Ath, Lessen, Geraardsbergen en Overboelare wordt naar Zottegem gefietst.

4TerBon
Brussel wordt ontruimd en het 4TerBon wordt naar De Panne gestuurd. Het bataljon moet met zijn eigen middelen in De Panne zien te komen maar beschikt slechts over enkele voertuigen. De tocht wordt dan maar te voet ingezet en de eerste dag wordt gemarcheerd tot Ninove. De vrachtwagens worden ingezet om de achterblijvers bij te trekken. Omstreeks 19u00 bereikt de colonne het dorp Aspelare. Hier overnachten de manschappen.

5TerBon

  • Staf/5TerBon
    Het bataljon zet de beweging in naar De Panne, elke compagnie verplaatst zich afzonderlijk. Cdt Groult slaagt erin zijn ganse bataljon per vrachtwagen naar De Panne over te brengen waardoor de verplaatsing tegen het einde van de dag beëindigd is.
  • 3Cie/5TerBon
    De staf laat weten dat het bataljon naar de kust zal overgebracht worden. De compagnie begint onmiddellijk met het opladen van de vrachtwagens. De politie van Anderlecht roept omstreeks 10u00 de hulp van de compagnie in om een opstootje in het goederenstation Klein-Eiland te helpen onderdrukken. Het station zit vol vluchtelingen die allen nog een plaatsje op de laatste treinen uit Brussel willen bemachtigen. Een patrouille wordt uitgestuurd om de identiteit van de vluchtelingen te controleren en alle vreemdelingen met uitzondering van burgers van de geallieerde naties van de treinstellen te halen. Na de middag verneemt de compagnie dat ze naar De Panne zal vertrekken. Aan de hand van een wegenkaart wordt een parcours uitgestippeld over Ninove, Oudenaarde, Kortrijk, Roeselare, Diksmuide en Veurne. Er zijn echter onvoldoende transportmiddelen en één derde van de compagnie wordt aangeduid om de tocht te voet af te leggen. De voertuigen die de rest van de manschappen vervoeren, zullen rechtsomkeer maken om dit detachement op te pikken zodra De Panne bereikt zal worden. Rond 15u30 verlaat de compagnie Anderlecht via de Ninoofsesteenweg. Buiten het drukke verkeer op de wegen verloopt de tocht zonder incidenten. Rond 20u00 wordt De Panne binnen gereden.

6TerBon
Het bataljon verlaat Namen en wordt naar Charleroi gestuurd.

7TerBon
Het 7TerBon krijgt opdracht om zich naar De Panne te begeven. De afmars naar de kust verloopt echter moeilijk omdat het Franse leger reeds de bruggen over de Samber heeft laten springen. In afzonderlijke compagniecolonnes wordt doorgereden naar Komen.

8TerBon
Het bataljon is niet langer nodig in de hoofdstad en wordt door Luitenant-generaal Mozin in de vroege ochtend al naar De Panne gestuurd om er onder het bevel te komen van de Provinciecommandant van Brabant, Luitenant-Generaal Lemercier.

9Ter Bon
Het bataljon krijgt einde opdracht in Brussel nu de territoriale troepen de stad ontuimen. Het 9TerBon wordt eveneens doorgestuurd naar De Panne.

Detachement Luitenant Hazoul
De manschappen verlaten Zottegem rond 06u00 en trekken door de bunkerlinie van het Bruggenhoofd Gent. Bij aankomst in de Arteveldestad, stuurt de plaatscommandant het detachement naar de gebouwen van de Vooruit. Hier worden verschillende losse detachementen van ons leger verzameld om vervolgens overgebracht te worden naar het vliegveld van Sint-Denijs-Westrem. Na een lange discussie wordt besloten om het detachement Hazoul toe te voegen aan het 1ste Territoriaal Bataljon van Oost-Vlaanderen onder Kapitein-Commandant Verstraete. Het detachement Hazoul houdt dan ook op te bestaan als afzonderlijke groepering.

1TerBon
Het bataljon bevindt zich te Sint-Denijs-Westrem. De 2de Compagnie is ingekwartierd aan de Kasteellaan en vangt de manschappen van het gisteren aangekomen detachement Hazoul van het 9 Ter Bon op.

4TerBon
Iedereen wordt om 05u00 gewekt voor het ontbijt. Een uur later zet de colonne zich opnieuw in beweging naar Zottegem. De verplaatsing verloopt moeizaam en veel achterblijvers haken af. Zodra de manschappen ter plekke zijn, wordt een warme maaltijd klaargemaakt en krijgt iedereen een slaapplaats toegewezen. In Zottegem regelt Cdt Wuille treintransport naar De Panne. De 3Cie marcheert door en strandt in Sint-Denijs-Westrem waar ze overnachten (TBC).

5TerBon

  • 3Cie/5TerBon
    Het ganse bataljon is nu aangekomen te De Panne, met uitzondering van het detachement dat te voet onderweg is. Na heel wat gediscussieer en getouwtrek staat de 1ste Compagnie toe om twee van zijn vrachtwagens te lenen aan de 3de Compagnie om het ganse detachement te voet in één keer te kunnen gaan halen. Een bestelwagen vertrekt naar de diensten van de Territoriale Intendance te Brugge om vlees, vet en conserven op te halen. Er kan echter geen brood bekomen worden. De 3de Compagnie van het IIIde Bataljon GVCE te Veurne staat een honderdtal broden af.

7TerBon
De ganse dag is het bataljon onderweg en komt tegen de avond toe in Komen waar de nacht van 16 op 17 mei wordt doorgebracht.

1TerBon

  • 2Cie/1TerBon
    De 2de Compagnie is nog steeds ingekwartierd te Sint-Denijs-Westrem. De manschappen werken ondermeer aan het opruimen van puin van beschadigde huizen en staan eveneens in voor de bediening van de sluizen op de Gentse Ringvaart.

2TerBon
Het bataljon verlaat Antwerpen. De manschappen met een fiets en de vrachtwagens vertrekken over de baan. De rest wordt in het station Zwijndrecht aan boord gebracht van een trein. De eerste bestemming wordt Sint-Andries bij Brugge.

3TerBon
Het bataljon steekt om 20u30 de Schelde over via de geniebrug van Hoboken. De vrachtwagens en wielrijders worden vooropgestuurd naar Sint-Andries. De rest van de manschappen kunnen rond middernacht per trein van uit Zwijdrecht vertrekken.

4TerBon
Het bataljon verlaat Zottegem per trein om 04u45 en komt aan te Adinkerke omstreeks 11u00. De manschappen marcheren tot De Panne waar ze worden ingekwartierd. De colonne motorvoertuigen komt aan in de loop van de namiddag. Er wordt benzine opgevorderd in een garage te Veurne.

7TerBon
De bataljonscommandant neemt contact op met het Provinciecommando van West-Vlaanderen en krijgt er te horen dat het bataljon wordt doorgestuurd naar Rouen. Het 7TerBon vertrekt nog dezelfde dag en komt op 21 mei in Rouen toe.

1TerBon
Het bataljon verlaat Gent en begeeft zich naar Brugge. Vervolgens worden de manschappen gedirrigeerd naar het dorp Pervijse. De meeste manschappen vertrekken in vrachtwagens, maar er wordt opnieuw een detachement fietsers samengesteld bij gebrek aan transportmiddelen.

2TerBon
Het bataljon overnacht in de abdij te Loppem en verneemt er dat ze naar Frankrijk moeten vertrekken.

3TerBon
Het bataljon reist door het Waasland met de laatste militaire trein uit Antwerpen. Er wordt dan ook in elk station gestopt om personeel van de NMBS en militairen mee te nemen. Via Sint-Niklaas, Sint-Gillis-Waas, Stekene, Moerbeke, Zelzale, Bassevelde en Eelko wordt richting Brugge gereden. De trein komt rond het middaguur aan. Na een korte pauze te Sint-Andries worden de manschappen doorgestuurd naar de abdij van Zevenkerken.

4TerBon
Het bataljon blijft te De Panne tot Generaal-majoor Lemercier het bataljon opdracht geeft om zich naar Saint-Omer in Frankrijk te begeven. Dezelfde avond nog wordt de mars ingezet. Tegen de ochtend bereikt het 4TerBon Coudekerque ten noorden van Duinkerke. Hier wordt een rustkantonnement ingenomen. Ondertussen is Cdt Wuille doorgereden tot Saint-Omer waar hij verneemt dat zijn bataljon moet hergroeperen in Rouen. Hij keert terug naar Coudekerque om de de compagnies nieuwe marsorders richting Rouen te geven.

5TerBon in Frankrijk
Het bataljon verlaat De Panne en rijdt in bataljonscolonne naar Hesdin waar ze de nacht zullen doorbrengen. In Hesdin krijgen ze opdracht om door te rijden naar Narbonne. Door de overbevolkte wegen zullen de compagnies het traject afzonderlijk afleggen. Alle compagnies komen uiteindelijk in Narbonne toe tussen 27 en 28 mei.

8TerBon
Het bataljon wordt naar Frankrijk gestuurd. Wie een plaatsje vindt op een vrachtwagen of over een fiets beschikt wordt samengevoegd in aparte detachementen. De rest vertrekt te voet. De bataljonscommdant vervoert enkele zieke militairen in zijn eigen auto.

9TerBon

1TerBon
De eenheid wordt Frankrijk ingestuurd en bereikt Bourbourg. De manschappen zoeken kantonnementen op nabij Eperleques.

2TerBon
De manschappen bereiken Woumen nabij Diksmuide op hun tocht naar Frankrijk.

4TerBon in Frankrijk
Om 19u00 vertrekt het bataljon te voet naar Duinkerken. Hier wordt gezocht naar een trein om de manschappen naar Rouen te brengen, maar de Franse autoriteiten willen de Belgen niet helpen. Er wordt dan maar doorgemarcheerd tot Arcques ten zuidoosten van Saint-Omer. Hier wordt opnieuw gekantonneerd.

8TerBon in Frankrijk
Het bataljon zet zich in beweging richting Frankrijk en marcheert op 19 mei te voet tot Steenvoorde ten noorden van Kassel waar de nacht van 19 op 20 mei wordt doorgebracht. Door de overbevolkte wegen wordt de mars per compagnie verdergezet.

Territoriale Bataljons
In de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raken alle Territoriale Bataljons, die nog onderweg zijn naar het zuiden maar die de Somme nog niet bereikt hebben, ingesloten door de Duitsers.

1TerBon in Frankrijk
Na overnacht te hebben te Eperleques trekt het bataljon verder zuidwaarts. Via Montreuil wordt het dorp Vron bereikt waar de manschappen zich klaarmaken voor de volgende nacht. Rond 23u00 wordt iedereen gealarmeerd wanneer blijkt dat de Duitse troepen in de onmiddellijke omgeving zijn. De eenheden worden richting Rouen gestuurd met als enige opdracht uit de handen van de vijand te blijven. Talrijke militairen worden in de komende dagen gevangen genomen.

2TerBon in Frankrijk
Het bataljon bereikt Steenvoorde.

4TerBon in Frankrijk
Vanuit Arques wordt de volgende nacht gemarcheerd richting Fruges ten noorden van Hesdin.

8TerBon in Frankrijk
Het bataljon bereikt het dorp Regnauville ten zuiden van Hesdin. De wielrijders van de eenheid komen toe op het moment dat er Duitse pantserwagens opduiken. De compagnies worden uit elkaar geslagen en vluchten in alle richtingen weg. Kapitein-commandant Debouche raakt gewond en kan nog slechts twee van zijn compagnies samenhouden.

Duitse opmars van 16 tot 21 mei waarop Abbeville aan de Somme bereikt wordt.

2TerBon in Frankrijk
De manschappen vertrekken met bestemming Abbeville. Ter hoogte van Saint-Omer wordt vernomen dat er een Duitse colonne in de buurt van Saint-Valery-sur-Somme zit. De manschappen brengen de nacht door even buiten Boulogne.

4TerBon in Frankrijk
De kopelementen komen om 10u00 reeds toe te Fruges. Hier verneemt het bataljon dat hun terugtochtweg is afgesneden door de Duitse inname van Abbeville. Om 11u00 beslist Cdt Wuille de voetmars te staken. Hij beslist om de vrachtwagens leeg te maken en al het onnodige materieel te Fruges in een school achter te laten. Hij laat alle manschappen plaats nemen in de vrachtwagens en laat alle overtollige voertuigen onklaar maken. Hij hoopt tegen de avond nog de Somme te bereiken. De overgebleven vrachtwagens met de manschappen rijden richting Montreuil maar de baan naar Montreuil zit potdicht en de colonne buigt af naar Boulogne waar iedereen rond 17u00 aankomt. Enkele vrachtwagens rijden naar Le Touquet en worden hier gevangen genomen. De Belgen die Boulogne bereiken, stellen zich ter beschikking van de Franse militaire autoriteiten, maar die weten niet wat gedaan met onze ongewapende militairen.

7TerBon in Frankrijk
Het bataljon bereikt in zijn geheel het hergroeperingscentrum voor Belgische troepen in de Tallandierkazerne te Rouen. Van hieruit wordt het bataljon doorgestuurd naar Conche, de verzamelzone van de 7de Infanteriedivisie.

8TerBon in Frankrijk
De restanten van het bataljon tracht nog tevergeefs naar het zuiden te trekken om de Somme over te steken. Uiteindelijk raakt het gros van het bataljon tot in Senlis (TBC) waar op 1 juni de capitulatie van ons leger vernomen wordt. Alleen de voorhoede van vier officieren waaronder Cdt Debouche weten de Somme over te steken nabij Saint-Valery-sur-Somme en trekken vervolgens verder naar het zuiden.

9TerBon in Frankrijk
Alleen Cdt Massotte vergezelt door een andere officier van zijn bataljon slaagt erin om de Somme over te steken. De rest van het bataljon wordt krijgsgevangen genomen. Cdt Massotte wordt doorgestuurd naar Pont-Saint-Esprit waar hij het 7ChA vervoegt.

2Ter Bon in Frankrijk
De weg naar Abbeville is afgesloten na de Duitse doorbraak tot aan de Atlantische kust twee dagen voordien. Het bataljon zal naar ons land terugkeren en overnacht te Wimereux. Hier wordt contact gemaakt met Britse troepen die zich naar Calais terugtrekken.

4Ter Bon in Frankrijk
Cdt Wuille voert een verkenning uit in de haven van Boulogne en vindt er twee sleepboten van het Scheldeloodswezen. Het betreft de Zeehond met een 120-tal vluchtelingen aan boord en de Sleepboot Nr 5, zonder bemanning, die door de Zeehond op sleeptouw genomen wordt. Cdt Wuille, Lt Govaerts en een klein detachement van ongeveer 20 man kunnen inschepen op één van de sleepboten van de Antwerpse haven die om 11u30 de haven van Boulogne verlaat. Om 21u00 worden de manschappen in de haven van Dieppe afgezet. De rest van het bataljon wordt in de komende dagen krijgsgevangen gemaakt in Boulogne.

2TerBon in Frankrijk
Het bataljon verlaat Wimereux rondom 07u00. Een compagnie die in een naburig dorp overnachtte en op het appel ontbreekt, blijkt later gevangen genomen te zijn door de Duitsers. De rest van de manschappen vertrekken via de kustlijn naar ons land. Onderweg vallen de manschappen onder artillerievuur. Aan de rand van Calais wordt een deel van het bataljon door de nerveuze Franse troepen ontwapend. De manschappen laten de stad dan maar links liggen en marcheren verder richting Duinkerken. De doortocht is echter bijzonder moeilijk gemaakt door de vernieling van de talrijke kanaalbruggen door de Britse genie. De manschappen kunnen toch de grens oversteken en komen aan te Proven.

4TerBon in Frankrijk
Het uit Boulogne ontsnapte detachement van Cdt Wuille kan vanuit Dieppe naar Rouen sporen waar ze zich aanmelden in de Tallandier kazerne. De manschappen zullen later aangehecht worden als kaderpersoneel bij het RCBL (oftewel CRAB) te Béziers.

2TerBon
Het bataljon bereikt De Panne.

1TerBon in Frankrijk

  • 1Cie/1TerBon
    De 1Cie wordt gevangen genomen nabij Fort-Mahon.

2TerBon
De Rijkswacht stuurt het bataljon naar Middelkerke. De manschappen wachten met vertrekken tot 21u00 om aan de aandacht van de Luftwaffe te ontsnappen. De nachtelijke etappe brengt hen naar Merkem. In het oosten en het zuiden horen de militairen aanhoudend gebulder van kanonnen.

1TerBon
De manschappen wachten opnieuw af tot het donker wordt. Het bataljon bereikt tijdens de nacht van 27 op 28 mei nieuwe kantonnementen tussen Sint-Pieters-Kapelle en Slijpe. In de verte zien de militairen de talrijke huizen die in de stadskern van Diksmuide in brand staan.

1 Ter Bon
Het eerste bataljon telt slechts drie compagnies bij de capitulatie: de tweede compagnie telt nog 169 manschappen, de derde 192 manschappen en de vierde 214 manschappen. Verder beschikt het bataljon over een tiental vrachtwagens, drie motorfietsen en een tweehonderdtal rijwielen. De restanten van het bataljon bevinden zich in het Duitse operatiegebied en worden weg gestuurd. Wanneer op 29 mei de vijand een artilleriebatterij in de buurt van de kantonnementen opstelt wordt deze vanuit de lucht aangevallen. Bij de 1ste Compagnie raakt Luitenant Jacob zwaargewond bij een luchtaanval. De bataljonscommandant wil zijn manschappen zo snel mogelijk weg uit de strijd rond Duinkerken. Op 31 mei kunnen de laatste manschappen het Kanaal van de IJzer oversteken en het veilige binnenland intrekken. Begin juni wordt iedereen vrijgelaten.

2TerBon
Het bataljon legt te Middelkerke de wapens neer.

5TerBon in Frankrijk
Nadat het bataljon is gehergroepeert in Narbonne wordt het bataljon doorgestuurd naar Villeneuve-Minervois en aangehecht bij het 6de Versterkings- en Opleidingscentrum (6VOC).

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

  1. Robert LOUIS, 1944, “Souvenirs de mobilisation janvier-aout 1940”, Brussel: Imprimerie Robert Louis.
  2. L’armée belge de France en 1940, door Jean Jamart, Colonel BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994.
  3. Driemaandelijks maritiem tijdschrift “Neptunus, Marine” 46e jaargang, Nr 271, 2e trimester 2003, p 76. “Onze loodsboten van 1830 tot heden (Deel IV”) door R.F. Coulier. [PDF On Line beschikbaar].