Groot Legerpark

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Groot Legerpark | GLP
Grand Parc de l’Armée | GPA
Type Logistieke Steuneenheid
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van Directie voor aan- en afvoer bij het Leger
Bevelhebber Luitenant-kolonel P. Delpire
Standplaats Staf te Hoboken
Detachementen op diverse locaties
Samenstelling Staf (Kapitein-commandant J. Collin)
Staf Materieeldienst Artillerie (Majoor BVM J. Eggerickx) 1ste Sectie (1Kapt BVM M. Devos)
2de Sectie (1Kapt BVM A. Spelier)
3de Sectie / Munitiedepot Zedelgem (1Kapt BVM E. Vandierendonck)
4de Sectie (Kapt F. Naniot)
Munitiedepot op Binnenvaartuigen (OLt BVM A. Dejonghe)
Munietiedepot Houthulst (Lt BVM L. Waeghemans)
Munitiedepot Eeklo (OLt BVM M. Verhelst)
Munitiedepot Meerdaal (1Kapt BVM L. Dufrêne)
Iste Groep Park (Kapitein-commandant A. Vanhecke) 1ste Batterij Park (Cdt J. Rousseau)
2de Batterij Park (Lt A. Maris)
3de Batterij Park (Kapt L. Mouart)
IIde Groep Park (Kapitein-commandant F. Gilson) 4de Batterij Park (Kapt R. Freson)
5de Batterij Park (Lt F. Thonnard)
6de Batterij Park (Lt J. Dejaiffe)
IIIde Groep Park (Kapitein-commandant G. Lenders) 7de Batterij Park (Lt J. De Bouwer)
8ste Batterij Park (Lt M. Palise)
9de Batterij Park (Lt F. Stekke)
IVde Groep Park op Rails (Majoor E. Havenith) 10de Batterij Park (Cdt R. Fontaine)
11de Batterij Park (Lt G. Van Roye)
Dienst voor Vernietiging van Munities (Kapitein-commandant E. Samyn)

Tijdens de mobilisatie

Staf/GLP
Het Groot Legerpark (GLP) beheert in hoofdzaak de strategische wapenvoorraad en de munitievoorraden van ons leger en beschikt hiertoe over vier vaste munitiedepots (Zedelgem, Eeklo, Houthulst en Meerdaal), een depot op binnenvaartuigen en een depot op treinstellen. Het park werd op 2 september 1939 op oorlogsvoet gebracht.

De kazerne van Hoboken fungeert als mobilisatieplaats voor de staf en de Iste Groep, met uitzondering van de 3de Batterij die aan de Kerkhofstraat 3 te Wilrijk verzamelt. De IIde Groep mobiliseert in het depot van Zedelgem. De IIIde Groep wordt opgeroepen in het depot van Houthulst en de IVde groep te Gent. De Dienst voor Vernietiging van Munitie wordt slechts in februari 1940 geactiveerd en zal te Houthulst kantonneren. De standplaatsen van de batterijen worden doorheen de mobilisatieperiode verschillende keren gewijzigd.

Munitiedepot Zedelgem (II/GLP)
In 1924 werden 127 hectare van het Vloethemveld onteigend waarbij een groot deel werd toegewezen aan het Ministerie van Landsverdediging voor het bouwen van munitiedepots. In 1926 werden magazijnen van 15 op 12 meter met een heel hoog gebinte  gebouwd voor het opslaan van artilleriemunitie. De aftakking op de spoorlijn Brugge-Kortrijk die de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog nabij het station van Zedelgem hadden aangelegd werd in 1926 verder doorgetrokken tot vlak bij het Vloethemveld om het aldaar nieuw gebouwde munitiedepot op de spoorweg aan te sluiten. In het depot van Zedelgem bevinden zich op 9 mei volgende eenheden:

  • de IIde Groep Park (II/GLP)
  • het vaste personeel van het munitiedepot (burgers en militairen)
  • de 1ste Sectie van 7Bij C40/1DTCA met twee C40mm Bofors luchtafweerkanonnen bevolen door Lt Winant.
  • de 2de Sectie van 6Bij C40/2DTCA met twee C40mm Bofors luchtafweerkanonnen.
  • de 36ste Batterij van XII/2DTCA met vier C75 DTCA M28LR kanonnen bevolen door Lt Rolin

Munitiedepot Eeklo (III/GLP)
In 1938 wordt in het bos “Het Leen” nabij Eeklo een militair munitiedepot ingericht met betonbanen, strakke bakstenen gebouwen en rechthoekige vijvers. De munitie werd aangevoerd met treinen en in het domein verspreid over 278 opslagplaatsen. Deze opslagplaatsen stonden langs de 18 km betonpaden die zich in het bos uitstrekken. Om bij een eventuele ontploffing de schade te beperken, werd een deel van de opslagplaatsen omgeven door een aarden wal, een merloen. Het zand hiervoor werd ter plekke gewonnen, met als resultaat de vele vijvers in het domein. Het water van de vijvers was nodig voor eventuele bluswerken na incidenten [3]. In het depot van Eeklo bevinden zich op 9 mei de volgende eenheden:

  • de IIIde Groep Park van het Groot Legerpark (III/GLP) met de 7de en de 8ste Batterij Park
  • het vaste personeel van het munitiedepot (burgers en militairen)
  • de 3de Sectie van de 7Bij C40/1DTCA met twee C40mm Bofors luchtafweerkanonnen.
  • de 34ste Batterij van XII/2DTCA met vier C75 DTCA M28LR kanonnen bevolen door Lt Dieu

Munitiedepot Meerdaal
Dit depot is gesitueerd in Meerdaal Bos, zo’n 8 Km ten zuiden van Leuven. Het ligt niet alleen in de operatiezone voorzien voor het Britse leger, maar ook pal op de K.W. Stelling. Het oorlogsplan voorziet dan ook in de onmiddellijke evacuatie van de voorraden naar de depots in Vlaanderen. Meerdaal beschikt over een eigen smalspoornetwerk van het type Decauville met vier locotractoren en ongeveer tweehonderd wagonnetjes. De spoorlengte bedraagt zo’m 25Km. Het depot is aangesloten op het net van de buurtspoorwegen met drie laad- en loskades binnen de omheining. Het depot bevat in hoofdzaak artilleriemunitie en vliegtuigbommen. Het depot van Meerdaal werd op 10 mei beveiligd door volgende luchtafweer eenheden:

  • de 1ste Sectie van de 5Bij C40/1DTCA met twee C40mm Bofors luchtafweerkanonnen.
  • de 29ste Batterij van X/1DTCA met vier C75 DTCA M27 CR kanonnen bevolen door Cdt Cordonnier.

Park op Rails (IV/GLP)
De IVde Groep beheert het park op rails. Dit park staat enerzijds in voor de opslag van munitie in een reeks mobiele magazijnen op treinwagons opgesteld in de rangeerbundels van enkele stations in de omgeving van Gent. Anderzijds is het park ook verantwoordelijk voor het verdelen van diverse types munitie per spoor naar de distributiepunten van de divisies van het veldleger. Het bureau van de magazijnbeheerder bevindt zich in het station van Merelbeke. De commandopost van de groep is dan weer opgesteld in het station van Melle.

Enkele personeelsleden van het munitiedepot te Eeklo net voor WO2.

Munitiedepot Eeklo (III/GLP)
Het depot wordt op de eerste oorlogsdag een eerste keer gebombardeerd. Twee bommen slaan in op de terreinen van depot II. De bunkers 36 en 46 worden beschadigd. Een ploeg militairen onder Adjudant 1ste Klas Van In blijft tijdens de aanval aan het werk en ontvangt een citatie voor hun koelbloedigheid.

Munitiedepot Meerdaal
De vliegtuigbommen moeten op 10 mei worden opgehaald door de militaire luchtvaart, maar die komt niet opdagen. De talkrijke Duitse luchtaanvallen op de installaties van onze Aéronautique maakt dat de operationele planning in chaos verkeert. Het depot gaat dan maar over tot het afvoeren van de artilleriemunitie. Een detachement van ongeveer 250 militairen van het te Leuven gekazerneerde 34A komt het personeel bijstaan. De munitie wordt per tram naar het goederenstation aan de Leuvense vaartkom vervoerd, waar een tweede ploeg van het 34A klaar staat om de voorraden over te laden op wagons van de NMBS. Van hieruit vertrekken de treinen naar Eeklo, Houthulst en Zedelgem.

Een goederentram zoals die ook gebruikt werd voor de evacuatie van het depot van Meerdaal.

Munitiedepot Eeklo (III/GLP)
Het munitiedepot van Eeklo ondergaat een tweede luchtaanval zonder schade op te lopen, maar de 3de Sectie van de 7Bij C40mm kan een voltreffer melden.

Munitiedepot Meerdaal
Na vrijwel onafgebroken gewerkt te hebben gedurende 24u, vertrekt het personeel van het 34A. Een grote hoeveelheid artilleriemunitie is echter achtergebleven en Kapitein Dufrêne gaat op zoek naar een alternatief plan om de evacuatie verder te zetten.

Munitiedepot Eeklo (III/GLP)
De werkuren voor de burgerarbeiders worden aangepast naar 07u30 tot 11u30 en 13u00 tot 17u30. Om de bediening buiten de diensturen te verzekeren wordt een piket van 24 soldaten, 2 brigadiers en 2 wachtmeesters samengesteld die volgens beurtrol de dienst ‘s nachts dienen te verzekeren. Het piket zal ondergebracht worden in bunker 37 van depot III. De manschappen moeten tijdens hun wacht in kledij blijven.

Munitiedepot Eeklo (III/GLP)
Het 3de Regiment Artilleriepark (3AP) wordt aangeduid om het munitiedepot van Eeklo te versterken met manschappen. Initieel beschikt het 3AP enkel over zijn Iste Groep (I/3AP) en vermoedelijk ook zijn IIde Groep (II/3AP). Het 3AP behoort tot de Troepen van het Artilleriepark (TPA) en is samengesteld uit drie groepen van drie batterijen. Deze eenheden worden in versterking gestuurd naar de munitiedepots van de artillerie om te helpen bij de stockage, bewaking en distributie van enerzijds het reservematerieel van de artillerie en anderzijds de diverse munitievoorraden voor onze artillerie. Het 3AP wordt op volle sterkte gebracht bij de algemene mobilisatie op 10 mei 1940. Hiervoor wordt in hoofdzaak beroep gedaan op oude reserveofficieren die bij de artillerie gediend hebben en op reservisten van de artillerie die administratief beheerd worden door de legerdepots en eveneens tot de oudste militieklassen behoren. De Iste Groep, onder bevel van Kapitein-commandant Morel, werd gemobiliseerd door de Batterij Depot Artillerie van het 3de Legerdepot te Gembloers en komt per trein aan in Eeklo waar ze aan het werk gezet worden in het munitiedepot. De manschappen van I/3AP leveren wachtdetachementen en worden eveneens ingezet als handlangers.

Park op Rails (IV/GLP)
Het 4de Regiment Artilleriepark (4AP) wordt aangeduid om het Park op rails nabij Gent te versterken met manschappen. Initieel beschikt het 4AP enkel over zijn Iste Groep (I/4AP) en vermoedelijk ook zijn IIIde Groep (III/4AP). De Iste Groep van 4AP, onder bevel van Kapitein-commandant Williamme, werd gemobiliseerd door de Batterij Depot Artillerie van het 2de Legerdepot te Hemiksem.

Munitiedepot Zedelgem (II/GLP)
Het 2de Regiment Artilleriepark (2AP) werd aangeduid om het munitiedepot van Zedelgem te versterken en de drie groepen komen aan op 15 mei. De manschappen zullen niet in het depot zelf verblijven, maar worden gekantonneerd in de dorpskern (Iste Groep) en in de fabriek voor staalconstructies Remi Claeys in het gehucht Zuidweg (IIde en IIIde groep). De Iste Groep, onder bevel van Kapitein-commandant Michel, werd eveneens gemobiliseerd door de Batterij Depot Artillerie van het 3de Legerdepot te Gembloers.

Munitiedepot Eeklo
De evacuatie van het depot van Eeklo komt langzaam op gang. Een trein met 45 wagons zet koers naar Adinkerke om als magazijn op rails te fungeren. Acht wagons worden naar het Park op Rails rond Gent gestuurd.

Park op Rails (IV/GLP)
Het park op rails krijgt de opdracht om de overbrenging van zijn mobiele opslagplaatsen de streek rond Torhout te plannen. Het installatiepersoneel gaat op zoek naar geschikte locaties voor de treinstellen. Het park blijft voorlopig nog op zijn oude posities. Het I/4AP komt toe in Merelbeke ter versterking van IV/GLP.

De grote munitiedepots, zoals het depot van Zedelgem, hadden hun eigen spoornetwerk.

Munitiedepot Zedelgem
Het 2AP start zijn opdracht in Zedelgem en begint er met de opleiding van de op 10 mei opgeroepen reservisten. In eerste instantie dienen de manschappen van de mitrailleursploegen opgeleid te worden zodat de nabije luchtverdediging van het depot kan verzekerd worden. De nodige wachtposten worden uitgezet rondom de terreinen van Zedelgem voor de grondverdediging.

Munitiedepot Eeklo
Een nieuwe trein met 30 munitiewagons wordt naar Adinkerke gestuurd.

Park op Rails (IV/GLP)
Onder het operationele bevel van Majoor Havenith van de IVde Groep Park op Rails start de I/4AP met zijn eigenlijke werkzaamheden. Deze omvatten zowel de bewaking van de munitievoorraden als het versjouwen van obussen en andere munitie. Er worden ondermeer munitietreinen begeleid naar Westrozebeke en Houhulst. Er vertrekt ook een ploeg naar Tervuren om daar een grote hoeveelheid munitie te gaan evacueren naar Merelbeke.

Munitiedepot Eeklo
Maar liefst 104 wagons worden in twee treinstellen naar Adinkerke gesleept.

Op deze kaart van het depot van Eeklo zijn de schootssectoren van de luchtafweermitrailleurs aangeduid.

Munitiedepot Eeklo
Te Adinkerke komen nogmaals 69 munitiewagons uit Eeklo aan.

Munitiedepot Houthulst
Luitenant Stenuit van de 8ste Compagnie van het IIde Bataljon Spoorwegtroepen (II/SpT) wordt met vijftien manschappen naar het munitiedepot van Houthulst gestuurd om de munitietreinen van de IVde Groep Park op Rails te ontruimen.

Park op Rails
De IVde Groep Park op Rails start met het overbrengen van de treinstellen met munitie vanuit de regio Gent naar de regio Torhout. De commandopost zal naar het station van Torhout overgebracht worden en het park zal hier opgesteld blijven tot de capitulatie. De staf en de Iste Groep van 4AP krijgen eveneens het bevel om naar Torhout uit te wijken. Het 4AP hervat zijn taken ten voordele van het Park op Rails van uit Torhout.

Munitiedepot Eeklo
De evacuatie blijft doorgaan. Een trein met 29 wagons vertrekt naar Adinkerke. Het depot ontvangt eveneens een bevel om vijf munitietreinen van Eeklo naar Houthulst te sturen. Het is evenwel niet duidelijk of dit bevel ook uitgevoerd werd.

Munitiedepot Houthulst
Na heel wat discussie komen uiteindelijk de eerste twee locomotieven van 8/II/SpT toe in Houthulst om het Park op Rails weg te halen uit het depot. Twee treinstellen verlaten Houthulst om 21u15.

Munitiedepot Eeklo
Nog eens 20 wagons worden naar Adinkerke gestuurd.

Munitiedepot Houthulst
Na aankomst van nog drie bijkomende locomotieven in de nacht van 19 op 20 mei kan de rest van het Park of Rails afgevoerd worden. Het vertrek verloopt echter moeizaam omdat de machines eerst nog water en steenkool dienen bij te vullen in het 7Km verder gelegen station van Kortemark. Houthulst is daarenboven met Kortemark verbonden via één enkel spoor zodat de hele operatie vijf uur in beslag neemt. Tenslotte is de laadkaai van het munitiedepot veel te kort zodat het inladen van de goederenwagons van het Park op Rails veel te lang duurt.

Munitiedepot Zedelgem
Bij de evacuatie van de depots te Meerdaal en Eeklo worden de munitievoorraden te Houthulst en Zedelgem gecentraliseerd. Bovendien komt in deze depots ook nog heel wat ander materieel aan, waaronder bijvoorbeeld de afgewerkte rookobussen uit de ateliers van Fort Steendorp. Te Houthulst en Zedelgem ontstaat dan ook een onhoudbare drukte zodat op 21 mei Luitenant-generaal Verhavert, chef van de Directie der Ravitailleringen en Evacuaties, de opdracht geeft om de munitiestocks te verspreiden over een aantal binnenschepen en treinstellen:

  • het depot van Eeklo dient 15 binnenschepen te laden te Balgerhoeke en Eeklo
  • het depot van Zedelgem moet eveneens 15 schepen volladen in de haven van Brugge
  • het depot van Houthulst zal 15 schepen beladen in de haven van Nieuwpoort
  • daarnaast moeten een reeks spoorwagons geladen worden om het Park op Rails opnieuw samen te stellen
  • tot slot moeten de depots van Zedelgem en Houthulst een deel van hun voorraden eveneens onderbrengen in goederentreinen

Munitiedepot Eeklo
Drie munitietreinen verlaten het depot: 33 wagons vertrekken naar Saint Florentin (Yonne) in Frankrijk. Nogmaals 15 wagons gaan naar Adinkerke. Een laatste lading van 4 wagons wordt naar Zedelgem overgebracht.

Munitiedepot Eeklo
Maar liefst zes treinstellen verlaten het depot. En bijzonder lange trein met 51 munitiewagons zet koers naar Diksmuide. Twee treinstellen, met respectievelijk 21 en 11 wagons, zetten koers naar Saint-Florentin (Yonne) in Frankrijk. Dertien wagons rijden naar Adinkerke. Vijf wagons vervoegen het depot van Houthulst. Een laatste losse wagon wordt te Westrozebeke bij het Park op Rails gevoegd.

Munitiedepot Houthulst
Het detachement van 8/II/SpT werkt nog steeds volop verder te Houthulst. Ondermeer omwille van de beperkte beschikbaarheid van locomotieven, besluit het Park op Rails treinstellen van 50 goederenwagons te vormen. Die avond kunnen twee bijkomende treinstellen vertrekken.

Munitiedepot Eeklo
De laatste munitievoorraden worden afgevoerd uit Eeklo. Twee binnenvaartuigen met obussen voor C75 DTCA geschut worden geladen en varen in extremis af. Een trein met 39 wagons vertrekt naar Diksmuide, Kaaskerke en Nieuwpoort. Een enkele losse wagons met obussen voor het C150 L43 geschut worden naar Gistel gestuurd.

Munitiedepot op Binnenvaartuigen
De staf van de 8ste Infanteriedivisie vermeldt dat het Munitiedepot op Binnenvaartuigen op het Kanaal van Plassendale naar Nieuwpoort te Oudenburg over een depot beschikt dat handgranaten kan leveren. Het is niet bekend vanaf wanneer precies dit depot hier operationeel was.

Materieeldienst Artillerie
De staf van de 8ste Infanteriedivisie noteert dat het Groot Legerpark in het station van Staden een bevoorradingspunt heeft. Het transportkorps van de divisie zal hier onder meer hoefijzers, hoefnagels en mineraalolie ophalen. Op deze locatie zijn eveneens Ob105GP artilleriegranaten beschikbaar.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

  1. Dossier Directie der Ravitailleringen en Evacuaties, Centrum voor Historische Documentatie, Evere
  2. Bofors in ‘t Park door Danny Verhoye [On Line beschikbaar]: http://users.telenet.be/dannyverhoye/Bofors%20in%20’t%20Park.pdf [Laatst geraadpleegd 17 december 2016].
  3. Achtergrondinformatie bij het munitiedepot van Eeklo. [On Line beschikbaar]: https://belgiummilitary.wordpress.com/lijst-van-militair-vastgoed-met-specifiek-militair-gebruik-na-1830-alfabetisch-per-gemeente/eeklo/eeklo-het-leen/ [Laatst geraadpleegd op 18 juni 2018].