3de Infanteriedivisie

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming 3de Infanteriedivisie | 3ID
3ème Division d’Infanterie | 3DI
Ontdubbeld van n.v.t.
Onderdeel van IIIde Legerkorps
Bevelhebber Luitenant-generaal Gaston Lozet
Commandant Infanterie Generaal-majoor Albert Gits
Commandant Artillerie Kolonel J.P. Offermans
Commandant Transportkorps Kapitein-commandant M. Defossez
Stafchef Luitenant-kolonel SBH A. Coutelier
Intendant Kapitein-commandant E. Misson
Standplaats Versterkte Positie Luik
PFLII Lijn
Sector Chertal-Chaudfontaine
Commandopost in Kazerne Chartreuse te Luik
Samenstelling Hoofdkwartier
1ste Linieregiment
12de Linieregiment
25ste Linieregiment
3de Regiment Artillerie
3de Bataljon Genie
3de Bataljon Transmissietroepen
Wielrijderseskadron 3ID
Compagnie Getrokken C47 3ID (Luitenant G. Duchenne)
(Compagnie C47 op T13 3ID (Luitenant M. Van Vucht)) -> Afgedeeld bij 1ste Regiment Karabiniers-Wielrijders
Geneeskundig Korps 3ID Staf (Med Maj F. Thoné)
Geneeskundige Versterkingcompagnie (Med Lt A. Willems)
Lichte Ambulance (Med Kapt W. Kasters)
Ambulance Infanteriedivisie (Med Kapt J. Gustin)
Compagnie Intendance 3ID (Luitenant H. Dethier)
Transportkorps 3ID Staf (Cdt X. Dumont de Chassart)
Peloton voor Infanteriemunitie (Lt R, Michelet)
1ste Autopeloton voor Infanteriemunitie (Lt A. Bouriez)
2de Autopeloton voor Infanteriemunitie (Lt P. de Harenne)
1ste Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt E. Clausset)
2de Autopeloton voor Artilleriemunitie (Lt E. Lambot)
Autopeloton voor Ravitaillering (Lt L. le Roy du Vivier)
Peloton der Sanitaire Vervoersformaties
Autopeloton der Sanitaire Vervoersformaties
Autopeloton voor Materieel (Cdt C. Loslever)
Atelier voor Herstelling van het Wagenpark (Kapt C. Plasman)
Compagnie Luchtafweermitrailleuses (Luitenant A. Bockourt)
Provoost (Luitenant J. Lecart)

Tijdens de mobilisatie

Staf 3Div
De 3de Infanteriedivisie (3Div) staat tijdens de mobilisatie onder bevel van het IIIde Legerkorps (IIILK). Het IIILK speelt een sleutelrol in de verdediging van de provincie Luik bij een mogelijke aanval van Duitsland. Deze opdracht omvat drie taken:

  • de beveiliging van de Belgische oostgrens tussen Gemmenich en Losheimergraben,
  • het bezetten van een Voortuitgeschoven Positie vanaf de Voerstreek in het noorden tot aan Stavelot in het zuiden. Deze positie loopt over Buesdael, Hombourg, Henri-Chapelle, Limbourg, Jalhay, Hockai, Francorchamps en Meiz. In het noorden wordt ze bemand door het 1ste Regiment Grenswielrijders en in het zuiden door het 1ste Regiment Lansiers,
  • de verdediging van de Versterkte Positie Luik (Position Fortifiée de Liège oftewel PFL).

De Versterkte Positie Luik bestaat uit vier linies waarvan de tweede linie PFLII ongeveer 28Km lang is en loopt van Barchon tot Boncelles. Op deze linie zullen bij een vijandelijke inval de 2de en de 3de Infanteriedivisie post vatten. De linie omvat de vernieuwde forten van Barchon, Evegnée, Fléron, Chaudfontaine, Embourg en Boncelles aangevuld met 61 betonnen bunkers in twee echelons. Aan de vooravond van de oorlog houdt de 3Div zich klaar om de noordoostelijke sector van de PFLII te bezetten tussen Barchon ten noorden van Luik en Chaudfontaine.

De regimenten van de 3Div die worden ingezet tussen de forten worden intervaltroepen genoemd en staan als volgt opgesteld:

  • 1Li bezet de noordoostelijke ondersector van de Maas tot Barchon
  • 12Li bezet de ondersector Barchon – Fléron
  • 25Li bezet de ondersector Fléron – Chaudfontaine

Staf 3Div
Sinds de ochtend rapporteren de lichte troepen aan de grens voortdurend incidenten en stroomt ook het nieuws binnen van de aanval op de 7de Infanteriedivisie (7Div) nabij Maastricht en de grensoverschrijdingen in het oosten van het land. Doorheen de dag komen er groepjes lichte troepen aan die hun alarmposten aan de grens verlaten hebben en zich terugplooien binnen de Versterkte Positie Luik. De berichten betreffende de toestand bij de naburige 7Div worden steeds ernstiger wanneer blijkt dat het Albertkanaal overschreden werd te Vroenhoven en Veldwezelt.

Ten gevolge van de Duitse doorbraak bij de 7Div groeit het besef dat de posities van de PFLII linie ten oosten van de stad niet kunnen behouden worden door het IIILK. Het legerkorps maakt bijgevolg plannen om zijn intervaltroepen terug te trekken uit de PFLIIlinie. De eenheden bereiden zich voor om een nieuwe defensieve positie in te nemen op de linkeroever van de Maas, vanaf Lixhe, over de stad Luik heen, tot nabij de eerste de posities van de Groepering K aan de Ourthe. Tegen de avond heeft de vijand de 7Div aangeklampt over de ganse breedte van de divisiesector, de weg naar Tongeren ligt nu open waardoor de Versterkte Positie Luik dreigt omsingeld te worden. Om 20u00 vaardigt het Groot Hoofdkwartier (GHK) het bevel uit om de Versterkte Positie Luik op te geven. De 3de Infanteriedivisie moet stelling nemen op de linkeroever van de Maas, terwijl de 2de Infanteriedivisie naar de K.W. Stelling gestuurd wordt.

Het evacuatiebevel bereikt de divisiestaf om 21u30.

Geneeskundig Korps 3Div
De medische eenheden starten te veldtocht te Vottem waar de divisionaire hulpplaats geactiveerd wordt.

Staf 3Div
De 3de Infanteriedivisie neemt een nieuwe defensieve stelling in op de linkeroever van de Maas. De divisie installeert zich op twee echelons:

  • het eerste echelon loopt van Chertal tot aan de samenvloeiing van de Maas en de Ourthe, met:
    • het IIde bataljon van het 1ste Linieregiment van Herstal tot aan de brug van Wandre (inclusief)
    • het IIIde bataljon van het 12de Linieregiment van de brug van Wandre (exclusief) tot Marexhe
    • het Iste bataljon van het 12de Linieregiment van Marexhe tot de brug van Coronmeuse (exclusief)
    • het Iste bataljon van het 25ste Linieregiment van de brug van Coronmeuse (inclusief) tot Pont-Neuf
    • het IIIde bataljon van het 25ste Linieregiment van de brug van Pont-Neuf tot Val-Benoit
  • het tweede echelon loopt ten westen van deze linie op het plateau dat over de Maas uitkijkt, tussen Grâce-Berleur en Liers. Het tweede echelon komt onder het bevel van het 1ste Linieregiment te staan, dat zijn commandopost te Alleur opstelt. De bataljons staan als volgt opgesteld:
    • het IIde bataljon van het 25ste Linieregiment van Grâce-Berleur tot de baan van Luik naar Sint-Truiden (exclusief)
    • het IIde bataljon van het 12de Linieregiment van de baan van Luik naar Sint-Truiden (inclusief) tot de spoorwegoverweg ten zuid-oosten van de kerk van Rocourt
    • het Iste bataljon van het 1ste Linieregiment van deze spoorwegoverweg tot het centrum van Rocourt
    • het IIIde bataljon van het 1ste Linieregiment van Rocourt tot Liers
  • de divisiestaf vindt een nieuw onderkomen in het oude Fort van Lantin

Het IIIde Legerkorps ziet terecht dat zijn noordelijke flank steeds meer bedreigd wordt. Om de flankdekking te verzekeren, stuurt het IIIde Legerkorps om 10u00 drie bataljons naar het noordwesten op post te vatten langsheen de Jeker, tussen het dorp Glons en het gehucht Pierreux ten oosten van Bassenge. Kolonel Barthélemy van het 1Li moet tevens zijn Iste en IIde bataljon afstaan aan de Goepering Gits / Sector Maas-Stroomafwaarts en zal de volgende groepering bevelen:

  • het Iste bataljon van het 1ste Linieregiment wordt doorgestuurd naar Glons
  • het IIIde bataljon van het 1ste Linieregiment wordt naar Boirs bevolen
  • het IIIde bataljon van het 1ste Regiment Grenswielrijders dient te Bassenge en Pierreux langsheen de spoorlijn stelling te nemen
  • de formatie zal versterkt worden door de Compagnie Getrokken C47 van de 3de Infanteriedivisie die aan elk van deze bataljons één van zijn drie pelotons dient toe te wijzen
  • Kolonel SBH L. Barthélemy zal deze formatie bevelen van op de commandopost van de Groepering Gits te Heure-le-Romain

Het IIde bataljon van het 12de Linieregiment wordt om 12u30 naar Voroux-lez-Liers bevolen om de formatie te versterken maar dit bataljon zal tussen Voroux en Lantin vast te komen zitten in een luchtaanval. De inplaatsstelling van de bataljons van 1Li mislukt eveneens onder druk van voortdurende aanvallen van de Luftwaffe en de beide formaties zullen Luik verlaten als onderdeel van de Groepering Gits.

Tijdens de namiddag volgt het bevel tot de aftocht uit Luik. Volgens plannen opgesteld door het Groot Hoofdkwartier tijdens de mobilisatie zou het IIIde Legerkorps zich in westelijke richting moeten verplaatsen, maar deze marsrichting wordt bedreigd door de Duitse 4. Panzerdivision die in snel tempo in de richting van Hannuit vordert. Het korps krijgt de opdracht om naar het zuidwesten terug te trekken.

De staf van de 3de infanteriedivisie was om 16u30 echter reeds gestart met het verspreiden van de originele orders. Het 12Li krijgt het verkeerde bevel om tijdens de nacht van 11 op 12 mei over een afstand van 40Km terug te trekken in de richting van Hannuit en Tienen. Door de voortdurende luchtaanvallen op het fort van Lantin wordt de communicatie tussen de divisiestaf en zijn eenheden onmogelijk gemaakt waardoor het 12Li zich op weg zet met de verkeerde bestemming op zak. Het zal uiteindelijk 21u30 zijn wanneer dit rechtgezet kan worden.

De marsroute van de 3de Infanteriedivisie vormt één van vier door het IIIde Legerkorps uitgestippelde vluchtroutes uit de Versterkte Positie Luik. De route zal lopen over Oupeye, Les Awirs, Villers-le-Bouillet en Oteppe tot in Hannêche. Aan de colonnes van de zeven infanteriebataljons worden ook nog de volgende elementen toegevoegd:

  • alle divisietroepen die nog onder het commando van Luitenant-generaal Lozet staan
  • negen van de tien artilleriegroepen van het IIIde Legerkorps (de Iste tot en met IVde groep van 3A en de Iste tot en met Vde groep van 15A)
  • de 3de, 23ste en 32ste bataljons Genie, met uitzondering van de 2de compagnie van 23Gn en de 4de compagnie van 32Gn

Volgens het Reglement op den Velddienst uit 1939 hebben al deze elementen samen een gecombineerde colonnelengte van maar liefst 48Km. Het hoeft dan ook geen betoog dat het zo goed als onmogelijk is om deze formaties over een enkele marsroute te sturen. De planning loopt dan ook al snel in het honderd. De diensten, transmissietroepen, genie en artillerie krijgen het vage bevel om tussen 21u00 en 00u00 de baan van Luik naar Sint-Truiden over te steken en er komt geen verdere coördinatie van het vertrek. Het 25Li krijgt de instructie om zijn bataljons om 02u00 te Mons te laten vertrekken, terwijl het 12Li en het II/1Li om 02u20 te Glain moeten passeren.

Compagnie Getrokken C47 3Div
De compagnie bevindt zich bij de start van de dag te Alleur en staat onder bevel van het 1ste Linie. De eenheid wordt toegevoegd aan de dwarsstelling op de Jeker die door de Groepering Gits / Sector Maas-Stroomafwaarts moet gerealiseerd worden. De pelotons worden toegewezen aan elk van de bataljons en begeven zich naar het vertrekpunt te Dalle. De missie mislukt onder aanhoudende aanvallen van de Luftwaffe. Bij de aanloop naar Juprelle worden talrijke voertuigen en kanonnen vernield.

Geneeskundig Korps 3Div
Na de terugtocht van de divisie naar de linkeroever van de Maas wordt de medische hulpplaats ingericht te Xhendremael. De installatie wordt tijdens de late namiddag gesloten en de eenheden vertrekken richting Villers-l’Evêque met de intentie om vervolgens richting zuidwesten verder te trekken. De colonnes worden tijdens de nacht van 11 op 12 mei verrast door Duitse pantservoertuigen. Het paardengerij valt in vijandelijke handen. De meeste detachementen kunnen ontvluchten, maar alle cohesie is verloren en het geneeskundig korps van de divisie zal zich tijdens de ganse aftocht naar Vlaanderen niet meer kunnen hergroeperen.

Het Belgische opperbevel beslist om de gehavende 3de infanteriedivisie tot in West-Vlaanderen terug te trekken en toe te voegen aan de reserve. De divisie heeft tijdens zijn aftocht immers alle samenhang verloren en is aan een dringende reorganisatie toe om ze opnieuw gevechtsklaar te maken. De aftocht zal via Charleroi gebeuren waar de divisie op treintransport zal gezet worden. Het divisiehoofdkwartier reist zo snel mogelijk vooruit en zal zich op 14 mei in het kasteel van Mevrouw De Roo-Jans in Doomkerke te Ruislede gaan vestigen.

Het gros van de infanterieregimenten heeft de zuidelijke oever van de Méhaigne weten te bereiken, maar alle eenheden zijn in mindere or meerdere mate uit elkaar geslagen en hebben de grootste moeite om hun verschillende fracties te lokaliseren. De aftocht wordt verder gezet in de richting van Namen.

Het hoofdkwartier van de 3de infanteriedivisie komt tijdens de namiddag aan te Lavoir en krijgt daar het bevel van het VIIde Legerkorps om de divisie te hergroeperen in de zone tussen Temploux, Franière, Floreffe en Malonne ten westen van Namen. Het Belgische opperbevel beslist om de gehavende 3de infanteriedivisie tot in West-Vlaanderen terug te trekken en toe te voegen aan de reserve. De divisie heeft tijdens de aftocht immers alle samenhang volledig verloren en is aan een dringende reorganisatie toe om ze opnieuw gevechtsklaar te maken. De aftocht zal via Charleroi gebeuren waar de divisie op treintransport zal worden gezet. Het divisiehoofdkwartier reist zo snel mogelijk vooruit en zal zich op 14 mei in het kasteel van Mevrouw De Roo-Jans in Doomkerke te Ruislede gaan vestigen.

Compagnie Getrokken C47 3Div
De compagnie slaagt er in Héron te bereiken en zal hier kantonneren tot de avond van 12 mei. Van de 12 C47 anti-tankkanonnen blijven nog 2 vuurmonden over.

Het divisiehoofdkwartier installeert zich in het kasteel van Mevrouw De Roo-Jans in Doomkerke te Ruislede.

Geneeskundig Korps 3Div
De eerste elementen bereiken Aalter. Tijdens de komende dagen zal het geneeskundig korps van de divisie hier opnieuw samengesteld worden.

Staf 3Div
Na de Duitse doorstoot tot Abbeville aan de Atlantische kust zijn de geallieerde legers in Noord-Frankrijk en Vlaanderen geheel omsingeld. Het geallieerde oppercommando heeft op 21 mei tijdens de Conferentie van Ieper besloten om de Schelde-linie op te geven. Hierop bepaalt de Belgische legerleiding tijdens de ochtend van 22 mei dat onze strijdkrachten niet zoals afgesproken zullen terugtrekken naar de Ijzer, maar stand zullen houden langsheen de Leie en het Afleidingskanaal van de Leie. Het Groot Hoofdkwartier laat deze terugtocht in twee fases uitvoeren en bepaalt dat de troepen opgesteld tussen het Bruggenhoofd Gent en Oudenaarde zich tijdens de nacht van 22 op 23 mei moet terugtrekken naar de Leie. In deze eerste fase zullen tevens een aantal troepen teruggetrokken worden uit het Bruggenhoofd Gent, de stad Gent en het Kanaal Gent-Terneuzen. Deze zones zullen dan definitief ontruimd worden tijdens de nacht van 23 op 24 mei. Om de Britten toe te laten meer troepen vrij te maken voor de geplande tegenaanval rond Arras, geeft onze legerleiding zijn akkoord om de 44th Infantry Division aan de Schelde af te lossen en de Belgische linies aan de Leie tot aan de rand van Menen te verlengen. De aflossing aan de Schelde wordt afgelast door de snelle ontwikkeling van de Duitse opmars.

De 3de Infanteriedivisie werd aanvankelijk aangeduid om de Britten af te lossen aan de Bovenschelde rond Oudenaarde. De verplaatsingen worden afgebroken en de divisie wordt in alle haasten naar de Leie gedirigeerd. De divisie komt samen met de 1ste Infanteriedivisie onder het bevel van het IVde Legerkorps te staan. Het korps plaatst de 3Div tussen het Kanaal van Roeselare naar de Leie en Kortrijk (exclusief), en de 1Div tussen Kortrijk (inclusief) en Menen (exclusief). De 3Div plaatst zijn drie infanterieregimenten in lijn:

  • Het 1ste Linieregiment komt op de linkerflank te liggen en bezet de Ondersector Ooigem.
  • Het 25ste Linieregiment bezet met zijn twee overgebleven bataljons de centrale Ondersector Bavikhove.
  • Het 12de Linieregiment neemt de rechterflank in en bezet de Ondersector Kuurne.
  • De divisie wordt in de diepte gedekt door het 2de Regiment Grenswielrijders dat tussen Stokerijhoek en Hulste ontplooit.
  • Het IVde Legerkorps beschikt over de 10de Infanteriedivisie als reservemacht. Deze divisie vat post van Roeselare tot Izegem.

Geneeskundig Korps 3Div
De divisionaire hulpplaats wordt geopend te Ingelmunster. Het IVde Legerkorps plaatst zijn medisch-chirurgisch centrum te Beveren bij Roeselare.

Geneeskundig Korps 3Div
Op 23 en 24 mei zullen ettelijke gewonden toekomen op de hulpplaats te Ingelmunster. Het veldlazaret krijgt versterking van de ambulancevoertuigen van het IVde Legerkorps en slaagt er in de doorstroom van patiënten naar het MCC te Beveren op gang te houden.

Geneeskundig Korps 3Div
Tijdens de avond van 24 mei worden de medische eenheden teruggetrokken naar Koolskamp.

Geneeskundig Korps 3Div
Nu de divisie zich heeft moeten terugtrekken van de oever van de Leie en slechts beperkt inzetbaar blijft, wordt de capaciteit van het geneeskundig korps gebruikt om te Koolskamp een ziekenzaal voor gewonden van diverse eenheden te runnen. Deze ziekenzaal blijft open tot de avond van 25 mei.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen