IVde Legerkorps

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming IVde Legerkorps | IVLK
IVème Corps d’Armée | IVCA
Type Infanteriekorps
Bevelhebber Luitenant-generaal André Bogaerts
Stafchef Luitenant-kolonel SBH R. Devijver
Commandant Artillerie Generaal-majoor Paul Massart
Commandant Genie Kolonel SBH M. Deleval
Commandant Transmissietroepen Majoor P. Gallez
Commandant Luchtvaart Kolonel vlieger A. Massaux
Commandant Transportkorps Majoor J. Roosen
Commandant Gezondheidsdienst Geneesheer Kolonel L. Couvreur
Standplaats Dekkingsstelling Albertkanaal
Zone Kanaal van Turnhout – Herentals
Commandopost in het Fort van Lier
Organieke Eenheden Hoofdkwartier
12de Infanteriedivisie
15de Infanteriedivisie
18de Infanteriedivisie
22ste Bataljon Genie
24ste Bataljon Transmissietroepen
13de Regiment Artillerie
Geneeskundig Korps IV/LK Staf (Geneesheer Luitenant-kolonel L. Maqirue)
Geneeskundige Versterkingscompagnie (Med 1Kapt E. Dehet)
1ste Legerkorpsambulance (Med Lt P. Pluys)
2de Legerkorpsambulance (Med 1Kapt G. Nemery)
Geneeskundige Ambulance (Med 1Kapt E. Hemeleers)
Lichte Heelkundige Ambulance (Med 1Kapt R. Fagnard)
Hygiënetrein (Med Lt H. Van Runkelen)
Intendancekorps IV/LK Staf
Compagnie Intendance
Transportkorps IV/LK Staf (Cdt F. Bivort)
1ste Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt L. Deheem)
2de Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt R. Dailly)
Autopeloton voor Ravitaillering (Lt R. Arendt)
1ste Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties
2de Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties
Autopeloton voor Materieel (Lt D. Van Haelen)
Atelier voor Herstelling van het Wagenpark (Lt J. Hannecart)
Atelier voor Herstelling van het Materieel (Lt A. Kermans)
Ontsmettingscompagnie (Cdt P. Rener)
Compagnie Luchtafweermitrailleurs IV/LK (Lt A. Dereume)
Provoost (Luitenant-kolonel L. Wilmet)
Tijdelijke Eenheden IIIde Bataljon Speciale Vestingstroepen
IVde Bataljon Speciale Vestingstroepen
Vde Bataljon Speciale Vestingstroepen
Iste Groep 17de Regiment Artillerie
Iste Groep 1ste Luchtvaartregiment

Tijdens de mobilisatie

HK IVLK
Het IVde Legerkorps (IVLK) staat aan de vooravond van de oorlog opgesteld met één divisie, de 18de Infanteriedivisie, tussen het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten en het Albertkanaal en met twee divisies in lijn, de 12de en de 15de Infanteriedivisie, achter het Albertkanaal. Links van het IVLK verdedigd het VLK de Versterkte Positie Antwerpen (VPA)

Een Geneesheer-Luitenant van het IVLK met enkele van zijn manschappen, waaronder ook een Belg van Afrikaanse origine.

HK IV/LK
Rond middernacht brengt het HK van het IV/LK de divisies op de hoogte van het algemeen alarm en om 06u00 worden de divisies verwittigd van de afkondiging van de algemene mobilisatie naar aanleiding van de Duitse inval.

2de Legerkorpsambulance, Geneeskundig Korps IV/LK
De eenheid is ondergebracht in het rusthuis van de Paters Jesuiten aan de Berlaij 14 te Lier. Geneesheer Luitenant Pluys is commandant ad interim terwijl Geneesheer 1ste Kapitein Nemery met verlof te Brugge is. De ambulance wordt aangeduid als hulppost op niveau divisie voor de 15de Infanteriedivisie. Om de nodige capaciteit vrij te maken dienen alle gehospitaliseerde militairen afgevoerd worden naar het Medisch-Chirurgisch Centrum van het IVde Legerkorps de Duffel. Negen aanwezige ambulancevoertuigen beginnen aan de opdracht. Intussen wordt de refter van het rusthuis ingericht als ontvangst- en triageruimte, Zaal 2 als verzorgingslokaal voor lichtgewonden en Zaal 3 als evacuatiezaal.

Er wordt telkens één ambulance uitgestuurd naar de verzamelpunten voor gewonden van de 15de Infanteriedivisie aan het Kasteel Verbeke en te Emblem.

De eerste opname gebeurt in de loop van de avond. Het gaat om een militair met angina.

Geneeskundig Korps IV/LK
De rest van de medische elementen zijn samengevoegd de Duffel tot het medisch-chirurgisch centrum van het IVde Legerkorps.

2de Legerkorpsambulance
Een Franse officier met dubbele enkelbreuk ten gevolge van een wegongeval wordt rond 06u00 verzorgd en doorgestuurd naar het medisch-chirurgisch centrum te Duffel. Drie uur later komen drie gewonden van het Franse 4e Régiment de Dragons Portés aan. Het Franse leger stuurt ook 3 artsen, 11 manschappen en 3 ambulancevoertuigen naar Lier ter versterking van het Belgisch militair personeel.

2de Legerkorpsambulance
Een aantal gewonde burgers wordt aangevoerd, waaronder ook een comateuze patiënt zonder identiteitspapieren. De man wordt naar het burgerhospitaal te Lier vervoerd. Ondertussen gaat het werk gewoon verder en blijven zowel Franse als Belgische gewonden aankomen.

2de Legerkorpsambulance
Het evacuatieregime wordt gewijzigd. Spoedgevallen, slachtoffers van gasaanvallen en licht gewonden kunnen nu naar het medisch-chirurgisch centrum van het leger te Mechelen doorgestuurd worden. Het medisch-chirurgisch centrum van het IVde Legerkorps te Duffel zal alleen nog zwaargewonden blijven ontvangen. Militairen met besmettelijke ziekten dienen naar het Klein Seminarie van Mechelen gebracht te te worden.

Rond 19u00 komt een bevel toe om de eenheid te evacueren naar de gebouwen van de Altenaschool op de baan van Kontich naar Antwerpen. De ambulance verlaat Lier tussen 21u00 en 22u00.

2de Legerkorpsambulance
Na een nachtelijke rit installeert de eenheid zich in de kostschool Altena. De beide lokalen toegewezen aan de ambulance volstaan nauwelijks voor de installatie van het personeel; laat staan de gewonden. Kapitein Nemery vraagt aan de reeds aanwezige eenheden van het transportkorps van de 6de Infanteriedivisie om te vetrekken.

De eerste gewonden komen toe te Kontich vanaf 08u00. Het verzamelpunt voor lichtgewonden van de 15de Infanteriedivisie bevindt zich nu te Eggerzeel.

2de Legerkorpsambulance
De aan- en afvoer van gewonden gaat verder. De lichte ambulance van de 15de Infanteriedivisie bevindt zich in het klooster van de Witte Paters op de Veldkant te Kontich. Patiënten met een besmettelijke ziekte dienen naar het militair hospitaal te Antwerpen afgevoerd te worden. Psychische aandoeningen worden doorgestuurd naar Brugge. Alle andere gevallen worden geëvacueerd naar de gezondheidsdienst van het IVde Legerkorps te Puurs.

2de Legerkorpsambulance
Dokter Lefevre voert de eerste bloedtransfusie sinds te start van de oorlog uit. Soldaat De Berdt is de donor. Nieuwe gewonden blijven toekomen en worden verzorgd.

Om 14u45 krijgt de eenheid het bevel om de installaties op te breken en het veldhospitaal via Temse en Lokeren richting Gent te verplaatsen. De colonnes verlaten Kontich rond 16u30 en komen aan te Wondelgem rond 21u00. Luitenant Gérard blijft te Kontich met een detachement en houdt een beperkte capaciteit gaande tot de 15de Infanteriedivisie de aftocht naar Vlaanderen kan aanvatten.

2de Legerkorpsambulance
In het Kasteel Geldhof bij de familie Sprengers wordt een voertuigenpark voor de ambulances ingericht. Het veldhospitaal wordt voorlopig niet geinstalleerd en Kapitein Nemery tracht te Evergem met zijn overste Kolonel Couvreur in contact te treden voor verdere instructies.

2de Legerkorpsambulance
Luitenant Gérard komt aan met de achterhoede uit Kontich. De staf zoekt nog de ganse dag naar nieuwe orders en krijgt tijdens de namiddag te horen dat samen met het transportkorps en de geneeskundige versterkingscompagnie van het IVde Legerkorps van uit Sleidinge naar Wingene dient gereden te worden. De eenheid verlaat Wondelgem rond 15u15 en komt rond 18u40 aan te Wingene. De commandopost van de eenheid wordt ondergebracht bij de familie Dejonghe aan de Bruggestraat 294 te Wingene.

2de Legerkorpsambulance
Omstreeks 13u00 krijgt de eenheid de opdracht om zich stand-by te houden op de baan van Ruddervoorde naar Hertsberge en hier verdere instructies af te wachten. De colonne staat hier gedurende enkele uren doelloos te wachten en krijgen uiteindelijk het bevel om ter plekke te overnachten. Kapitein Nemery vindt onderdak bij baron Pierre Rappaert te Hertsberge.

2de Legerkorpsambulance
De eenheid blijft te Hertsberge en Waardamme. De officieren gaan bij het gemeentebestuur tevergeefs op zoek naar pistolen. Het ontbreekt hen sinds de mobilisatie aan persoonlijke bewapening. Er wordt ook zonder resultaat naar bijkomende vrachtwagens gezocht.

2de Legerkorpsambulance
De eenheid bevindt zich nog steeds op het grondgebied van Hertsberge en Waardamme en is nog steeds niet operationeel.

HK IV/LK
Na de Duitse doorstoot tot Abbeville aan de Atlantische kust zijn de geallieerde legers in Noord-Frankrijk en Vlaanderen geheel omsingeld. Het geallieerde oppercommando heeft op 21 mei tijdens de Conferentie van Ieper besloten om de Schelde-linie op te geven. Hierop bepaalt de Belgische legerleiding tijdens de ochtend van 22 mei dat onze strijdkrachten niet zoals afgesproken zullen terugtrekken naar de Ijzer, maar stand zullen houden langsheen de Leie en het Afleidingskanaal van de Leie. Het Groot Hoofdkwartier laat deze terugtocht in twee fases uitvoeren en bepaalt dat de troepen opgesteld tussen het Bruggenhoofd Gent en Oudenaarde zich tijdens de nacht van 22 op 23 mei moet terugtrekken naar de Leie. In deze eerste fase zullen tevens een aantal troepen teruggetrokken worden uit het Bruggenhoofd Gent, de stad Gent en het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze zones zullen dan definitief ontruimd worden tijdens de nacht van 23 op 24 mei. Om de Britten toe te laten meer troepen vrij te maken voor de geplande tegenaanval rond Arras, geeft onze legerleiding zijn akkoord om de 44th Infantry Division aan de Schelde af te lossen en de Belgische linies aan de Leie tot aan de rand van Menen te verlengen. De aflossing aan de Schelde wordt afgelast door de snelle ontwikkeling van de Duitse opmars.

2de Legerkorpsambulance
Uiteindelijk wordt rond 13u30 een nieuwe colonne gevormd samen met de Geneeskundige Ambulance en de Geneeskundige Versterkingscompagnie. De eenheden vertrekken naar Koolskamp waar uit uiteindelijk toch instructies volgen voor een nieuwe ontplooiing. De Lichte Heelkundige Ambulance en de 1ste Legerkorpsambulance worden doorgestuurd naar Beveren nabij Roeselare. De laatste eenheid installeert zich in de plaatselijke meisjesschool, terwijl de Lichte Heelkundige Ambulance te Roeselare onderdak vindt in de gebouwen van de Maria’s Rustoord kliniek. De rest van de geneeskundige eenheden van het IVde Legerkorps worden ontplooid op en om het Kasteel de Pelichy te Gitsberg. De 2de Legerkorpsambulance belandt in de school van het dorp.

1ste Legerkorpsambulance
Kapitein Nemery wordt overgeplaatst naar de 1ste Legerkorpsambulance en zijn dagboek gaat dan ook verder met het verhaal van deze eenheid. De ambulance staat opgesteld in de meisjesschool van Beveren en heeft tot taak licht gewonden, zieken en eventuele slachtoffers van gasaanvallen op te vangen. Er blijven slechts 9 ambulancevoertuigen over, waarvan er slechts 3 rijvaardig zijn. De eenheid ontvangt wel nog een nieuw Chevrolet chasis dat bij Jonckheere te Beveren zal omgebouwd worden tot een bijkomend voertuig.

1ste Legerkorpsambulance
De eenheid blijft verder werken te Beveren, maar moet wel vier artsen afstaan aan de Lichte Heelkundige Ambulance te Roeselare. Ook Kapitein Nemery wordt later op de dag aangeduid om naar de Maria’s Rustoord kliniek te Roeselare te vertrekken en geeft het commando over aan Luitenant Demillie.

In de gebouwen van Maria’s Rustoord heerst absolute chaos. Het aantal binnenkomende gewonden is veel groter dan de maximum capaciteit van de Lichte Heelkundige Ambulance. De gangen liggen vol gewonden op draagberries en de chirurgische teams opereren continu.

Kapitein Nemery en Luitenant Gérard vertrekken naar het Heilig Hartziekenhuis aan de Meensesteenweg om hier een antenne voor lichtgewonden op te zetten en alzo de Lichte Heelkundige Ambulance in Maria’s Rustoord trachten te ontlasten. Bij aankomst op het Heilig Hart vindt Nemery reeds 25 licht- en 2 zwaargewonden achtergelaten door een andere geneeskundige ploeg. De militairen richten drie lokalen in: een operatiezaal, een hospitalisatiekamer met 12 bedden en een verbandzaal voor ambulante gewonden. Tandarts Scott wordt ter versterking opgetrommeld van uit Beveren samen met een hoeveelheid verpleegmateriaal, 20 draagberries en 25 dekens.. Met behulp van de zusters van het Heilig Hart wordt het nieuwe centrum operationeel gemaakt.

Lichte Heelkundige Ambulance
Rond 03u00 breekt paniek uit in het Heilig Hartziekenhuis wanneer enkele soldaten gehoord hebben dat de Duitsers zich op nog geen 10 minuten buiten de stad bevinden. Kapitein Nemery en zijn artsen slagen er in om de gemoederen te bedaren en bevelen ondertussen de evacuatie van zoveel mogelijk gewonden naar Torhout. Tegen 09u00 blijven nog slechts vijf zwaargewonden over.

Na de middag komen opnieuw talrijke gewonden toe in het hospitaal, waaronder heel wat Belgische cavaleristen en een Britse militair. Ook een Duits soldaat wordt binnengebracht.

Aan het eind van de namiddag wordt het ziekenhuis gebombardeerd door negen overvliegende toestellen van de Luftwaffe. Ook elders in de stad valt de Duitse luchtmacht aan en het duurt dan ook niet lang eer grote groepen gewonde burgers en militairen toestromen in het Heilig Hart. De burgers worden verzorgd en zo snel mogelijk doorgestuurd.

Lichte Heelkundige Ambulance
De stad Roeselare valt nu ook onder artillerievuur. De luchtaanvallen worden steeds frequenter en het aantal gewonden neemt dan ook toe. Rond 08u00 vallen de telefoon en elektriciteit uit. De staf van de geneeskundige troepen van het IVde Legerkorps duidt Wijnendale aan als nieuwe standplaats en vanaf 14u15 start de Lichte Heelkundige Ambulance met de evacuatie. De marsroute zal via Gits en Kortemark lopen. De troepen worden naar het kasteel van Wijnendale gedirigeerd.

Geneeskundig Korps IV/LK
De geneeskundige dienst installeert zich te Wijnendale. Er wordt een veldhospitaal met 50 bedden ingericht. De manschappen ontvangen noodrantsoenen voor de komende 48 uur omdat gevreesd wordt dat de normale bevoorrading in het gedrang zal komen. Het station van Wijnendale wordt gebombardeerd door de Duitse luchtmacht en een munitietrein vat vuur. Die zelfde avond nog volgt een evacuatiebevel naar Leke. Luitenant-kolonel Marique vertrekt met het installatiepersoneeel en Kapitein Nemery wordt bevelhebber ad interim van de troepen te Wijnendale. De colonnes verlaten Wijnendale om 21u15 en rijden via Ichtegem en Koekelare richting Leke.

Geneeskundig Korps IV/LK
Na een bijzonder trage verplaatsing komen de eenheden aan te Leke vanaf 03u00. Het is de officieren duidelijk geworden dat het Belgische leger in een staat van chaos verkeert en het einde van de veldtocht nabij is. Kapitein Nemery gaat de staat na van “zijn” eenheid, de 2de Legerambulance. Er rest hem nog een eerste bestelwagen met Soldaat Boonen als chauffeur, Apotheker Dekkers en hemzelf; een tweede Renault bestelwagen met chauffeur, Geneesheer Luitenant Demillie en Aalmoezenier Loiseau, 3 ambulancevoertuigen en 5 vrachtwagens met materieel.

De manschappen vernemen pas tijdens de ochtend van woensdag 29 mei het nieuws van de overgave. Luitenant-kolonel Maqirue is spoorloos verdwenen en de eenheidscommandanten besluiten samen om alle troepen naar Brugge te begeleiden en er het materieel over te maken aan de daar aanwezige veldhospitalen.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

Verslag Geneesheer 1ste Kapitein Nemery, Centrum voor Historische Documentatie van Defensie, Evere