4de Territoriaal Intendancekorps

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming 4de Territoriaal Intendancekorps (4de Militaire Ciconscriptie)
4ème Corps d’Intendance Territorial
Type Territoriale Logistieke Steuneenheid
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van Territoriale Troepen en Etablissementen
Bevelhebber Luitenant-kolonel Intendant Nicolas Kalmes
Standplaats Diverse
Commandopost te Brussel
Samenstelling 1ste Proviantdienst Brussel Nachtlegeringsmagazijn (Lt M. Bets)
(Majoor Intendant E. Lambert) Voedermagazijn (Kapt H. Belleflamme)
Intendancedepot
1ste Compagnie (Cdt Geno)
2de Compagnie (Lt Godin)
2de Proviantdienst Brussel Levensmiddelenmagazijn
(1ste Kapitein Intendant J. Perpette) Bakkerij (Kapt J. Vydt)
Beenhouwerij (Cdt Armand Brasseur)
3de Compagnie (1Kap Gaston Lemaire)
4de Compagnie
5de Compagnie (Lt Beaujean)
1ste Proviantdienst Namen Levensmiddelenmagazijn
(Majoor Intendant Geuelette) Bakkerij (1Kapt H. Pirson)
Beenhouwerij (1Kapt H. Pirson)
6de Compagnie
7de Compagnie
2de Proviantdienst Namen Nachtlegeringsmagazijn
Voedermagazijn
8ste Compagnie

Tijdens de mobilisatie

De intendance is verantwoordelijk voor de bevoorrading aan levensmiddelen, Nachtlegerings en aanverwante artikelen voor de kazernering. In vredestijd worden de eenheden van het leger uit centrale depots bevoorraad met vlees, brood en kleine levensmiddelen zoals koffie. Elke eenheid heeft daarnaast een budget voor de lokale aankoop van groenten, fruit en andere voedingsmiddelen. In oorlogstijd gebeurt de bevoorrading door de intendance.

De territoriale organisatie van de intendance omvat drie intendancekorpsen die elk een aantal vaste installaties beheren. Deze omvatten in de eerste plaats de bakkerijen, beenhouwerijen en magazijnen voor Nachtlegerings en levensmiddelen die in de grote garnizoenen en kampen gelegerd zijn. Deze intendancekorpsen krijgen het nummer van de circonscriptie waarvoor ze verantwoordelijk zijn.

De intendancekorpsen worden tijdens de achttienddaagse veldtocht naar Vlaanderen teruggetrokken naarmate de Duitse inval vordert. Daarbij worden de vaste installaties achtergelaten. In Noordfrankrijk worden enkele etablissementen geopend om deze verloren gegane infrastructuur te vervangen.

Een compagnie van het 4de Terriroriaal Intendancekorps van de Klas 39.

Staf
Alle eenheden van het 4 Ter Int K worden pas bij Fase E van de mobilisatie op 10 mei 1940 op volle sterkte gebracht.

1ste Provianddienst Brussel – Voedermagazijn
Het Brusselse paardenvoedermagazijn wordt op de eerste oorlogsdag getroffen door een Duitse vliegtuigbom en vat vuur. Luitenant-kolonel Kalmes komt tussen 05u00 en 06u00 ter plekke om de bluswerkzaamheden te overzien. De Brusselse brandweer heeft de grootste moeite om de nodige waterdruk te verkrijgen om de reddingsactie op effectieve wijze te kunnen uitvoeren.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
Ook de bakkerij te Namen wordt bij afkondiging van de algemene mobilisatie rond 06u30 op volle oorlogsvoet gebracht. De laatste reservisten zullen in de komende dagen aankomen in hun eenheid. Naast de gebouwen van de militaire bakkerij, wordt door de eenheid eveneens brood vervaardigd in de volgende bakkerijen:

  • La Prudence in de Rue Asty-Moulin
  • Le Bon Pain Namurois in de Boulevard du Nord 55a
  • L’Union Cooperative in de Rue Defnet

Terwijl de militaire bakkers de productie verder zetten, vetrekt 1ste Kapitein Pirson naar De Panne om er burgerbakkerijen te gaan inspecteren en inventariseren. De bakkerij van Namen voorziet immers in zijn oorlogsplan om bij een dreigende bezetting van de stad aan de Maas naar onze kust uit te wijken. Pirson vertrekt per auto.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
Kapitein Pirson keert tijdens de nacht van 11 op 12 mei terug naar Namen en komt hier aan rondom 05u30. Die zelfde dag krijgt hij het bevel om het installatiepersoneel van zijn bakkerij naar De Panne te sturen met het oog op de evacuatie naar de kust. Het detachement vertrekt onmiddellijk met de lijst van bakkerijen opgesteld door Pirson onder de arm. Pirson vervoegt het detachement.

Enkele uren later vertrekt ook de rest van het personeel van de bakkerij. Hun bestemming wordt echter niet De Panne. De bakkerij zal slechts een twintigtal kilometer naar het westen verplaatst worden om zich in het stadje Auvelais aan de Samber te installeren. Hier worden de industriële bakkerijen “Le bon pain d’Auvelais” en “La Cooperative Socialiste” opgeëist. De aftocht uit Namen verloopt echter in alle haasten en door een gebrek aan transportmiddelen moeten alle zware machines en de ganse hoeveelheid bloem van het leger achtergelaten worden.

Staf
Luitenant-kolonel Kalmes vertrekt op persoonlijke verkenningsmissie naar Kortrijk, De Panne en Nieuwpoort met het oog op de verhuis van zijn eenheid.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De productie wordt heropgestart te Auvelais met de opgevorderde machines en ingrediënten. Door een luchtaanval op een nabijgelegen onderstation van het elektrisch net is een deel van de ovens door stroompanne buiten gebruik.

1ste Provianddienst Brussel
Ook de 1ste Provianddienst verlaat Brussel tijdens de avond en vertrekt naar Kortrijk. Majoor Lambert verlaat de hoofdstad omstreeks 19u00.

1se Provianddienst Brussel – Voedermagazijn
Het voedermagazijn vervoegt de colonne van de 1ste provianddienst. Kapitein Belflamme en Luitenant Bernard blijven achter met een detachement om zoveel mogelijk voeder te kunnen evacueren. De overgebleven stocks worden per vrachtwagen naar een goederstation gebracht en daar op de trein geladen.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De bakkerij wordt opnieuw teruggetrokken. Deze keer wordt de eenheid naar Charleroi verplaatst om er de lokalen van de coöperatieve bakkerij “Les Ouvriers Réunis” in te nemen.

Staf
Luitenant-kolonel Kalmes en zijn staf installeren zich in het Sint-Amandscollege te Kortrijk.

1ste Provianddienst Brussel
Ook de 1ste Provianddienst komt aan in het Sint-Amandscollege. Majoor Lambert komt aan rond 01u00. Vanaf die datum functioneren het voedermagazijn en het nachtlegeringsmagazijn niet meer. De oorspronkelijke opdrachten worden opgeheven. De eenheden blijven nog wel samen en de manschappen zullen voor andere taken ingezet worden.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De productie is inmiddels herstart te Charleroi.

1ste Provianddienst Brussel – Voedermagazijn
De achterwacht van het voedermagazijn verlaat eveneens de hoofdstad en reist naar Kortrijk.

2de Provianddienst Brussel – Militaire Bakkerij
De bakkerij verlaat de hoofdstad, na de civiele installaties in de cooperatieve bakkerijen overgedragen te hebben aan de gemeentebesturen.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De installaties te Charleroi worden gesloten en achtergelaten wanneer de inname van Namen dreigt. Het personeel wordt richting De Panne gestuurd.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De eerste militairen van de bakkerij van Namen komen aan te De Panne. Hier worden de manschappen verdeeld onder de opgevorderde bakkerijen. Tijdens de komende dagen wordt de broodproductie hervat. Er wordt nog steeds in hoofdzaak gebruik gemaakt van de aanwezige bloemvoorraden. De aanvoer van legerbloem zal slechts een heel klein gedeelte van de productie dekken.

Staf
De staf van het korps komt aan te De Panne. Ook de overige eenheden worden langsheen de westkust verspreid.

2de Provianddienst Brussel – Militaire Bakkerij
De militaire bakkerij van Brussel zal te De Panne de productie heropstarten.

1ste Provianddienst Brussel
De dienst verlaat Kortrijk om zich terug te trekken naar de Westkust. De staf en het voedermagazijn worden te De Panne ondergebracht. De tocht naar de kust loopt via Veurne.

Staf
Luitenant-kolonel Kalmes verlaat de territoriale intendance om het bevel over te nemen van het Magazijnstation. Majoor Intendant Geueltte wordt de nieuwe korpscommandant.

2de Provianddienst Brussel – Militaire Bakkerij
Luitenant Paul Donnen wordt uitgestuurd van De Panne naar Veurne om bijkomende civiele bakkerijen op te vorderen voor de productie van brood voor het leger.

2de Provianddienst Brussel – Militaire Bakkerij
De bakkerij zet de zoektocht naar bijkomende productiecapaciteit verder. Luitenant Donnen trekt naar Duinkerken en kan hier de installaties van een belangrijke civiele bakkerij opvorderen voor het Belgisch leger. Donnen zet een ploeg aan het werk.

2de Provianddienst Brussel – Militaire Bakkerij
Luitenant Donnen zet zijn missie verder te Westende. Zeven civiele bakkerijen worden opgevorderd voor het leger. De Middelkerke wordt een brooddepot geinstalleerd.

1ste Provianddienst Brussel
De diensten worden overgebracht naar Westende. Majoor Lambert verlaat De Panne rond 16u00 en komt twee uur later aan te Westende.

2de Provianddienst Brussel
Ook de 2de Provianddienst wordt naar Westende verplaatst.

1ste Provianddienst Brussel
De dienst wordt naar Middelkerke verplaatst. Met het oog op de nakende capitulatie wil men zoveel mogelijk troepen weghalen uit het operatiegebied van de Franse en Britse legers te Duinkerken.

1ste Provianddienst Brussel
Bij de capitulatie bevindt het gros van de eenheden zich te Middelkerke. Majoor Lambert begeeft zich rond 17u00 naar Brugge en komt hier omstreeks 20u00 aan.

2de Provianddienst Brussel
De eenheden van de tweede dienst zijn verspreid over Lombardzijde, Westende, Middelkerke, Veurne en Torhout. De staf heeft een onderkomen gevonden te Westende.

1ste Provianddienst Namen – Militaire Bakkerij
De bakkerij verneemt de overgave via majoor Vandergucht. Het gros van het personeel vertrekt in een tiental voertuigen. Een klein detachement wordt ter plekke achtergelaten om de voorraad brood en legerkoeken te bewaken. ’s Anderendaags wordt de voertuigcolonne te Ramskapelle door een Duitse patrouille onderschept. De Belgen moeten de bezetter de sleutels overhandigen en zullen hun tocht te voet verder zetten. Het lokaal te De Panne ligt nog steeds in de vuurlinie van de strijd rond Duinkerken en zal enkele dagen later door een artilleriebeschieting in brand geschoten worden. Alle voorraden gaan verloren.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

  1. Verslag 1ste Kapitein Pirson, Centrum voor Historische Documentatie, Evere.