23ste Linieregiment

Situatie op 10 mei 1940

Type Infanterieregiment van de eerste reserve
Ontdubbeld van 3de Linieregiment
Taalstelsel Nederlandstalig
Onderdeel van 12de Infanteriedivisie
Bevelhebber Kolonel SBH C. Dendal
Standplaats Versterkte Positie Antwerpen
Sector Kanaal van Turnhout – Massenhoven
Commandopost te Oelegem
Samenstelling I Bataljon
(Majoor A. Van Tomme)
1ste Compagnie Fuseliers (Lt J. Devisscher)
2de Compagnie Fuseliers (Cdt J. Hulsmans)
3de Compagnie Fuseliers (OLt A. Symoens)
4de Compagnie Mitrailleurs (Lt H. Debruyne)
II Bataljon
(Kapitein-commandant J. Oborski)
5de Compagnie Fuseliers (Lt J. Judich)
6de Compagnie Fuseliers (OLt O. Danau)
7de Compagnie Fuseliers (Cdt A. Vigoureux)
8ste Compagnie Mitrailleurs (Cdt J. De Westelinck)
III Bataljon
(Kapitein-commandant T. Van Den Borre)
9de Compagnie Fuseliers (Lt C. De Man)
10de Compagnie Fuseliers (OLt H. Smet)
11de Compagnie Fuseliers (OLt A. De Canck)
12de Compagnie Mitrailleurs (Lt F. Van Goey)
IV Bataljon
(Majoor J. Lescrauwaet)
13de Compagnie Mitrailleurs (Cdt M. De Smet)
14de Compagnie Anti-Tankkanonnen C47 (Cdt G. De Boever)
15de Compagnie Mortieren M76 (Cdt U. Mestdach)
Stafcompagnie (Kapitein-commandant E. Laheye)
Geneeskundige Compagnie (Geneesheer Kapitein R. De Beer)
Peloton Verkenners (Onderluitenant A. Gevens)

Tijdens de mobilisatie

De 12de Infanteriedivisie maakt deel uit van de Versterkte Positie Antwerpen en bemant de oostelijke sector tussen de oude pantserforten en de nieuw aangelegde anti-tankgracht in de Voorkempen.

 

 

 

 

 

Het divisiehoofdkwartier staat opgesteld in het oude Fort 2 te Wommelgem. Kort na middernacht alarmeert het Generaal Hoofdkwartier alle eenheden, en ook bij het 23Li wordt tegen de ochtend iedereen op de gevechtsstellingen geplaatst.

Het eskadron wielrijders van de divisie vertrekt naar zijn alarmstelling op de noordelijke oever van het Albertkanaal te Schilde en Oelegem.

Het 23Li neemt de zuidelijke ondersector voor zijn rekening en bemant posities tussen Schilde in het noorden en Oelegem in het zuiden. De eerste twee bataljons liggen in eerste lijn. Het III/23Li is het reservebataljon van de divisie en staat opgesteld ten noordwesten van Wijnegem.

Het “Werk van het Pakje van de Soldaat” bezorgde geschenkpakketjes aan onze militairen te velde.

Vanaf de ochtend stromen Franse colonnes door de sector van de 12de infanteriedivisie. De eenheden behoren tot het Franse 7de leger en zijn onderweg naar Nederland om er zoals afgesproken onze noorderburen bij te staan en de verbinding te vormen tussen de Nederlandse en de Belgische legers.

Het IVde legerkorps meldt aan de 12de infanteriedivisie dat de eerste troepen van de 18de divisie zich door hun sector zullen terugtrekken van hun afstoppingsopdracht aan het Verbindingskanaal Maas-Schelde.

Het eskadron wielrijders van de divisie bewaakt de Turnhoutsesteenweg wanneer rond 11u30 enkele schildwachten van het 23Li per vergissing het vuur openen op de cyclisten. Het 23Li maakt zo op een bijzonder tragische manier zijn  eerste oorlogsslachtoffer.

Het Franse 7de leger beslist om Nederland opnieuw te verlaten en de eerste hun troepen trekken opnieuw door de sector van de 12de divisie, maar dan wel in zuidelijke richting. Rond het middaguur wordt gemeld dat de Duitse voorhoeden te Sint-Lenaarts het Verbindingskanaal Maas-Schelde bereikt hebben.

Het gros van de 18de infanteriedivisie trekt nu door de Versterkte Positie Antwerpen en begeeft zich richting Deurne.

De Duitse opmars nadert langzaam maar zeker de vesting Antwerpen. De Belgische genie vernielt de bruggen op het eerste gedeelte van Verbindingskanaal Maas-Schelde en voert wegvernielingen uit op de invalswegen uit Turnhout. Als een der laatste geallieerde eenheden sukkelen de Franse 4de Dragons over de vernielde kruispunten na hun terugtocht uit Oostmalle.

Het Groot Hoofdkwartier besluit tot het verlaten van Antwerpen en de K.W. Stelling. Het veldleger moet in drie nachtelijke etappes naar een nieuwe linie tussen Terneuzen, Gent en Oudenaarde. De 12de infanteriedivisie zal zich tijdens de tweede nacht terugtrekken.

Even na 16u00 begint de Belgische genie met het aanleggen van versperringen op de baan van Schilde naar Oelegem.

Er wordt die middag ook een luchtlanding gevreesd en het regiment krijgt het 2de peloton van het eskadron wielrijders van de divisie in versterking voor het uitvoeren van anti-parachutistenacties.

Op het middaguur maken de troepen van het 23Li contact met de vijand. Er breken vuurgevechten uit maar de vijand dringt niet aan om tot het Albertkanaal door te dringen, wetende dat een oversteek over de Nete zal plaatsvinden.

In de avond van 17 mei trekt het 23Li zich terug vanuit de buurt van Antwerpen naar de noodbrug van Hemiksem om aldaar de Schelde over te steken richting Vlaanderen.

De regimenten van de divisie komen aan in hun dispersiegebied op de linkeroever tussen Hoboken en de samenvloeiing van de Durme en de Schelde. Om aan de aandacht van de Luftwaffe te ontsnappen wordt getracht om overdag zoveel mogelijk manschappen binnenshuis te laten blijven.

De 12de infanteriedivisie ontvangt haar nieuwe orders: de divisie zal in reserve geplaatst worden achter het Afleidingskanaal van de Leie. Het gros van de infanterie zal per trein in een ruk tot achter het kanaal gebracht worden. De overige eenheden moeten zich te voet verplaatsen. De divisie zal er de sector Zomergem gaan bezetten, waar de regimenten zullen kantonneren het gebied Zomergem-Hansbeke-Bellem-Ursel.

Het 23Li moet op de trein in Lokeren. De manschappen worden er verdeeld over een personentrein en een goederentrein. De inscheping loopt relatief vlot, maar het station wordt vervolgens gebombardeerd. Terwijl het 23Li nog net kan vertrekken, wordt de verplaatsing per trein aan de achterop komende eenheden ontzegt.

Het 23Li bevindt zich aan boord van twee treinen die met bijzonder grote moeite vooruit komen richting Zomergem.

Na een lange treinreis komt het regiment aan op zijn bestemming. De eerste trein rijdt het station Hansbeke binnen rond 02u30. Het tweede konvooi komt aan in het station Landegem rondom 05u00. De eenheden van het regiment worden ingekwartierd.

Tijdens de conferentie van Ieper besluiten de geallieerden dat de Belgen zich zullen terugtrekken van de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. Er zal een nieuwe linie uitgebouwd worden over het Leopoldkanaal, het Afleidingskanaal van de Leie en de Leie zelf. Deze linie zal op 23 mei volledig moeten zijn. Het IIde legerkorps wordt met de 11de en 12de infanteriedivisies toegewezen aan het Afleidingskanaal van de Leie.

Het 23Li blijft in zijn kantonnementen.

Het regiment is nog steeds in zijn kantonnementen en geniet een laatste dag van relatieve rust.

Het regiment bevindt zich nog steeds binnen de zone van ons IIde legerkorps dat verantwoordelijk wordt voor de verdediging van het gedeelte van het Afleidingskanaal van de Leie dat zich uitstrekt van de omgeving van Langestraat in het noorden tot het Kanaal Gent-Brugge in het zuiden. Deze zone is verdeeld in twee sectoren: de 12de infanteriedivisie verdedigt de noordelijke sector en de 11de infanteriedivisie de zuidelijke sector.
Na een rust van enkele dagen marcheren de manschappen van uit hun kantonnementen naar hun nieuwe gevechtsstellingen aan de oever van het Afleidingskanaal van de Leie in de buurt van Leischoot, Oostwinkel en Langestraat. Het regiment sluit aan tussen het 1C te Veldekens en het 2Li te Ronsele.

Eens aangekomen op bestemming graaft het regiment zich in:

  • het Iste bataljon bezet de linkerflank met de 1ste en 2de compagnies in de voorste linie en de 3de compagnie in steun
  • de rechterflank is voor rekening van het IIIde bataljon die de 9de en 11de compagnies in de eerste linie plaatst, ondersteund door de 10de compagnie
  • het IIde bataljon bemant het tweede echelon van het regiment met van noord naar zuid de 7de, 5de en 6de compagnie
  • Kolonel Dendal installeert zijn commandopost in het gehucht Most nabij Oostwinkel waar hij de hoeve van de familie Heyde betrekt

De 12de divisie van Luitenant-generaal De Wulf bevindt zich nu aan het Afleidingskanaal tussen Veldekens en Ronsele. Het 2Li ligt op rechts, het 23Li op links. Van elk regiment bevinden zich twee bataljons in de voorste vuurlinie. Het 22Li bezet het tweede echelon. De manschappen hebben zich de voorbije 36 uur op verschillende stellingen moeten ingraven en zijn bijzonder vermoeid.

Het 23Li wacht de Duitse aanval op het Afwateringskanaal af. Een eerste schuchtere poging van de vijand komt er in de vroege ochtend en al snel vallen de infanteristen onder vuur wanneer de vijandelijke infanterie een plaatselijke doorbraak proberen te forceren. De Duitsers maken echter geen aanstalten om het kanaal over te steken en trekken zich terug.

Het 2de bataljon genie bouwt daarop vier loopbruggen over het kanaal om elk bataljon in eerste lijn toe te laten om een uitkijkpost op de vijandelijke oever te bemannen. Ook voor het I/23Li en het III/23Li worden twee loopbruggen geworpen. Bij het IIIde bataljon is de 10de compagnie verantwoordelijk voor de uitkijkpost op de oostelijke oever.

Even na 10u00 opent de Belgische artillerie het vuur en anderhalf uur laten de IV/6A en de I/13A een dicht storingsvuur neerkomen op de uitvalswegen uit Eeklo. Het bombardement houdt de ganse dag aan.

Om 15u00 vertrekt bij het I/2Li een patrouille met een korporaal en een dozijn soldaten over de aldaar geworpen loopbrug. De patrouille wordt echter overvallen en slaagt er niet in het regiment te alarmeren van de terugkerende Duitsers.

In de vroege avond rond 17u00 steken te Ronsele soldaten van de Duitse 208ste infanteriedivisie via het loopbruggetje de waterloop over. Ze overmeesteren de ploeg geniesoldaten die nabij hun vrachtwagens rond kuieren en hun wapens in de laadbak gedeponeerd hebben. Er vallen enkele schoten terwijl de vijand in steeds grotere getale het kanaal oversteekt.

De Duitsers en de Belgen aan de kanaaloever worden onder vuur genomen door de mitrailleurs van de 4de compagnie van het 2Li en er ontstaat paniek. Na een korte maar harde strijd nemen de overvallers zonder veel moeite de sector van het I/2Li in.

Naar het zuiden toe slaagt het II/2Li slaagt er in de vijandelijke infanteristen tegen te houden. Richting noorden bezet de vijand nu op de rechterflank van het III/23Li een strook van de linkeroever van 600 meter breed. De 11de compagnie van Luitenant Van Besien is zwaar aangeslagen en dreigt het te begeven. Talrijke manschappen geven zich over en anderen vluchten weg.

Kolonel Dendal laat door het IIde bataljon van zijn regiment een nieuwe dwarsstelling opwerpen om de aanval in te dijken. Wanneer Dendal ontdekt dat een nu zo’n goeie kilometer van de kanaaldijk onbezet is, laat hij de 6de compagnie in de sector van het 2Li binnendringen om zoveel mogelijk terrein terug in Belgische handen te krijgen. De Duitsers klampen zich vast aan elke vierkante meter en de gevechten zullen de ganse nacht aanhouden.

Rond 18u30 wordt ook het eskadron wielrijders van de 12de divisie ingezet. De cyclisten hebben tijdens hun tocht naar het kanaal een achtergelaten T13 tankjager aan de praat gekregen en meegenomen en dit voertuig komt bij de gevechten goed van pas. Het eskadron zuivert de buurt van de commandopost van het I/2Li.

Een goed uur later versterkt de divisie de tegenactie met het III/2Li. Dit bataljon slaagt er in om het gat te dichten tussen de commandopost van het I/2Li en de 3de compagnie van dit regiment dat nog steeds aan de kanaaloever standhoudt.

Het II/23Li behoudt zijn posities op de grendelstelling op de rechterflank van het regiment.

Omstreeks 04.15 wordt ook het I/22Li bij de aanval gevoegd. Pas tegen de morgen slagen de Belgen erin de kanaaloever te bereiken. De T13 van het eskadron wielrijders neutraliseert verschillende Duitse mitrailleursnesten en vernietigt de voetbrug met zijn 47mm-kanon. De Duitsers zitten gevangen. 235 man, waaronder 5 officieren geven zich over en worden door de Belgen afgevoerd. De overwinningsroes verdwijnt snel wanneer de Duitsers later op de dag voldoende troepen aangevoerd hebben om een brede aanval langsheen het ganse kanaal te lanceren.

Na de succesvolle tegenaanval is de westelijke oever van het Afleidingskanaal van de Leie volledig gezuiverd van vijandelijke elementen en opnieuw in Belgische handen. De invaller wil echter al snel een tweede poging wagen en lanceert vanaf 10u30 een reeks intense luchtaanvallen op de Belgische linies. De Duitse artillerie begint een nieuw voorbereidend bombardement rondom 13u00. Het bombardement neemt om 16u30 sterkt toe en drie kwartier later volgt een nieuwe infanterieaanval.

Met een dubbele oversteekpoging in de ondersectoren van het 23Li en het 2Li kan de Duitse infanterie al snel twee kleine bruggenhoofden uitbouwen. Daarbij worden enerzijds het II/23Li en de staf van het 23Li al snel met overrompeling bedreigd. Te Stoktevijver maakt de vijand dan weer contact met het II/2Li en het III/2Li en ook hier worden de Belgische linies ingedeukt.

De 12de divisie zet onmiddellijk een tegenaanval op touw. Het 22Li dat op dat ogenblik het derde echelon bezet, zal gebruikt worden om de kanaaloever opnieuw trachten te zuiveren. Het II/22Li krijgt het bevel een tegenaanval te ondernemen naar de stellingen van het 23Li via de as Most-Leischoot. Het III/22Li moet dan weer op zijn beurt het 2Li gaan ontzetten met een tegenactie richting Ronsele en Stoktevijver.

Rond 20u00 is de situatie bij het 23Li bijzonder verward: het is niet duidelijk of de tegenacties de vijand kunnen terugdringen en het 23Li wankelt op zijn stellingen. De commandopost van het II/23Li aan de Leischoot te Oostwinkel wordt uiteindelijk overrompeld en Commandant Oborski wordt gevangen gemaakt.

Het 23Li wordt teruggeslagen naar de buurt van Oostwinkel. Ook nu weer spelen de Duitsers erg kort op de bal en wordt het regiment alweer gegrepen. De overblijvenden van het 23Li geven zich over en de vijand maakt de restanten van het regiment krijgsgevangen. Kolonel Dendal valt in handen van de Duitsers en wordt afgevoerd in een Duitse stafauto.

Ook bij de buren gaat het mis – het meest noordelijk gelegen bataljon van het 2Li is onder zware druk komen te staan. Het zuidelijke bataljon van het 2Li is daarentegen nog steeds meester van de meeste delen van de kanaaloever. Het 2Li bezet eveneens een tweede echelon aan een bosrand op zo’n kilometer ten oosten van Ronsele.

Belgische militairen wachten kort na hun gevangenname doelloos af wat er gebeuren gaat.

Rond 10u00 vaardigt het IIde legerkorps nieuwe bevelen uit voor de terugtocht. De 12de divisie zal naar het gebied rond Den Hoorn ten westen van Knesselare gestuurd worden. De divisie zal voorlopig nier meer ingezet worden. De 12de divisie is al snel in volle aftocht van het Afleidingskanaal. Het 2Li bezet nog enige tijd zijn ondersector tussen Ronsele en Zomergem. Alleen het III/2Li klampt zich nog vast aan zijn stellingen langsheen de kanaaloever. De andere infanterie-eenheden werden teruggedreven en bevinden zich op enige afstand van het kanaal. Na de middag zet het regiment koers naar Straden en bereikt deze gemeente rond 17u00. Het III/22Li bevindt zich op gelijke hoogte.
Het 23Li is echter volledig uiteengeslagen zijn uiteengeslagen en vlucht weg in kleine groepjes. Enkele detachementen komen terecht in de sector van de 11de Infanteriedivisie waar ook al allerlei eenheden door elkaar lopen.

De weinige overblijvers van het regiment worden eveneens gevangen genomen. De volgende dag wordt het vaandel van het regiment verbrand door Majoor Laheye op het hoofdkwartier van Luitenant-generaal Michem, commandant van het IIde Legerkorps.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen