Technische Diensten

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Technische Diensten
Services Techniques (ST)
Type Logistieke Steuneenheid
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van Directie voor aan- en afvoer bij het Leger
Bevelhebber Diverse
Standplaats Diverse
Samenstelling Technische Dienst der Spoorwegtroepen (Kapitein-commandant J. Regnier)
Technische Dienst der Spoorwegtroepen, Compagie Park (Kapitein J. Zaalen)
Technische Dienst der Transmissietroepen (Luitenant-kolonel A. Henrotay) Vilvoorde
Technische Dienst der Pontonniers (Luitenant R. Saint-Hubert)
Technische Dienst der Anti-Gasbeschermingsdienst (Geneesheer 1ste Kapitein ridder Fredericq) Vilvoorde

Tijdens de mobilisatie

GS/LGn
De Technische Diensten (oftewel Services Techniques – ST) vormen de studiecentra voor de verschillende technische troepen (Regiment transmissietroepen, Regiment spoorwegtroepen, Bataljon Pontonniers,…) van de genie en staan tijdens de mobilisatie onder bevel van de Generale Staf der Legergenie (GS/LGn). De GS/LGn vormt de tussenschakel tussen het Groot Hoofdkwartier (GHK) en de verschillende genie-eenheden in algemene steun van het veldleger. Elke technische dienst beschikt in vredestijd over een eigen werkplaats (atelier) waar naast een beperkt kader van militairen heel wat burgertechnici werken. De oorlogsplannen voorzien in de evacuatie van de technische diensten naar Vlaanderen bij een vijandelijke inval.

ST TTr
De Technische Dienst van de Transmissietroepen (oftewel Service Technique des Troupes de Transmission – ST TTr) [1] die zich te Vilvoorde bevindt, vormt het arsenaal voor de transmissietroepen en staat onder leiding van Luitenant-kolonel Henrotay [2]. Naast de installaties te Vilvoorde beschikt de ST TTr ook nog over een depot met onder meer elektrische kabel en radiolampen te Beveren-Waas en een hoeveelheid kabel in het depot van Houthulst. De depots van de transmissietroepen te Beveren-Waas en Houthulst zijn gecolocaliseerd met het Park van de Genie van het Leger.

ST SPG
De Technische Dienst der Anti-Gasbeschermingsdienst (oftewel Service Technique du Service de Protection contre les Gaz – ST SPG), bevindt zich tijdens de mobilisatie te Vilvoorde bij het laboratorium van de Inrichtingen der Anti-Gasbeschermingsdienst ook gekend als Etablissements du Service de Protection contre les Gaz (Et SPG). De ST SPG wordt geleid door 1ste Kapitein Med jonkheer Frédericq.

ST SpT
De Technische Dienst van de Spoorwegtroepen (ST SpT) is het studiecentrum voor het Regiment Spoorwegtroepen en wordt geleid door Kapitein-commandant J. Regnier.

Staf/DREA
De mobilisatie van de technische diensten start pas bij de afkondiging van de algemene mobilisatie (oftwel Fase E van het mobilisatieplan) om 06u00. Op dat ogenblik gaan de Technische Diensten van de Genie over naar de Directie voor de aan- en afvoer bij het Leger (DREA)

ST TTr
Te Vilvoorde worden de manschappen naar de kazerne geroepen tijdens de ochtend van 10 mei. Volgens het mobilisatieplan moet de technische dienst uitwijken naar de werkplaatsen van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits (CIWL) te Oostende. De verplaatsing moet per trein gebeuren en in planning zijn vijf treinstellen nodig om het materieel en de werktuigen te verplaatsen. Diezelfde dag nog wordt te Vilvoorde gestart met inladen.

ST SPG
In tegenstelling tot de andere Technische Diensten blijft de ST SPG in Vilvoorde om zijn werkzaamheden voort te zetten. Er wordt onder andere gewerkt aan het uittesten van gasmaskers voor civiel gebruik.

ST TTr
Terwijl te Vilvoorde de gemobiliseerde militairen en burgers blijven toekomen, werkt met verder met het laden van de treinstellen. De wagons worden gevuld volgens beschikbaarheid en er worden geen stappen ondernomen om de diverse ladingen te sorteren. Alle materieel wordt opgeladen in willekeurige volgorde. Te Vilvoorde wordt onder leiding van Kapitein-commandant Vandersteepen een achterwacht geïnstalleerd met een hoeveelheid essentieel materieel om als vooruitgeschoven opslagplaats te fungeren. Op 11 mei vertrekt de eerste materieeltrein naar Oostende, de rest wordt nagestuurd a ratio van één trein per dag. Zowel de militairen als het burgerpersoneel zullen met de laatste trein naar Oostende gebracht worden. Te Vilvoorde wordt ook een colonne voertuigen samengesteld die het kostbaar materieel over de weg naar Oostende zullen brengen.

ST TTr
Te Oostende wordt gemeld dat de spoorweginstallaties van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits in erbarmelijke staat zijn waardoor niet efficiënt uitgeladen kan worden. Bovendien zit al het materieel door elkaar. Er wordt besloten om te wachten met ontladen tot alles en iedereen ter plekke is.

ST SPG
Deze Technische Dienst bevindt zich nog steeds te Vilvoorde maar moet zich onder druk van de snelle vijandelijke opmars voorbereiden om naar het westen van het land te trekken. Alle materieel wordt op vrachtwagens geladen.

ST TTr
Ten gevolge van een vergissing door de stationschef van Oostende wordt één van de uit Vilvoorde aangekomen treinen doorgestuurd naar de westhoek en vervolgens Frankrijk binnen gestuurd. Het materieel wordt verloren gewaand, maar de ironie wil dat deze trein als enige trein van de ST TTr ettelijke dagen later het Belgische leger in Zuid-Frankrijk zal bereiken. De trein wordt uiteindelijk in Limoges teruggevonden.

ST SPG
De ST SPG vertrekt samen met het labo van de Et SPG, dat onder bevel staat van Lt Bontinck, naar Gent. Zij zullen de verplaatsing langs de baan uitvoeren.

ST TTr
Tijdens de namiddag vertrekt de laatste trein uit Vilvoorde. Op de wagons bevindt zich het burgerpersoneel en het laatste materieel. De trein wordt aangevoerd door Luitenant-Kolonel Bouttieau.

ST SPG
De ST SPG en het labo van de Et SPG verlaten de stad Gent en begeven zich naar Diksmuide, één van de drie bestemmingen voor de treinen van de buurtspoorwegen geladen met het materieel van de Et SPG. De ST SPG en het labo zullen in Diksmuide blijven tot 16 mei.

ST TTr
De vijfde en laatste trein uit Vilvoorde komt toe te Oostende rond 10u00. Diezelfde ochtend moet Luitenant Bonnen te Beveren-Waas de laatste 400 ton kabel en de voorraad radiolampen opladen op een reeks opgeëiste burgervrachtwagens. Rondom 17u30 laat het ministerie van defensie echter weten dat het materieel te Oostende op een trein moet geladen worden, samen met de overblijvende elektrische kabel te Houthulst. De beide treinen moeten zich naar Poperinge begeven.

Er wordt die dag ook beslist om de technische dienst niet te installeren te Oostende, maar klaar te houden voor een aftocht naar Frankrijk. Er zullen zes treinen gevormd worden en er wordt begonnen met een poging om het materieel beter te sorteren over de verschillende wagons. De technische dienst wordt in twee groeperingen gesplitst:

  • Luitenant-Kolonel Berger vormt de Directie der Magazijnen op Rails die de zes treinen zal omvatten
  • Kapitein-commandant Ley komt aan het hoofd te staan van een tweede directie die alle andere detachementen groepeert

ST TTr
Te Houthulst is een ploeg onder Sergeant Otten aan het werk met het inladen van de kabel. Intussen is er overleg tussen Luitenant-kolonel Henrotay en het ministerie om de meest geschikte bestemming in Frankrijk te bepalen voor zijn diensten. Er wordt geopteerd om de technische dienst onder te brengen in de buurt van een equivalent organisme van het Franse leger.

Onder leiding van Luitenant-kolonel Berger wordt te Oostende druk gewerkt aan het sorteren van de treinladingen. Berger reist die avond naar Brugge om er verdere instructies voor de tocht naar Frankrijk trachten te ontvangen. Hij kan er telefonisch contact opnemen met de Directie voor aan en afvoer van de Achterwaartse Zone bij het Ministerie van Landsverdediging. Aan het eind van de dag omstreeks 20u45 rijdt de autocolonne uit Beveren-Waas de terreinen van de Wagon-Lits te Oostende op. Er is een ploeg ter plekke gebleven om het materieel op een trein te laden.

ST TTr
Luitenant Van der Speeten wordt naar Houthulst gezonden om het bevel te nemen over de materieeltrein bestemd voor Poperinge. Intussen wordt het steeds duidelijker dat het ST TTr een groot risico loopt om vast komen te zitten te Oostende. LtKol Henrotay krijgt de toestemming om de autocolonne naar Marquise in Frankrijk te sturen. Om het burgerpersoneel te evacueren wordt contact opgenomen met het Marinekorps met het oog op transport per schip naar Dieppe. Dit omdat militaire treinen met ook burgers aan boord door de Franse autoriteiten aan de Frans-Belgische grens worden tegengehouden. LtKol Berger maakt de nodige plannen om de treinen te laten vertrekken richting Torhout.

ST SPG
Vanuit Diksmuide krijgt de ST SPG opdracht om zich langs de weg naar Zuid-Frankrijk te verplaatsen. Het laboratorium van de Et SPG werd op 16 mei al doorgestuurd naar Lannemezan in Frankrijk.

ST TTr

  • Detachement Henrotay/ST TTr
    De 82 voertuigen van de autocolonne bereiken rond 02u00 het Noord-Franse Marquise. LtKol Henrotay krijgt er te horen dat hij dieper Frankrijk in moet en bereikt rond 18u00 de gemeente Blangy die op dat ogenblik door de Britten bezet is. Een drietal uur later rijdt de colonne verder naar Neufchâtel en Rouen.
  • Burgerpersonneel/ST TTr
    Het burgerpersoneel, een 116-tal onder leiding van Kapitein-commandant Bouttiau, gaat om 13u00 aan boord van de Franse ferry Cote d’Argent en vertrekt richting Dieppe. Op zee wordt de ferry tegengehouden door een schip van de Britse marine en naar Folkestone gestuurd.

ST TTr

  • Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    De autocolonne bereikt Pont de l’Arche aan de Seine waar voorlopig halt gehouden wordt.
  • Burgerpersoneel/ST TTr in Engeland
    Te Folkestone gaat het burgerpersoneel aan wal. Het personeel wordt per trein naar Ilford overgebracht, gescreend door de Britse veiligheidsdiensten en de Belgische staatsveiligheid en ter plekke gehouden voor verdere orders.

ST TTr

  • Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

    Duitse opmars tussen 16 en 20 mei. In de nacht van 20 op 21 mei wordt de Franse kust bereikt.

    Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    Om 05u00 arriveren Britse troepen in Pont de ‘Arche en starten er met het versterken van het dorpje tegen een vermeende Duitse opmars. LtKol Henrotay neemt contact op met het Belgische plaatcommando te Evreux en wordt doorgestuurd naar Chartres. Aan het eind van de dag kantonneren de manschappen in Bonneval ten zuidwesten van Parijs.

  • Detachement Berger/ ST TTr in Frankrijk
    In de nacht van 20 op 21 mei bereiken de Duitsers Noyelle-sur-Mer aan de monding van de Somme. Hierdoor raken heel wat Belgische en geallieerde eenheden ingesloten door de Duitsers. Zo ook de treinstellen van de ST TTr  die ten noorden van Abbeville omsingeld worden door de Duitsers.

ST TTr

  • Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    LtKol Henrotay vertrekt met twee officieren naar Tours om er te weten te komen waar de Franse transmissietroepen zich bevinden. De Fransen verkennen samen met de drie Belgische officieren een mogelijke installatieplaats te Les Ormes. De rest van de eenheid blijft te Bonneval.

ST TTr

  • Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    De autocolonne wacht af te Bonneval.

ST SPG
De technische dienst is aan de Duitse omsingeling kunnen ontsnappen en de colonne komt op 23 mei toe te Saint-Julien-Liars in het departement Vienne nabij Poitiers. Twee dagen later krijgen ze opdracht van het Ministerie van Landsverdediging om verder door te rijden naar St-Priest waar zich het Atelier de Montage des Appareils Filtrant – AMAF van de Et SPG bevindt. De technische dienst wordt bij aankomst in St-Priest aan deze eenheid aangehecht.

ST TTr

  • Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    De autocolonne rijdt naar Les Ormes. Ook Luitenant-kolonel Berger die is kunnen ontsnappen aan de omsingeling komt hier aan.  Er wordt een telling uitgevoerd van de manschappen die nog tijdig de zuidelijke oever van de Somme hebben kunnen bereiken en aan omsingeling ontsnapt zijn: 11 officieren, 17 onderofficieren, 119 korporaals en soldaten en 18 burgers zijn aanwezig.

ST TTr

  • Burgerpersoneel/ST TTr in Engeland
    Het burgerpersoneel verlaat Ilford en reist na een overnachting te Haverford-West naar Tenby in Wales om er het hergroeperingscentrum van het Belgisch leger te vervoegen.
  • Detachement Henrotay/ ST TTr in Frankrijk
    Intussen laat Kolonel Henrotay vanuit Les Ormes een officier naar Parijs vertrekken om onderhandelingen op te starten met het Franse leger over het bekomen van logistieke en technische steun voor de Belgische transmissietroepen. De Franse Generaal Julien, algemeen inspecteur van de transmissietroepen, geeft zijn princiepsakkoord. Na het vernemen van dit bericht begeeft Henrotay zich naar de werkplaatsen van de Franse transmissiediensten te Tours.

ST TTr in Frankrijk
LtKol Henrotay neemt contact op met het Belgische Ministerie van Landsverdediging dat zich te Poitiers bevindt en wil weten hoe hij zijn diensten verder dient te reorganiseren om deze weer operationeel te maken. Elke richtlijn blijft uit.

Na de capitulatie

Slachtoffers

Geen gesneuvelden bekend.

Bibliografie en Bronnen

  1. De transmissietroepen behoorden in 1940 nog tot de technische troepen genie.
  2. LtKol Henrotay was in de laatste jaren voor de oorlog verantwoordelijk voor het onderhandelen van het akkoord met het Nationaal Instituut voor de Radio-omroep (NIR) over het gebruik van onze nationale radio voor militaire doeleinden. Henrotay werkte samen met het NIR een plan uit om de Brusselse zender in geval van oorlog over te brengen naar Gent of Brugge.
  3. Verslag Luitenant-kolonel Henrotay, Archief Technische Dienst der Transmissietroepen, Centrum voor Historische Documentatie, Evere.
  4. L’armée belge de France en 1940, p147, door Jean Jamart Col BEM Hre, uitgeverij Schmitz, Bastogne, 1994.