Vestingsregiment van Namen

Situatie op 10 mei 1940

Reglementaire benaming Vestingsregiment van Namen
Régiment de Forteresse de Namur | RFN
Type Regiment fortenartillerie
Ontdubbeld van n.v.t.
Taalstelsel Franstalig
Onderdeel van VIIde Legerkorps
Bevelhebber Kolonel Adolphe Drion
Standplaats Versterkte Positie Namen (VPN)
Commandopost in de Citadel te Namen
Samenstelling Stafbatterij
I Groep (Kapitein-commandant Pinchard) 1ste batterij Fort van Marchovelette (Kapt De Lombaerdt)
2de batterij Fort van Maizeret (Kapt Hambenne)
3de batterij Fort van Andoy (Kapt A. Degehet)
4de batterij Fort van Dave (Kapt J. Noël)
II Groep (Majoor Decoux) 5de batterij Fort van St-Héribert (Kapt Leon L’Entrée)
6de batterij Fort van Malonne (Kapt Edgar Demaret)
7de batterij Fort van Suarlée (Kapt Tislair)
Groep Loopgraafartillerie (Kapitein-commandant Delvaux) 1ste batterij met 12 x MVD-58L mortieren (Cdt Henrion)
2de batterij met 12 x MVD-58L mortieren (Cdt Dewez)
3de batterij met 12 x MVD-58L mortieren (Cdt Duquenne)
4de batterij met 12 x MVD-58L mortieren (Cdt Georges)
Batterij Neufchâteau met 4 x Ob 6″ houwtisers (Kapitein-commandant Faut)
Batterij Libramont met 4 x Ob 6″ houwitsers (Kapitein-commandant Rosar)
Schoolbatterij
Batterij Depot en Bevoorrading (Kapitein-commandant Delplace)
Compagnie Transmissietroepen VPN (Kapitein Triquet)
Compagnie C47 op T13 VPN (Luitenant Henrion)

Tijdens de mobilisatie

Staf/RFN
Het Vestingsregiment van Namen (oftewel Régiment de Forteresse de Namur- RFN) werd tijdens de jaren 30 opgericht met als doel de bemanningen te leveren voor de forten van de Versterkte Positie Namen (Position Fortifiée de Namur). De Versterkte Positie Namen (oftewel VPN) werd tijdens het interbellum opgericht ter verdediging van de samenloop van de Samber en Maas en van de belangrijke verkeerswegen rond Namen. Alle eenheden belast met de verdediging van de VPN staan onder het bevel van het VIIde Legerkorps (VII/LK). De VPN is georganiseerd in drie sectoren, onderverdeeld in acht ondersectoren (oftewel Sous-Secteurs). In tegen wijzerzin:

  • Sector Meuse-Meuse (MM)
    • Ondersector I: vanaf de positie Meuse Aval tot het fort van Andoy (inclusief)
    • Ondersector II: vanaf het fort van Andoy (exclusief) tot de positie Meuse Amont
  • Sector Entre Sambre et Meuse (ESM)
    • Ondersector III: vanaf de Maas stroomopwaarts van de stad tot de Samber
  • Sector Position Fortifiée de Namur Nord (NN)
    • Ondersector IV: vanaf de Samber tot de spoorlijn Namen-Brussel (inclusief)
    • Ondersector V: vanaf de spoorlijn Namen-Brussel (exclusief) tot het fort van Emines (inclusief)
    • Ondersector Vbis: vanaf het fort van Emines (exclusief) tot de kerktoren van Cognelée (inclusief)
    • Ondersector VI: vanaf de kerktoren van Cognelée (exclusief) tot Ville-en-Waret (inclusief)
    • Ondersector VIbis: vanaf Ville-en-Waret (exclusief) tot de positie Meuse Aval

Organisatie van de Versterkte Positie Namen in mei 1940.

Bij het RFN zijn de zeven herbewapende forten van de Versterkte Positie Namen ondergebracht in twee groepen (bataljons). Daarenboven beschikt het regiment ook nog over een Groep Loopgraafartillerie uitgerust met MVD, een Schoolbatterij, een Batterij Depot en Bevoorrading, twee onafhankelijke batterijen uitgerust met vier Ob 6″, een Compagnie Transmissietroepen en een Compagnie C47 op T13.

Elk van de forten is bewapend met één koepel met twee kanonnen C75GP (Ob105GP te Maizeret), drie tot vier koepels met houwitsers Ob75GP en twee koepels met mitrailleurs en/of granaatwerpers. De grachten worden gedekt door bijkomende mitrailleurstellingen.

De forten zijn in mei 1940 door een ondergronds telefoonnetwerk met elkaar verbonden en hebben elk ook een zend- en ontvangstinstallatie voor radiocommunicatie. Ieder fort heeft een dubbele bemanning (ook wel reservegarnizoen genoemd) met telkens een ploeg in het fort en een ploeg in rustkwartieren. Het reservegarnizoen werd samengesteld wanneer de rekruten van de lichting ’40 in de forten toekwamen. In tegenstelling tot de eenheden van het veldleger werden de rekruten voor de forten niet ondergebracht in een Versterkings- en Opleidingsregiment, maar rechtstreeks naar de forten gestuurd waar ze een versnelde opleiding kregen.

IIde Groep/RFN

  • Saint-Héribert
    Saint-Heribert is één van de zeven forten van de VPN die in de loop van de jaren 30 wordt gemoderniseerd en herbewapend. Er wordt een onderaards netwerk van galerijen en ruimtes gegraven onder het centraal massief (ook wel de vierhoek genaamd). Bestaand galerijen worden verstevigd door de hoogte en de breedte te verminderen. Er is overal elektriciteit geproduceerd door eigen generatoren. Een doeltreffende ventilatie, via luchtkokers vanaf het centraal massief, wordt geïnstalleerd. Het fort is aangesloten op het ondergronds telefonie netwerk en beschikt ook over draadloze verbindingen (radio). De toegangen tot het fort worden uitgerust met een sas ter verdediging tegen gasaanvallen.

Cie C47 op T13 VPN/RFN
De Compagnie C47 op T13 van de Versterkte Positie Namen (Cie C47 op T13 VPN), bevolen door Lt Henrion, bevindt zich sinds januari 1940 in Brussel. Deze compagnie wordt bemand door militairen van de Ardeense Jagers. Op 26 april 1940 besluit de legerleiding om de 2de Cavaleriedivisie te versterken met een nog op te richten bataljon pantserwagens onder de naam Bataljon T13 van de 2de Cavaleriedivisie (Bn T13 2CD). Het nieuw bataljon wordt samengesteld uit het te Brussel gestationeerde Eskadron Pantserwagens van het Cavaleriekorps, uit de Cie C47 op T13 8Div en uit de Cie C47 op T13 VPN. Het nieuwe bataljon beschikt over vierentwintig T13 pantserwagens en acht ACG-1 tanks.

Als reclamepaneel gecamoufleerde intervalbunker gebouwd tussen de Naamse forten.

Staf/RFN
De Versterkte Positie Namen (VPN) ontvangt even na middernacht het algemeen alarm van ons Groot Hoofdkwartier. De staf van de VPN betrekt zijn commandopost in de Citadel van Namen

De forten gaan over tot het optrommelen van hun bemanningen. Net zoals in de overige Belgische forten bevinden de meeste manschappen zich in rustkatonnementen op enige afstand van hun ondergrondse vestingen. De lange mobilisatieperiode maakt een langdurig ondergronds verblijf immers niet praktisch Tijdens de nacht verlaten de bemanningen van de forten hun slaapplaatsen en bemannen hun gevechtsposten. De meeste forten melden tussen 02u00 en 04u00 dat de klaar zijn tot de actie. De reservegarnizoenen van de forten blijven in hun kantonnementen nabij de hun toegewezen forten.

Vanaf het eerste daglicht duikt de Luftwaffe op en worden de meeste forten regelmatig onder vuur genomen vanuit de lucht. Verder blijft het te Namen relatief rustig.

Rond het eind van de dag komen de eerste Franse troepen aan in de stad. Volgens het geallieerde verdedigingsplan moeten de Fransen de VPN helpen bemannen. Diverse observatieposten zien de geallieerde colonnes voorbij trekken. Er wordt tevens gemeld dat Franse troepen de Maasovergang te Yvoir ingenomen hebben.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    Het fort wordt om 01u14 door de Staf/RFN op de hoogte gebracht van het algemeen alarm. De bemanningen nemen hun gevechtsposities in en het fort meld zich om 02u10 klaar tot vuren. Naast Kapt Hambenne bevinden zich volgende officieren in het fort: Lt Migeotte, Lt Michiels, Lt Jacob, OLt Lecomte, OLt Wascotte, de dokters Leroy en Godard en de Aalmoezenier Busteau.
  • Dave
    Het fort van Dave ontvangt om precies 01u08 een alarmmelding via de staf van de VPN. De bemanning wordt in plaats gesteld en de observatieploegen trekken het terrein op om de waarnemingsposten te bemannen.
    Dave heeft ten minste vier zulke posities:
    – Een eerste observatiepost is opgesteld in een fabriek nabij het station van Naninne
    – De tweede post bevindt zich op het kerkhof van Naninne
    – De derde observatieploeg voert waarnemingen uit van op de rosten van Néviau
    – Een laatste post staat nabij de kapel van Covis te Lustin. Inwoner van Dave Soldaat Firmin Wuidar maakt deel uit van deze ploeg. De post kijkt uit over de Maas, stroomopwaarts van de stad Namen en bestrijkt alzo een dode hoek van het fort van St-Héribert.Al deze ploegen hebben een telefoonverbinding met het fort. De post te Lustin is aangesloten op de centrale van het burgernet te Profondeville. Naast het eigenlijke fort bemant de batterij van Dave eveneens de bunker van Troonoi. Deze bunker bevindt zich bij de tijdens het interbellum aangelegde verluchtingskoker van het fort en is voorzien van een 60mm kanon en een paar mitrailleurs voor de verdediging richting Wépion. De wachtmeesters Feron, St-Servais en Muraille zijn de postcommandanten van deze bunker.Tot slot noteert Aalmoezenier Florent in zijn memoires dat het fort eveneens de bemanningen levert van de intervalbunkers SD1d te Dave nabij de baan van Namen naar Dinant en DA24a te Wierde op de baan van Marche naar Namen.Dave is aan de zuidrand van de VPN gesitueerd en speelt tijdens de eerste oorlogsdagen geen belangrijke rol in het oorlogsgebeuren. Het fort bewaakt dan wel de Maas ten zuiden van de stad en de spoorlijn Brussel-Luxemburg. De vijand laat het fort in eerste instantie dan ook voor wat het is en zal pas interesse tonen in het fort na de oversteek van de Maas tussen Namen en Dinant, wanneer duidelijk wordt dat Dave alsnog het potentieel heeft om de vijandelijke opmars richting Frankrijk enigszins te verstoren.Er volgen die dag toch een vijftal luchtaanvallen waarbij telkens de mitrailleurs van het fort en van het rustkantonnement in actie treden. De aalmoezenier van het fort claimt dat daarbij één vijandelijk toestel geraakt wordt.

De pantsertoren met C75 kanonnen van Saint-Héribert.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Saint-Héribert wordt om 01u24 getelefoneerd met het bevel om het fort in staat van alarm te brengen. Een half uur later zijn de koepels bemand. De luchtafweerploeg verlaat het bolwerk om zich in het ‘Bois Triangulaire’ te gaan opstellen. Daarnaast vertrekken eveneens de volgende ploegen op het terrein:Wachtposten voor de nabije verdediging
    – wachtpost 1 op de boerderij Renier
    – wachtpost 2 op de boerderij Laquisse
    – wachtpost 3 nabij de Route d’Insperé
    – wachtpost 4 op het kruispunt RéginaVooruitgeschoven observatieposten voor het geschut van het fort
    – post G6 op het Kasteel Lannoy te Annevoie
    – post G7 nabij Al Parapette te Bioul
    – post G8 op de hoeve Montigny te Arbre
    – post G9 op de boerderij Libenne te St-GérardDe rest van de dag wordt druk gewerkt op en om het fort: de munitievoorraden van de koepels worden aangevuld, de lokalen aan de ongepantserde achterkant van het fort worden ontruimd en in de omgeving worden mijnenvelden aangelegd en prikkeldraad versterkt. Het fort beschikt ook nog over een C75GP kanon op gewone artillerieaffuit, maar deze vuurmond wordt tijdens de namiddag afgevoerd naar het station van Namen. Observatieposten G8 en G9 melden de aankomst van de eerste Franse troepen in de omgeving.

Groep Loopgraafartillerie/RFN
De 2de Batterij MVD mortieren staat bij de start van de Duitse aanval op ons land opgesteld in Sector Entre Sambre et Meuse (ESM) van de VPN. De 3de Batterij bevindt zich verspreid over ondersectoren VI en VIbis van Sector Position Fortifiée de Namur Nord (NN) tussen Cognelée en de Maas ten noorden van de stad. Deze batterij ontvangt omstreeks 04u00 zijn geschut te richten naar de zone voor de anti-tankbarrière te Wartet. De batterij moet zich tevens klaar houden om eventueel dichter naar het front verplaatst te worden. De 2de Batterij ontvangt de instructie om de huidige posities van de 3de Batterij te verkennen en deze zo nodig over te nemen.

Schoolbatterij/RFN
De Schoolbatterij wordt op 10 mei tijdens de voormiddag opgedoekt. De leerlingen, kandidaat reserve officieren en kandidaat reserve onderofficieren worden over de verschillende forten verdeeld.

Tijdens de winter van 1939/40 kon een Duits vliegtuig deze luchtfoto maken van het Fort van Dave. Links loopt de Maas. Van uit de rechter bovenhoek van het fort vertrekt een anti-tankbarrière van stalen Cointet-hekkens naar het oosten, om de spoorlijn Brussel-Luxemburg te kruisen en aan te sluiten op een verderop gelegen bunker (foto: Le Pays de Dave / Jean Kleit).

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    Tijdens de voormiddag worden de logementsbarakken net buiten het fort met dynamiet vernield om het schootsveld vrij te maken. De vesting wordt ook een laatste keer bevoorraad en ontvangt de laatste aflossingsploeg via de alternatieve toegang in de verluchtingstoren. De luchtafweermitrailleurs zijn inmiddels uitgezet op enkele honderden meters van het fort en komen in actie bij het overvliegen van vijandelijke toestellen. De Belgische stellingen worden evenwel onmiddellijk van uit de lucht beschoten. In de buurt van de Ferme de la Vache vallen enkele burgerslachtoffers bij deze aanvallen. De mitrailleurs blijven ook na het vallen van de duisternis in actie.
  • Maizeret
    Te Maizeret is de bemanning op post. Tot en met 14 mei blijft het relatief rustig op het fort.
  • Andoy
    Het fort van Andoy ontplooit zijn luchtafweermitrailleurs en neemt zonder veel succes de Duitse vliegtuigen onder vuur. Ook op het dak van de andere forten spelen zich gelijkaardige taferelen af. De forten worden gemitrailleerd en gebombardeerd en de Belgen schieten terug. De schade die aangericht wordt door de Luftwaffe is beperkt.
  • Dave
    Na een bijzondere woelige nacht waarbij de luchtafweer in de omgeving regelmatig tussenbeide is moeten komen, blijft de bemanning bijzonder alert. De ene alarmmelding na de andere blijft binnenstromen. Namen wordt rond 15u00 gebombardeerd.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Om 12u30 ontvangt het Fort van Saint-Héribert een eerste vuuropdracht en moet de kapel van Saint-Roch onder vuur nemen met zijn 75mm koepels. Intussen blijven observatieposten G8 en G9 het fort op de hoogte houden van de Franse troepenontplooiingen langsheen de Maas. Onze nieuwe geallieerden stellen onder meer artillerie op nabij de hoeve Bournonville. Rond 22u00 ondergaat de grote goederenbundel nabij het station van Ronet een zwaar luchtbombardement.
  • Malonne
    Het fort van Malonne meldt rond het middaguur dat er parachutisten neergedaald zijn in het gebied tussen de watertoren van Bois-de-Villers en ook in het bos van Haute-Marlagne. Het nabijgelegen fort van St-Héribert stuurt twee patrouilles op pad, maar er wordt niemand gevonden.
  • Suarlée
    Ook het fort van Suarlée wordt regelmatig van uit de lucht beschoten door Duitse Stuka’s.

Groep Loopgraafartillerie/RFN
Bij de terugtocht van de 2de Divisie Ardeense Jagers van de Maasoever naar de Versterkte Positie Namen en de daaropvolgende herschikking van de intervaltroepen, ontvangt de 2Bij MVD mortieren een bevel om zich te verplaatsen naar de sector Meuse-Meuse en zich onder het bevel te plaatsen van de daar opgestelde 8ste Infanteriedivisie.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    Buiten regelmatige beschietingen door de Luftwaffe blijft het in het fort zelf relatief rustig.
  • Maizeret
  • Andoy
  • Dave
    Nabij de ingang van het fort, worden de woning van de commandant en de beide houten logementsbarakken vernield om het nabije schootsveld vrij te maken. De burgerbevolking van het nabije dorp vlucht weg van het nakende oorlogsgeweld. Bij een patrouille zal blijken dat slechts een 90-tal bewoners achtergebleven zijn. De observatiepost nabij de kapel van Covis te Lustin moet zijn activiteiten staken onder aanhoudende beschietingen door de Franse troepen die op de linkeroever van de Maas post gevat hebben. De Franse militairen vuren op elke waargenomen beweging op de heuvels voor hun linies en maken het werk van de Belgen onmogelijk.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Tijdens de tweede helft van nacht van 11 op 12 mei worden de houten barakken, die in de gracht van het fort als logement gebruikt worden, in brand gestoken om de nabije verdediging te versterkten. Vanaf die datum verblijft de bemanning continu in het fort. De brand wordt waargenomen door de Duitse luchtmacht die even denkt dat het ganse fort met opzet is vernield door de Belgen. Luitenant Blavier vertrekt om 09u00 richting Verdin om hier 130 landmijnen op te halen voor de bunkers in de omgeving van het fort. De ganse dag door volgt het ene luchtalarm na het andere. De Luftwaffe wordt bijzonder actief boven Namen. De luchtafweerpost van het fort wordt aangevallen en de Belgen moeten de Soldaten Basselle, Grignard en Rousseau gewond afvoeren. De observatieploeg te St-Hubert meldt dat er twee Duitse pantserwagens opgemerkt werden nabij de kapel van Covis.
  • Malonne
  • Suarlée
    Buiten regelmatige beschietingen door de Luftwaffe blijft het in het fort zelf relatief rustig.

Staf/RFN
De Duitse troepen steken niet alleen de Maas over te Houx, tussen Namen en de Franse grens maar ook te Sedan. Hierdoor dreigen de Franse en Belgische troepen die opgesteld staan in de Versterkte Positie Namen omsingeld te worden. Een aanpassing van de defensieve plannen dringt zich op.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    Het fort beleeft een relatief rustige vierde oorlogsdag. De Duitsers zijn nog net niet binnen het bereik van het fort.
  • Maizeret
  • Andoy
    De eerste Duiste verkenners bereiken het Fort van Andoy en worden even door de Belgen beschoten.
  • Dave
    Het geschut van het fort komt een eerste keer in actie. De C75GP koepel vuurt vanaf 06u45 op pantservoertuigen nabij Godinne. Rond 10u00 worden ook de Ob75GP houwitsers ingeschakeld. De vijand neemt in de namiddag Godinne in. De observatieposten in de fabriek aan het station van Naninne en nabij het kerkhof van het zelfde dorp worden aan het eind van de dag opgedoekt en de waarnemers keren terug naar het fort.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Het transmissiepersoneel van het fort dient drie postduiven op te halen op de hoek van de Wiertzplaats en Koningin Astridlaan te Namen. De postduiven zullen op woensdag 15 mei gebruikt worden voor het terugsturen van berichten.Een patrouille van het fort ontdekt in een greppel langsheen een lokale weg een koffer vol documenten toebehorende aan Kolonel SBH Jacques van het 1ste Regiment Grenswielrijders. De koffer werd duidelijk achtergelaten tijdens de aftocht van het regiment uit Luik. De ganse dag door overvliegen vijandelijke toestellen het fort. De luchtafweermitrailleurs blijven ook alweer de ganse dag in actie. Om 20u00 beveelt de staf van het regiment om de voorwaartse waarnemers van de observatieposten G7, G8 en G9 van hun taak te ontheffen en terug te roepen naar het fort.
  • Malonne
  • Suarlée
    De Luftwaffe en de Belgische luchtafweer duelleren en zijn bijna de ganse dag door in actie. Daarbij wordt ook het rustkantonnement van het Fort van Suarlée te Bricniot gebombardeerd.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    De invaller bereikt de rand van de Versterkte Positie Namen en het fort opent de eerste keer het vuur. Er worden kruispunten bestookt te Bierwart, Eghezée en Franc-Waret. Duitse infanteristen infiltreren de anti-tank barrière samengesteld uit ijzeren Cointet hekkens. Nabij observatiepost PO4 wordt een vijandelijke motorfiets beschoten. Een Duitse soldaat raakt gewond. De observatieploeg vervoegt hierop het fort. Een mitrailleur opgesteld in de kantonnementen te Champion raakt een vijandelijk transporttoestel dat richting Salzinne neerstort.
  • Maizeret
    Nu de vijand binnen het bereik van het geschut is, komt ook het fort van Maizeret in volle actie. De kanonnen bulderen de ganse dag door en voeren aanhoudende vuuropdrachten uit. Daarbij worden vooral vijandelijk artilleriebatterijen en voertuigcolonnes aangepakt.
  • Andoy
    Andoy beschiet eveneens de steeds dichterbij komende vijandelijke troepen. Samen met Maizeret en Andoy wordt onder meer een groep van drie Duitse artilleriebatterijen nabij Sart-Bernard bestookt.
  • Dave
    De vijand bevindt zich nu zowel te Sart-Bernard als te Godinne. Beide dorpen worden beschoten door het fort. De C75GP koepel verschiet maar liefst 600 obussen. De houwitsers jagen een 100-tal granaten door de loop. Tijdens de avond wordt voor de eerste keer de aanloop tot het dorp Naninne onder vuur genomen.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Een Frans artilleriebataljon heeft postgevat te Bois-de-Villers en heeft zijn batterijen ontplooid in dit dorp, te Fontaine-Meurette en Aux Vivis. De Fransen openen het vuur op alles wat beweegt op de oostelijke oever van de Maas, schieten hun caissons in korte tijd leeg en vertrekken dan weer. De waarnemers van het Franse legers hebben echter postgevat in de observatieposten van het fort te St-Hubert, de Rue du Manoir en Rue des Pruniers en overtuigen hun Belgische collega’s om samen met hen de terugtocht aan te vatten. Alleen Soldaat Pinchart blijft op post in de observatiepost aan de Rue des Pruniers. De andere militairen gaan er van door. De observatiepost aan de Rue du Manoir wordt pas om 21u00 weer bezet door de Belgen. Wachtmeester Puissant wordt uitgestuurd naar Vedrin om 400 obussen te gaan ophalen. Het regiment levert echter geen vrachtwagens en de munitiebevoorrading gaat niet door. De batterij van het fort moet ook 8 kanonniers afstaan aan het 5A om de talrijke deserteurs bij dit regiment te helpen vervangen. De militairen vertrekken naar Lives.
  • Malonne
  • Suarlée
    Door de aanhoudende luchtaanvallen verliest het Fort van Suarlée alle telefoonverbindingen met zijn observatieposten.

Staf/RFN
Ten gevolge van de overschrijding van de Maas te Houx en te Sedan verlaten de Franse troepen op 15 mei samen met de Belgen de tussenliggende posities van de Versterkte Positie Namen. De forten blijven net zoals te Luik alleen achter en ontvangen het bevel om zo lang mogelijk stand te houden. De stemming in de forten is bedrukt aangezien iedereen weet wat er te Luik gebeurde en men nu helemaal zeker is dat de veldtocht in het beste geval in de krijgsgevangenschap zal eindigen.

Met nog een laatste ‘bon courage, bonne chance’ aan de forten verlaten ook de staf van het regiment, en de staven van de Iste en de IIde Groep de stad Namen om zich te begeven naar Estinne-au-Val, de hergroeperingszone van het VIIde Legerkorps. In het kielzog van de staf van het regiment bevinden zich de reservegarnizoenen van de forten. Deze worden eveneens geëvacueerd nu de bolwerken niet langer kunnen bereikt worden. De colonnes zullen zich in eerste instantie westwaarts begeven om zo snel mogelijk het Kanaal Brussel-Charleroi over te steken.

Ondertussen beginnen de Duitsers met het aftasten van het dispositief van de VPN. De eerste forten die door de 269ste Duitse Infanteriedivisie [269 (DEU) ID] [4] worden aangevallen zijn deze gelegen ten noorden van de Samber en Maas namelijk Marchovelette en Suarlée. De forten in het zuiden zullen later belaagd worden door de 211de Duitse Infanteriedivisie [211 (DEU) ID] onder bevel van generaal Kurt Renner.

Iste groep/RFN

  • Marchovelette
    De reservebemanning wordt te Champion onderworpen aan een zwaar luchtbombardement. Kapitein-Commandant De Lombaert krijgt het bevel om de artilleristen van zijn reservegarnizoen te evacueren naar Estinnes-au-Val. Het fort zal niet meer afgelost worden en de reservebemanning zal gebruikt worden om de veldartillerie te versterken. Op het fort zelf worden inmiddels de laatste observatieploegen uit de omgeving teruggeroepen. Het bolwerk gaat onherroepelijk dicht, maar blijft wel nog per telefoon in verbinding met de buitenwereld. Er wordt nu aanhoudend over en weer geschoten tussen het fort en de vijandelijke artillerie. Een Duitse batterij die te Franc-Waret is ontplooid, raakt de verluchtingstoren.
  • Maizeret
    De Duitsers rukken op tot binnen de VPN en snijden het fort af van de buitenwereld. De nabije verdediging van het fort wordt geactiveerd. De kanonnen moeten tussenbeide komen om de vijand van het fort van Marchovelette weg te houden.
  • Andoy
  • Dave
    Het fort van Dave bestookt bij het eerste daglicht de sluis van Lustin en de Maas. Met een 500-tal granaten wil men voorkomen dat de vijand een militaire brug zou bouwen nabij deze locatie. Rond 10u20 krijgt de commandant te horen dat de staf van de RFN Namen zal verlaten. Het moreel van de troepen daalt zienderogen bij het nieuws van de evacuatie van de stad. De manschappen beseffen maar al te goed dat ze meer dan waarschijnlijk als gevangenen de oorlog zullen eindigen. Na de ontruiming van de VPN blijven naast het fort ook nog drie kleine bunkers in de omgeving van het Dave bezet door de Belgen: de bunker van Troonois, bunker SD1a te Dave en bunker DA24a te Wierde.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Tijdens de nacht van 14 op 15 mei treedt Saint-Héribert opnieuw in actie. Ditmaal is men wel degelijk zeker dat de vijand in de omgeving actief is en wordt intens vuur bevolen op een aantal geplande doelen. St-Héribert krijgt de opdracht om het sluizencomplex te Rivière en de rechteroever van de Maas te bestoken met interdictievuur om alzo het vijandelijke verkeer onmogelijk te maken. Ook de tunneluitgang te Lustin wordt aan de lijst met de doelen toegevoegd en de vuurcadans wordt verhoogd tot 120 schoten per minuut. Rond 06u30 worden de beschietingen gestaakt omdat het fort de hoge cadans niet kan aanhouden. Nog geen uur later opent het fort echter alweer het vuur. Rond 09u00 krijgt de batterij het bevel om zijn reservebemanning te evacueren naar Estinne-au-Val. Even later wordt bevestigd dat Namen ontruimd wordt en het fort zijn plan moet trekken.
  • Malonne
  • Suarlée
    Suarlée wordt alweer gebombardeerd. Bovendien duiken de eerste Duitse grondtroepen op in de omgeving en wordt de verluchtingstoren even onder vuur genomen door een Duits 37mm PAK anti-tankkanon. Ook andere forten blijven gebombardeerd en gemitrailleerd worden vanuit de lucht.

Staf/RFN
De staf en de reservegarnizoenen zetten zich rond 20u00 op weg naar Neufvilles en Estinnes-au-Val.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    Marchovelette wordt nu ook door rechtstreeks vuur vanop de grond onder vuur genomen. De commandant van het fort vraagt vrijwilligers om de omgeving van Gelbressée te verkennen. Een wachtmeester en acht kanonniers bieden zich aan. De ploeg wordt uitgerust met een licht machinegeweer en enkele karabijnen en verlaat het fort via de verluchtingstoren. Onder dekking van de anti-tankgracht bereiken de manschappen zonder veel problemen de tramhalte van Gelbressée. Hier stoten de artilleristen op een Duitse patrouille. Een vuurgevecht breekt uit waarbij Wachtmeester Lemineur dodelijk verwond raakt. De wachtmeester zal in het fort overlijden. Bij terugkomst van de patrouille worden alle koepels onmiddellijk geladen met kartetsgranaten omdat een vijandelijke infanterieaanval gevreesd wordt. De Duitsers ondernemen een poging om de rand van het fort te bereiken maar moeten afdruipen onder Belgisch vuur.
  • Maizeret
    Het fort van Maizeret beleeft een relatief rustige dag.
  • Andoy
    Andoy wordt een eerste keer aangevallen via de toren voor de luchtverversing van het fort.
  • Dave
    Te Dave worden verschillende patrouilles het terrein opgestuurd om de onmiddellijke omgeving van het fort te verkennen. Er worden zowat overal Duitse colonnes gesignaleerd.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
  • Malonne
  • Suarlée
    Na het uitvallen van de telefoonverbindingen wordt nu blind geschoten. Onder meer de omgeving van het Fort van Marchovelette wordt geviseerd. Er wordt ook gevuurd op de Duitse infanteristen die de verluchtingskoker willen binnendringen.

Staf/RFN
De staf en de reservegarnizoenen vertrekken tijdens de avond via Oudenaarde naar Nokeren.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    De vijand wordt nu in alle richtingen waargenomen. Het fort roept de hulp in van de buren van Maizeret, Andoy en Suarlée om de Duitsers te helpen verdrijven. De vuurleiding wordt waargenomen door de observatieploegen van de verluchtingstoren en het glacis van het fort. Rond 14u00 raakt het linkerkanon van de koepel 7/3 buiten gebruik bij een vijandelijke beschieting. De Duitse granaten dreunen met een verschrikkelijk geweld op het stalen pantser. De bemanning vreest dat de koepel zal springen en verlaat haar posities om zich in de buik van het fort in veiligheid te stellen. Het tweede kanon wordt eveneens vernield wanneer een gat geslagen wordt in de koepel.
  • Maizeret
    Maizeret komt tussenbeide met een beschieting op de bovenstructuur van Marchovelette. Naast de onmiddellijke omgeving van het fort zelf bestookt de 105mm koepel ook de baan op Hannuit.
  • Andoy
    Ook het fort van Andoy neemt deel aan de beschieting van de omgeving van het fort van Marchovelette wanneer dit bolwerk onder een Duitse infanterieaanval dreigt te vallen. Andoy bevindt zich net iets te ver van het fort voor het bereikt van zijn geschut en beperkt zich tot het onder vuur nemen van het bos van Boninne.
  • Dave
    Nabij intervalbunker SD1d duiken Duitse onderhandelaars op in een pantserwagen. Ze hebben halt gehouden voor de Cointet anti-tankhekkens en willen met de commandant van het fort spreken. Kapitein Noël stuurt een van zijn manschappen met de korte mededeling dat er geen sprake kan zijn van onderhandelingen over de overgave van zijn bolwerk. De vijand dreigt met een bombardement van het fort, maar ook dat kan de Belgen niet tot overgave overtuigen. Noël laat wel alle niet versterkte delen van het fort ontruimen. Verder gaan de patrouilles in de omgeving gewoon door en blijven de kanonnen in actie.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
  • Malonne
  • Suarlée
    De Duitse infanterie valt de verluchtingstoren van Suarlée aan. De aanvallen duren voort tijdens de nacht van 17 op 18 mei. De vijand bereikt de gracht rondom het fort maar trekt zich dan terug.

Staf/RFN
De staf en de reservegarnizoenen leggen aan het eind van de dag het laatste stuk van hun terugtocht af en zullen tijdens de nacht van 18 op 19 mei aankomen te Pittem.

Terwijl de staf zich naar het westen begeeft blijven de forten voorbijtrekkende Duitse colonnes bestoken, in die mate dat de 211 (DEU) ID, die zich in een hergroeperingszone rond Ciney bevindt, om 22u00 het bevel krijgt de forten van Malonne, St-Héribert, Dave, d’Andoy en Maizeret het zwijgen op te leggen. De divisiecommandant wenst eerst de forten van St-Héribert en Malonne uitschakelen en legt het uur H (start van de infanterieaanval) vast op 21 mei om 05u45.

Iste Groep/RFN

  • Marchovelette
    Tijdens de nacht wordt de opening in de 75mm koepel met cement hersteld om een Duitse infiltratie onmogelijk te maken. De observatieploeg van de verluchtingstoren meldt dat drie burgers met een witte vlag het fort naderen. Deze bewoners van Gelbresée zijn door de Duitsers uitgestuurd met een ultimatum. Een in het Frans opgestelde aanmaning tot overgave wordt overhandigd. Luitenant Wilmet wordt met een vertaler uitgestuurd om de vijand te ontmoeten nabij de anti-tankgracht en hem een negatief antwoord te overhandigen. Na terugkeer van de Belgische officier volgt rondom 15u00 een nieuwe aanval nabij de verluchtingstoren. Koepel I opent onmiddellijk het vuur maar wordt bestookt door vijandelijk anti-tankgeschut. Soldaat Moens komt om bij een ontploffing in de koepel. De Duitsers beschieten de anti-tankgracht met rookgranaten om het fort te verblinden en blazen ook een mitrailleurpost op. De vijand wordt daarop waargenomen bij de verluchtingskoker van de machinezaal. Men vreest dat de vijand een springlading wil laten zakken in het fort maar de middelen ontbreken om de indringers te verjagen. Ook het fort van Maizeret kan niet tussenbeide komen. Het fort van Marchovelette geeft zich als eerste over. Rond 20u30 staakt het fort de strijd. Wachtmeester Albert wordt nog gedood met de witte vlag in zijn handen.
  • Maizeret
    Het fort stuurt twee patrouilles op pad: een kleine ploeg vertrekt naar Bonneville en één onderofficier wordt de stad Namen ingestuurd. Een bewoner van de nabijgelegen dorpskern komt aan het fort vragen om zich over te geven of om ten minste toch op te houden met vuren. De man wordt weg gestuurd. Het fort komt opnieuw in actie in steun van Marchovelette. Een nieuwe reeks patrouilles vertrekt naar alle belangrijke punten in de omgeving.
  • Andoy
  • Dave
    Op het fort verneemt men dat Malonne, St-Héribert en Suarlée zwaar beschoten worden. De vijand wil duidelijk komaf maken met de noordrand van de VPN.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Ook Saint-Héribert kijgt er van langs. De gebouwen in de gracht worden zwaar beschadigd. Ook het dak van het fort wordt door de vijandelijke artillerie beschoten, zonder grote schade aan de koepels. Met behulp van het Fort van Dave kan Saint-Héribert enkele Duitse batterijen lokaliseren. Deze worden bestookt met de 75mm koepels.
  • Malonne
    Het fort van Malonne ondergaat eveneens zware beschietingen.
  • Suarlée
    Suarlée valt nu onder artillerievuur van groot kaliber. De ventilatie en verlichting vallen even uit. Verschillende geschutsbunkers worden onherroepelijk beschadigd door de beschietingen.

Het zwaar beschadigde fort van Suarlée kort na de overgave.

Staf/RFN
De staf en de reservegarnizoenen zullen de komende dagen kantonneren te Pittem. Uit de reservegarnizoenen zal geput worden om de veldartillerie te versterken: detachementen worden ter versterking uitgestuurd naar het 4A, 5A, 10A en 12A en naar het 4LA.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    Het fort blijft vuren op de wegen en spoorlijnen in de buurt. Een patrouille slaagt er in om twee gewonde Duitse militairen te overmeesteren. Ze worden in de ziekenzaal van het fort verpleegd. Een van de observatieposten wordt opgegeven onder druk van de vijand en de ploeg wordt teruggebracht tot in het fort.
  • Andoy
  • Dave
    Op het fort beleven de militairen een relatief rustige nacht. Het eigen geschut zwijgt en ook de vijandelijke beschietingen blijven uit. Intervalbunker SD1d opent per ongeluk het vuur op enkele burgers en twee vrouwen uit te omgeving worden gedood.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Saint-Héribert komt in een moeilijke situatie terecht wanneer door de aanhoudende zware beschietingen van het dak van het fort het 2.5m dikke beton begint te begeven en de plafonds barsten begint te vertonen. De koepels zijn nog wel intact, maar de manschappen worden erg angstig. Het fort slaagt er in twee artilleriewaarnemers naar buiten te sturen en de Belgen kunnen alzo hun tegenvuur op de Duitse posities hervatten. Vanaf 12u30 neemt het vijandelijke vuur af om tijdens de loop van de namiddag helemaal te stoppen.
  • Malonne
  • Suarlée
    Het Fort van Suarlée volgt het voorbeeld van Marchovelette.

Staf/RFN
De Duitsers besluiten niet langer te wachten met het uitschakelen van de laatste forten van de VPN en beslissen die dag om de vijf overgebleven bolwerken aan de zuidrand van de VPN aan te pakken en te neutraliseren.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    Het fort stuurt een vernielingsploeg naar buiten om een brug op een belangrijke toegangsweg op te blazen. Ook de spoorlijn nabij het fort wordt vernield. Tenslotte worden de houten barakken van het rustkantonnement te Maizeret in brand gestoken. De koepels van het fort richten hun vuur naar de sector rond het fort van Andoy.
  • Andoy
  • Dave
    Dave wordt voor de eerste keer continu bestookt door de vijandelijke artillerie. De beschietingen starten rond het middaguur en zijn bijzonder hevig. Bij intervalbunker SD1d komt het tot een treffen met een vijandelijke patrouille. Een Duitse militair wordt gedood.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Saint-Héribert valt opnieuw onder vuur vanaf 10u00. De beschietingen duren tot 19u30 en richten zeer zware schade aan op het erg verzwakte bouwwerk.
  • Malonne
    Ook Malonne wordt vanaf het middaguur onder vuur genomen door de Duitse artillerie.

De dag na de overgave van Malonne nemen de Duitsers het fort in.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    Het hoofdgeschut slaagt er in om een vijandelijke colonne die het dorp Samson passeert uit elkaar te slaan. Er worden opnieuw gevangenen gemaakt: een Duitse officier en twee soldaten worden naar het fort gebracht en ondervraagd. Cdt Hambenne laat de gevangenen na ondervraging opnieuw vrij.
  • Andoy
    De Duitsers besluiten om het fort van Andoy als eerste uit te schakelen. Andoy ligt immers tussen Maizeret en Dave en met de neutralisatie van het fort wil de vijand een opening creëren die deze forten niet langer zal toelaten om wederzijdse vuursteun te bieden.
  • Dave
    De beschietingen op Dave blijven aanhouden. Het fort zelf komt dan weer tussen beide met het eigen geschut om de vijand trachten weg te jagen van de forten van St-Héribert en Malonne. De Luftwaffe maakt de luchtfoto van het fort van Dave die op deze pagina terug te vinden is. De laatste omwonenden worden afgevoerd naar veiliger oorden nabij Sart-Bernard.

IIde Groep/RFN

  • St-Héribert
    Saint-Héribert slaagt er in een patrouille naar buiten te sturen tijdens de nacht, maar de Belgen vallen onder vuur en moeten terugkeren. Vanaf 04u30 herneemt de Duitse artillerie haar werk. Dit keer wordt ook met rookgranaten geschoten om de verluchting van het fort te belemmeren en verwarring te zaaien onder de bemanning. De Duitsers wagen een infanterieaanval op het fort rondom 07u00. Met kleine groepjes stormfuseliers tracht men de gracht te bereiken. Ook enkele vlammenwerpers worden aangevoerd maar de Belgen verdrijven de vijand. Vanaf 10u00 vallen de Duitsers opnieuw aan. Deze keer worden enkele artilleriestukken aangevoerd tot op ongeveer 500m van het fort onder dekking van een rookgordijn. De kanonnen kunnen de geschutskoepels van het fort onder rechtstreeks vuur nemen. Eén na één vallen de koepels uit en rondom 11u20 is Saint-Héribert niet langer in staat om zich te verweren. De commandant roept zijn staf samen en besluit niet door te vechten. Saint-Héribert geeft de strijd om 12u00 op.
  • Malonne
    Kapitein Demaret laat om 14u00 de witte vlag hijsen boven het fort van Malonne nadat de nog in werking zijnde koepels onklaar werden gemaakt. Alle nog bruikbare bewapening en optiek wordt in putten gegooid en de in de kantine overblijvende sigaretten en chocolade wordt aan de bemanning van het fort uitgedeeld. De manschappen worden verzameld buiten het fort waar de Duitsers de overgave van het fort door Kapitein Demaret aan een Duitse generaal in scene zetten. Kapitein Demaret mag zijn troepen nog een laatste maal toespreken en samen met hen de laatste eer bewijzen aan de vijf in het fort gesneuvelde militairen wiens lichamen door brancardiers naar buiten worden gebracht.

Saint-Héribert na de val.

Staf/RFN
De overgebleven 6 duim houwitsers worden samengevoegd tot een nieuwe groep veldartillerie die bij het 4LA aangehecht

wordt. De groep zal het VIIIde legerkorps steunen.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    De Duitsers voeren de druk op het fort op. Twee Belgische wachtposten worden overvallen en vier soldaten gevangen genomen door de vijand.
  • Andoy
    Er worden opnieuw verschillende patrouilles uitgestuurd die bevestigen dat de Duitsers zich lijken klaar te maken voor een aanval op het fort. Om 22u00 onderneemt de vijand een eerste aanvalspoging om de verdediging af te tasten.
  • Dave
    De Duitsers voeren een eerste artillerieaanval uit op het fort. Deze actie mislukt onder bijzonder hevig tegenvuur van de Belgen. De artilleriebeschieting op het fort wordt dan maar hernomen. Tussen twee vuurbuien door kan Luitenant Collin het dak van het fort inspecteren om de opgelopen schade op te meten.

Saint-Héribert na de val. De Duitsers hebben de datum van inname aangebracht naast de toegangspoort.

Iste Groep/RFN

  • Maizeret
    Maizeret wordt vanaf 07u45 zwaar gebombardeerd door Duitse artillerie. Het fort tracht tegenvuur te geven maar loopt zoveel schade op dat de cadans van de koepels vanaf 09u30 beduidend afneemt. De Duitsers hebben enkele 88mm luchtafweerkanonnen in stelling gebracht die met hun krachtig vlakbaanvuur grote gaten in het beton schieten. Een vijandelijke stormaanval kan de verluchtingskoker van het fort bereiken die met brandbommen en granaten vernield wordt. De situatie wordt al snel onhoudbaar en na de val van de hoofdobservatiekoepel laat Hambenne rondom 14u45 de witte vlag hijsen.
  • Andoy
    Ook Andoy wordt die dag aangevallen en aanhoudend gebombardeerd. Het fort is nog steeds strijdvaardig wanneer Maizeret valt. Rond 17u30 levert een Duitse onderhandelaar een ultimatum af: het fort moet zich overgeven of ten onder gaan. Na overleg tussen de officieren besluiten de Belgen de strijd te staken. Het garnizoen saboteert alle geschutstorens en verlaat vervolgens rond 18u00 het fort.
  • Dave

Iste Groep/RFN

  • Dave
    Het fort geeft zich over omstreeks 10u00. In de omgeving is intervalbunker SD1d nog steeds bemand. De ploeg in de bunker zal verwittigd worden en vervoegt de krijgsgevangenen van het fort. De bemanning van Dave wordt die zelfde dag nog afgevoerd en zal de nacht doorbrengen te Assesse.

Zes van de zeven bevelhebbers van de Naamse forten belanden in het krijgsgevangenenkamp voor officieren te Colditz. Van links naar rechts, bovenaan: de Kapiteins Degehet (Andoy), L’Entrée (Saint-Héribert), Noël (Dave); onderaan: de Kapiteins Demaret (Malonne), De Lombaert (Marchovelette), Tislair (Suarlée) (foto: Le Pays de Dave / Jean Kleit).

Iste Groep/RFN

  • Dave
    De krijgsgevangen artilleristen worden te voet naar Leignon geleid en vervolgens met vrachtwagens tot Saint-Vith vervoerd.

Iste Groep/RFN

  • Dave
    De gevangenen verlaten Saint-Vith en worden per trein naar Duitsland getransporteerd. De manschappen en de officieren worden van elkaar gescheiden. De troep wordt in eerste instantie naar Stalag IVB te Muhlberg aan de Elbe afgevoerd. De officieren zullen worden opgesloten in het beroemde Oflag IVC in het kasteel van Colditz.

Staf/RFN
De overgebleven manschappen van de reservegarnizoenen kantonneren te Ondank nabij Tielt.

Staf/RFN
Tijdens de namiddag wordt ook te Ondank het nieuws van de overgave vernomen. De standaard van het regiment wordt overgebracht naar het hoofdkwartier van het IVde Legerkorps te Handzame en aldaar verbrand om niet in handen van de bezetter te vallen. De manschappen worden naar een verzamelpunt te Koekelare gestuurd.

Iste Groep/RFN

  • Dave
    De manschappen van Dave komen aan in Stalag IVB te Muhlberg aan de Elbe.

Na de capitulatie

Slachtoffers

 

Bibliografie en Bronnen

  1. Verslag door Adjudant M. Purnelle, fort van Machovelette
  2. Achtergrondinformatie bij het fort van Saint-Héribert [On Line beschikbaar]: http://www.fortsaintheribert.be/nederlands/ [Laatst geraadpleegd 27 november 2017]
  3. Extracten uit velddagboek 211 (DEU) ID en brieven GenMaj Renner [On Line beschikbaar]:http://www.id211.de/texte/2.html [Laatst geraadpleegd 28 november 2017].
  4. Helmuth Römhild, Geschichte der 269 Infanterie-Division, p 83, Podzun-Verlag, Bad Nauheim-Dorheim, 1967. De 269 (DEU) ID had reeds eerder zijn tanden stuk gebeten op de Versterkte Positie Luik. Hoewel meestal weinig cijfers bekend zijn omtrent Duitse verliezen blijkt uit hiervoor vermelde Duitse bron dat de 269 ID van 10 mei 1940 tot 25 juni 1940 in totaal 224 gesneuvelden, 704 gewonden en 26 vermisten telde.