Magazijnstation

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Magazijnstation
Stations Magasins
Type Logistieke Steuneenheid
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van Directie voor aan- en afvoer bij het Leger
Bevelhebber Kolonel Intendant L. Van Acker
Standplaats Diverse
Commandopost te Gent
Samenstelling 1ste Provianddienst Antwerpen Bakkerij en annexen (1Kapt T. Goossens)
(Majoor Intendant F. Van Hay) Bloemmagazijn (Lt G. Verhezen)
1ste Compagnie (Cdt E. Baudry)
2de Compagnie (Lt G. Gernaert-Wilmar)
3de Compagnie (Lt A. Degrelle)
4de Compagnie (Cdt W. Verspreeuwen)
5de Compagnie (Lt A. Labrique)
6de Compagnie (Lt A. Nemeger)
7de Compagnie (Lt H. Floor)
2de Provianddienst Gent Magazijn Kleine Levenswaren (Lt A. Coulon)
(1ste Kapitein Intendant F. Haghe) 8ste Compagnie (1Kapt G. Rongé)
Havermagazijn (Lt H. Bekaert)
9de Compagnie (Lt J. Walch)
3de Provianddienst Gent Magazijn Diepvriesvlees (1Kapt J. Houtem)
(1ste Kapitein Intendant E. Debor) Magazijn Uitrusting en Herstelatelier (Lt L. Verwee)
10de Compagnie (1Kapt H. Vermeulen)
Dienst der Dagelijkse Ravitailleringtreinen
(Kapitein-commandant E. Mourlon)

Tijdens de mobilisatie

Het Magazijnstation is verantwoordelijk voor de bevoorrading van het leger te velde met deze levensmiddelen die via militaire keten geleverd werden. Deze omvatten:

  • voor de manschappen: brood, vlees (vers, ingevroren of conserven), kleine levensmiddelen (koffie, suiker, specerijen en gedroogde peulvruchten)
  • voor de paarden: haver

Alle andere levensmiddelen moeten door de eenheden zelf voorzien worden.

Vooreerst ontvangt het magazijnstation de diverse voorraden van de militaire bakkerijen, beenhouwerijen en depots. Deze voorraden worden naar de korpsen en divisies verdeeld via het principe van de DRT (Dagelijkse Ravitailleringtrein). Per divisie en per legerkorps wordt een treinstel gevormd en uitgestuurd naar een afgesproken bevoorradingsstation. Dit treinstel wordt dan opgewacht door het Autopeloton voor Ravitaillering van de bestemmeling dat de goederen levert aan zijn regimenten en bataljons. Hiervoor wordt het concept van de Eenheidsvrachtwagen gecreëerd: één camion vervoert alle goederen bestemd voor één eenheid als één gemengd cargo.

Het Magazijnstation beschikt voor het uitvoeren van zijn taken over drie Provianddiensten:

  • de 1ste dienst beheert de bloemvoorraad en staat in voor de exploitatie van de bakkerijen
  • de 2de dienst beheert de voedervoorraad voor de paarden en de kleine levensmiddelen
  • de 3de dienst is verantwoordelijk voor het diepvriesvlees en uitrusting

De diensten te Gent bevinden zich in een reeks installaties in de Voorhaven te Gent. Het beheer is gehuisvest aan de Voorhaven 88. De nabijgelegen Hangar 24 wordt gebruikt voor de opslag van kleine levensmiddelen. De diepvriesinstallaties liggen eveneens in deze buurt.

1ste Provianddienst
De voornaamste installaties van deze dienst omvatten de militaire bakkerij, bloemmolens en bloemmagazijn binnen de oude Antwerpse vesting, Daarnaast beschikt de dienst over een aantal opgeëiste bakkerijen in en om Antwerpen:

  • Bakkerij “Het Beste Brood” (Lt P. Van Assche)
  • Coöperatieve bakkerij van het ACW “Het Volk” aan de Schoytestraat te Antwerpen (Lt R. De Roo)
  • Bakkerij “Koop Verband” (Lt Gustave Peeters)
  • Liberale coöperatieve bakkerij “Help u Zelve” aan de Scheldestraat te Antwerpen (Lt M. Jonckheer)
  • Bakkerij “De Volkslust” aan de Van Heybeeckstraat te Merksem (Lt Gustave Peeters)
  • Bakkerij “Vereenigde Bakkers” (Lt J. Vandevelde)
  • Bakkerij “Lekker Brood” (Lt J. Marlier)

2de Provianddienst
De 2de Provianddienst heeft zijn standplaats in de Gentse haven. Het Magazijn Kleine Levenswaren bewaart onder meer koffie, suiker, specerijen en gedroogde peulvruchten.

3de Provianddienst
Ook de 3de Provianddienst heeft zijn stapelhuizen in de haven van Gent. De dienst beheert onder meer een industriële diepvriesinstallatie voor de opslag van het ingevroren vlees van het leger.

Dienst der Dagelijkse Ravitailleringstreinen
Ook deze diensten hebben hun standplaats te Gent. Van uit Gent vertrekken tijdens de nacht van 10 op 11 mei de eerste drie ravitailleringstreinen. Ieder treinstel is samengesteld uit meerdere Dagelijkse Ravitailleringstreinen (DRT) bestemd voor de verschillende divisies van het veldleger:

  • een eerste stel bevat de DRT’s voor de 1ste, 4de, 7de en 14de Infanteriedivisies en de korpstroepen van de Cavaleriedivisie en het Iste Legerkorps
  • het tweede stel wordt uitgestuurd naar de 6de, 9de en 11de Infanteriedivisies en de korpstroepen van het IIde Legerkorps
  • het derde treinstel vertrekt naar de 10de Infanteriedivisie en de 2de Cavaleriedivisie

Bij de Duiste inval wordt de planning van de DRT’s om een drietal redenen vrijwel onmiddellijk bedreigd. Ten eerste wint de Luftwaffe een vrijwel totaal luchtoverwicht en worden de treinbewegingen verstoord door de talrijke aanvallen op het netwerk. Ten tweede ligt het tempo van de Duitse invasie zo hoog dat reeds na enkele dagen de transportafstanden per spoor erg kort worden en de eindstations steeds gewijzigd moeten worden. Tenslotte zal door de evacuatie van de K.W. Stelling op 16 en 17 mei de standplaats van het Magazijnstation te Gent reeds na een week aan de frontlijn komen te liggen.

De grote liberale bakkerij “Help u Zelve” had een capaciteit van 2.350 broden per uur.

Dienst der Dagelijkse Ravitailleringstreinen
Op 11 mei vertrekt een nieuw treinstel met dertien goederenwagons en een begeleidingswagon naar de volgende divisies:

  • Vier wagons worden naar Drieslinter gestuurd met brood, haver en kleine levensmiddelen voor de 14de Infanteriedivisie. Korporaal Culot leidt deze trein.
  • Vijf wagons rijden naar Zoutleew met dezelfde types goederen bestemd voor de 1ste Infanteriedivisie
  • Drie wagons zullen eveneens te Zoutleeuw gelost worden met brood en kleine levensmiddelen voor de korpstroepen van het Cavaleriekorps. De wagons voor Zoutleeuw staan onder bevel van Luitenant Malfait.

Een treinstel met elf wagons krijgt de volgende opdracht:

  • vijf wagons met brood, haver en kleine levensmiddelen zullen te Borgloon gelost worden voor de 4de Infanteriedivisie
  • de korpstroepen van het Iste legerkorps zullen in het zelfde station twee wagons met brood en kleine levensmiddelen ophalen. De beide treinen voor Borgloon worden bevolen door Korporaal Vermeersch.
  • vier wagons tenslotte worden naar Jesseren gezonden voor de 7de Infanteriedivisie. Deze wagons staan onder bevel val Luitenant De Cremer.

Een bijzonder lang treinstel met vierentwintig wagons vertrekt naar Brabant:

  • vijf wagons met brood, haver en kleine levenswaren zullen te Haacht door de korpstroepen van het IIde Legerkorps gelost worden. Korporaal Van Damme is verantwoordelijk voor de lading.
  • negen wagons met brood, haver, kleine levenswaren en stro zullen door de 6de Infanteriedivisie te Roselaar gelost worden. Korporaal Verloove leidt de zending.
  • drie wagons met brood, haver en kleine levenswaren worden naar Zichem gestuurd voor de 11de Infanteriedivisie. De bevelhebber is Luitenant Baudry.
  • acht wagons tenslotte met brood, haver, kleine levenswaren en stro reizen naar Mechelen-Nekkerspoel voor de 9de Infanteriedivisie. Korporaal Delesie leidt deze zending.

Tenslotte worden de 2de Infanteriedivisie en 2de Cavaleriedivisie bevoorraad:

  • twee wagons met brood en kleine levenswaren worden te Haacht gelost voor de 2de Cavaleriedivisie. Korporaal Wittebols is de aanvoerder van dit konvooi.
  • vijf wagons met brood, haver en kleine levenswaren sporen naar Kortenberg voor de 10de Infanteriedivisie. Deze wagons staan onder bevel van Luitenant Van Halteren.

In totaal worden door deze treinstellen 120.460 broodrantsoenen, 20 ton kleine levenswaren, 11 ton bevroren vlees, 93 ton haver, 27 ton haver, 7 ton stro en 70 Kg hooi vervoerd.

Luitenant van Ypersele de Strihou zal tussen 11 mei en 17 mei drie ravilailleringstreinen begeleiden. De treinen worden respectievelijk naar Lier, Auvelais en Lokeren uitgestuurd.

1ste Provianddienst
De 1ste Provianddienst start met de evacuatie van zijn installaties te Antwerpen.

Staf/Stationsmagazijn
Door de talrijke luchtaanvallen op ons spoornetwerk, komt de bevoorrading van onze divisies via het systeem van de Dagelijkse Bevoorradingstreinen in het gedrang. Een detachement van ongeveer 160 vrachtwagens van de Legerautogroepering wordt naar Gent gestuurd voor het uitvoeren van transportopdrachten ten voordele van het Stationsmagazijn. Deze opdrachten zullen tot 20 mei van uit Gent uitgevoerd worden.

Kolonel Van Acker beveelt de aftocht van zijn diensten uit Gent.

2de Provianddienst
De 2de Provianddienst krijgt de opdracht om zijn stocks over te brengen op een aantal binnenschepen en alzo een drijvend magazijn in te richten. Kapitein Haghe kan geen beroep doen op de diensten van het leger en onderhandelt dan maar zelf met de binnenschippers in de haven. De schippers zijn helemaal niet uit op een verplichte inzet voor het leger, maar uiteindelijk kan toch een bescheiden vloot gevormd worden. Voor de schepen zonder eigen motor worden ook een aantal sleepboten gevorderd.

Het levensmiddelenmagazijn krijgt een goederentrein ter beschikking en start met het overladen van zijn voorraden.

3de Provianddienst
Ook de 3de Provianddienst ontvangt het evacuatiebevel. Deze dienst zal zijn stocks per trein vervoeren, maar moet nog op de nodige wagons wachten. Er wordt dan maar gestart met het inpakken van de voorraden.

De beide diensten zullen naar Brugge overgebracht worden.

De Autopelotons voor Ravitaillering van de divisies en legerkorpsen krijgen de instructie om indien nodig zelf bij de depots langs te gaan voor het ophalen van de nodige levensmiddelen. Dit wordt een bijzonder lastige taak die er zal toe leiden dat steeds meer eenheden onregelmatig bevoorraad zullen worden.

1ste Provianddienst
Na de aftocht uit Antwerpen worden door de 1ste Provianddienst een aantal nieuwe bakkerijen opgeëist in Vlaanderen:

  • Coöperatieve bakkerij “Het Volksbelang” aan de Sint-Pietersnieuwstraat te Gent (Lt C. De Raedt)
  • Socialistische coöperatieve bakkerij “Vooruit” te Gent (Lt G. Castiaux)
  • Bakkerij “De Voorzorg” te Brugge (Lt G. Peeters)
  • Bakkerij “De Eendracht” te Brugge (Lt C. Verhezen)
  • Bakkerij “S.E.O.” aan de Jules Peurquaetstraat te Oostende (Lt M. Hautekeet)

Daarnaast worden te Jabbeke en Gistel veldbakkerijen ingericht. Deze installaties maken gebruik van geïmproviseerde veldovens. De 1ste, 4de, 5de en 7de compagnies krijgen hun standplaats te Gistel en zullen hier tot aan de capitulatie verblijven.

2de Provianddienst
Te Gent werkt de 2de Provianddienst aan het overladen van hun stocks. Ondertussen blijft de bevoorrading van het veldleger verzekerd.

2de Provianddienst
De Provianddiensten van Gent vertrekken naar Brugge. Zowel de goederentrein als de binnenvaartuigen worden naar de Brugse haven gedirigeerd Ondanks de inspanningen van de manschappen, blijft toch een bijzonder grote hoeveelheid goederen achter te Gent. Er wordt geschat dat er nog ten minste zes dagen werk nodig is om alles te kunnen verladen.

De 2de Provianddienst installeert zich in de Brugse haven. De binnenschepen worden afgemeerd. Twee nabijgelegen warenhuizen worden gebruikt voor het stapelen van de kleine levensmiddelen.

3de Provianddienst
De 3de Provianddienst werkt te Gent nog steeds aan het inpakken van de stocks. De eigen veldkeuken, levensmiddelen, boekhouding en archieven worden op een vrachtwagen geladen en richting Brugge gestuurd. Luitenant Boyart vertrekt eveneens naar Brugge met de taak om een viertal grote vrachtwagens op te halen bij de opeisingscommissie. Boyart moet echter melden dat er geen vrachtwagens beschikbaar zijn.

De benodigde goederenwagons komen aan en de trein met de manschappen en voorraden verlaat het magazijn om 15u30. Om 18u15 staat de trein nog steeds in het rangeerstation van Gent. De stationschef belooft een directe rit naar Brugge en het konvooi vertrekt. De trein zal echter pas Brugge bereiken tijdens de nacht van 19 op 20 mei. De reis zal maar liefst dertig uur in beslag nemen.

Dienst der Dagelijkse Ravitailleringstreinen
De dienst verhuist naar Brugge.

3de Provianddienst
De burgerbevolking te Gent heeft weet gekregen van de slechts gedeeltelijk ontruimde militaire warenhuizen. De lokale bevolking slaat aan het plunderen.

Kapitein-commandant Claeys van het Territoriale Transportkorps Brugge wordt samen met Luitenant Boyart uitgestuurd met een detachement vrachtwagens om een deel van de achtergebleven voorraden te recupereren. De missie slaagt en gedurende de volgende twee dagen wordt een belangrijke hoeveelheid goederen in een aantal ritten alsnog naar Brugge gebracht.

Dienst der Dagelijkse Ravitailleringstreinen
Het bevoorradingssysteem met de Dagelijkse Ravitailleringstreinen is te onveilig geworden en wordt voorlopig opgeheven. Vanaf 19 mei zal het wagenpark van de territoriale intendance en de korpsen en divisies gebruikt worden voor het bevoorraden van de formaties te velde.

Luitenant-kolonel Van Acker wordt vervangen door Luitenant-kolonel Kalmes van de territoriale intendance.

De legertop gaat akkoord met het geallieerde plan om verder terug te trekken en besluit dat ons leger tijdens de komende twee nachten zal terugtrekken naar een nieuwe linie bestaande uit het Leopoldkanaal, het Afleidingskanaal van de Leie en de Leie. Het Groot Hoofdkwartier overweegt de overbrenging van het Magazijnstation naar Noord-Frankrijk. Dit plan wordt echter al snel opgegeven als onuitvoerbaar. Deze nieuwe terugtocht betekent het einde van de normale werking van het Magazijnstation. De legerkorpsen en divisies blijven wel hun dagelijkse bestellingen plaatsen, maar het bevoorradingssysteem via de Dagelijkse Ravitailleringstreinen wordt geheel stopgezet. De Directie der Ravitailleringen en Evacuaties van het Leger kan niet anders dan aan de eenheden te velde richtlijnen te verstrekken voor het bakken van brood bij plaatselijke bakkers.

3de Provianddienst
De laatste voorraden uit Gent worden gerecupereerd door de ploeg van Kapitein-commandant Claeys. Het Bruggenhoofd Gent zal door ons veldleger verlaten worden en de overblijvende stocks worden verloren geacht.

3de Provianddienst
De laatste vrachtwagens uit Gent komen aan te Brugge rond 01u30. Een impressionante hoeveelheid van 1460 ton levensmiddelen werd in extremis gerecupereerd.

De 3de Provianddienst krijgt een nieuw evacuatiebevel. De bestemming en vertrekdatum blijven vooralsnog onbekend.

Dienst der Dagelijkse Ravitailleringstreinen
Kapitein-commandant Benoit en Luitenant Van Ypersele vertrekken op missie naar Nieuwpoort. Hun opdracht is het inventariseren van alle binnenschepen die zich op dat ogenblik tussen de sluizen van Nieuwpoort en Passendale bevinden.

Het station van Gistel wordt aangevallen door de Luftwaffe. Bij het bombardement ontstaat brand in een munitietrein op de goederenbundel van het station. Een kleine ploeg vrijwilligers van de 6de compagnie onder leiding van de Luitenanten Ghesquière, Gillard, Handelberg en Nemegeer slagen er in om de trein te splitsen en de dertien onbeschadigde wagons af te koppelen. De brand wordt hiermee beperkt tot de getroffen wagons.

3de Provianddienst
Luitenant Boyart wordt door Majoor Colle naar Oostende gestuurd om het grote diepvriesmagazijn van de firma Frigo Artic onmiddellijk leeg te maken. De terreinen zijn gebombardeerd en het bevroren vlees dat er opgeslagen ligt, dreigt te ontdooien. De werkzaamheden worden samen met de troepen van de Algemene Magazijnen van de Bevoorradingsbasis uitgevoerd. Boyart blijft tot na de capitulatie ter plekke.

Het Magazijnstation krijgt de opdracht om distributiecentra in te richten te Diksmuide en Nieuwpoort. Het bevel zal niet meer uitgevoerd worden en de capitulatie stelt een einde aan de verhuis. Het plan blijkt ook al snel onuitvoerbaar door het totale gebrek aan transportmiddelen. De 3de Provianddienst bijvoorbeeld kan slechts drie vrachtwagens bekomen door voertuigen te ontlenen aan de veldbakkerij te Gistel.

De veldbakkerijen te Jabbeke en Gistel worden na de capitulatie gebruikt voor het bevoorraden van alle eenheden van ons veldleger voor zover deze zich nog ten westen van de Schelde bevinden. Deze operatie loopt tot 10 juni wanneer de installaties overgedragen worden aan de bezetter. De laatste eenheden van het Magazijnstation verlaten de dag nadien het dorp Gistel. Alleen de beroepsofficieren worden krijgsgevangen gemaakt. De overigen mogen naar huis en worden met twee vrachtwagencolonnes afgezet te Brussel en Antwerpen.

Na de capitulatie

Slachtoffers

Geen gesneuvelden bekend.

Bibliografie en Bronnen

Dossier Magazijnstation, Centrum voor Historische Documentatie, Evere.