IIIde Groep (Evegnée, Fléron)

Situatie op 10 mei 1940

Type Fortenartillerie
Ontdubbeld van n.v.t.
Taalstelsel Franstalig
Onderdeel van Vestingsregiment van Luik
Bevelhebber Majoor V. Herbillon
Standplaats
Samenstelling Batterij Fort van Evegnée (Kapitein-commandant L. Vanderhaegen)
Batterij Fort van Fléron (Kapitein A. Glinné)

Tijdens de mobilisatie

Staf/IIIde Groep
De forten van Evegnée en Fléron, verenigd in de IIIde Groep van het Vestingsregiment van Luik (RFL), bevinden zich in het midden van de Versterkte Positie Luik (Position Fortifiée de Liège oftewel PFL). De Versterkte Positie Luik bestaat uit vier verdedigingslinies. Het verst buiten de stad ligt de PFLI-linie over een lengte van ongeveer 50Km tussen Visé en Comblain-au-Pont met de drie nieuwe forten Aubin-Neufchâteau, Battice en Tancrémont.

Dichter bij Luik ligt de PFLII-linie die ongeveer 28Km lang is en loopt van Barchon in het noorden tot Boncelles in het zuiden. Op deze linie zullen bij een vijandelijke inval de 2de Infanteriedivisie (2Div) en de 3de Infanteriedivisie (3Div), beiden behorende tot het IIIde Legerkorps (III/LK), post vatten. Deze linie omvat de forten van Barchon, Evegnée, Fléron, Chaudfontaine, Embourg en Boncelles. Tussen de forten van de PFLII-linie werden 61 betonnen bunkers in twee echelons gebouwd. De bunkers zijn ingedeeld in zeven sectoren die worden aangeduid met twee letters, de beginletters van de gemeentes die de sector begrenzen. De lettercode wordt ook gebruikt bij de nummering van de bunkers tussen de forten. Enkele van deze bunkers zijn uitgerust met een stalen observatiekoepel van waaruit voorwaartse waarnemers vijandelijke troepenverplaatsingen kunnen observeren en doorgegeven aan de schootsburelen van de forten. De Detachementen Liaison en Observatie (DLO), die de observatieposten bemannen zijn met het schootsburelen van de forten van Evegnée en Fléron verbonden via ondergrondse telefoonlijnen [3]. De IIIde Groep van het RFL wordt bevolen door Majoor Herbillon.

Tussen PFLII en de Belgisch-Duitse grens bevinden zich enkel het 1ste Regiment Grenswielrijders (1CyF) en het 1ste Regiment Lansiers (1L) die er alarmposten en een Vooruitgeschoven stelling bezetten.

Fort van Evegnée/IIIde Groep
Evegnée is een klein driehoeksfort van de oude fortengordel rond Luik. Het fort heeft deze observatieposten:

  • Bunker FE5 aan de voet van de terril van Retinne (eigendom van de Charbonage de Lonette) [5]
  • Bunker EB2 te Tignée
  • Café Belle-Vue langs de Rue de Maestricht Nr 155 te Rosmel ten noorden van Battice. De OP wordt bevolen door Wachtmeester Horion [6].

Fort van Fléron/IIIde Groep
Ook Fléron is één van de originele forten rond Luik. De observatieposten zijn gesitueerd in:

  • Bunker FE2 op de top van de terril van Retinne (eigendom van de Charbonage de Lonette)
  • Bunker MG4 op het einde van de Rue de la carrière te Magnée [4].

Staf/IIIde Groep
Tijdens de ochtend komt er onheilspellend nieuws vanuit de zone van het Iste legerkorps (I/LK) dat stond opgesteld achter het Albertkanaal ten noorden van Luik. Bij de 7de Infanteriedivisie (7Div) slagen de Duitsers erin om bij eerste klaarte het Albertkanaal te overschrijden nabij Vroenhoven en Veldwezelt. Hierbij wordt met een gedurfde luchtlandingsoperatie het fort van Eben Emael zeer snel uitgeschakeld . Tegen de avond heeft de vijand de 7Div aangeklampt over de ganse breedte van de divisiesector waardoor de weg naar Tongeren open ligt. Omdat de Versterkte Positie Luik vanuit het noordwesten dreigt omsingeld te worden besluit het Groot Hoofdkwartier al tijdens de avond van 10 mei dat de posities van de PFLII linie ten oosten van de stad niet kunnen behouden worden door het III/LK. Het oppercommando wil het risico van een omsingeling niet nemen en geeft om 20u00 het bevel om de oostelijke oever van de Maas versneld te ontruimen, met uitzondering van de forten.

Ligging van de Forten van Evegnée en Fléron binnen het dispositief van het RFL.

Nog voor middernacht deelt Kolonel Modard, regimentscommandant van het Vestingsregiment van Luik, mee dat de Versterkte Positie Luik tijdens de nacht van 10 op 11 mei ontruimd zal worden door het veldleger maar dat de forten en hun bemanningen zullen achterblijven. De forten moeten de Duitsers zo veel mogelijk trachten af te remmen. Het gevolg van de beslissing is dat de Duitse veldtroepen vrij spel krijgen om tot aan de perimeter van de forten op te rukken om vervolgens de superstructuur van de forten aan te vallen. Kolonel Modard neemt ook de beslissing om de reservebemanningen (ook wel reservegarnizoen genoemd) van de forten op 11 mei naar Mechelen te evacueren. De IIIde Groep krijgt de opdracht om de reservebemanning van beide forten door te sturen naar het fort van Liers op de westelijke Maasoever waar ze uiterlijk de 11de mei tegen 06u00 moeten toekomen.

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort
    De bemanning wordt even na middernacht uit zijn kantonnementen gelicht en het fort ingestuurd. Het personeel vangt aan met de verhuis van de administratie van de barakken buiten het fort naar de commandopost in het fort. Wanneer rond 05u00 talrijke vliegtuigen overvliegen en de luchtafweer rond Luik in actie treedt, realiseren de manschappen dat het menens is. Nog geen half uur later lost het fort 20 schoten op de superstructuur van het fort van Eben-Emael. Om 06u00 worden de houten logementsbarakken in brand gestoken en wordt ook gestart met het opblazen van de huizen die zich in de schootsectoren van de koepels bevinden. Deze opdracht zal voortduren tot ‘s middags. Vanaf 08u00 trekken de eerste eenheden van de het 1ste Regiment Grenswielrijders (1CyF) voorbij het fort. De cyclisten gaan zich in veiligheid stellen binnen de Versterkte Positie Luik na het uitvoeren van de voorziene wegvernielingen in het grensgebied. Ook de observatieploegen van het fort voeren een reeks vernielingen uit aan de rand van de PFLII. In de voormiddag wordt gevuurd op troepenconcentraties nabij de kapel van Gensterbloem (Henri-Chapelle) en het kruispunt van de Rue de Merckhof (N642) en de N608.
  • DLO
    Wachtmeester Horion en zijn ploeg bestaande uit de Soldaten Verdin, Teney en Colpin worden om 01u45 op de hoogte gebracht van het alarm en nemen hun observatiepost (OP) in. De OP is geïnstalleerd in een kamer op de eerste verdieping van Café Belle-Vue gelegen langs de N27 in Rosmel, een gehucht van Battice. Vanaf hun OP heeft de ploeg zicht op de bunker MN29, een OP van het fort van Battice gelegen nabij het Croix de Charneux, op de Voerstreek en de Belgisch-Nederlandse grens evenals tot Aken en de Belgisch-Duitse grens. Om 19u00 verplaatst de ploeg van de OP zich naar de kelder van het Café uit veiligheidsoverwegingen. Er zich van bewust zijnde dat ze vanuit de kelder hun opdracht niet kunnen verderzetten verhuizen ze naar een OP in het veld tussen het Café en de eerstvolgende boerderij. Een veldlijn wordt getrokken tot aan dit OP waar ze de nacht van 10 op 11 mei onder de blote hemel doorbrengen. Vanaf 22u00 is de OP operationeel.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • Fort
    Het fort wordt al snel het voorwerp van talrijke Duitse beschietingen en verliest reeds tijdens de voormiddag de elektriciteitsvoorziening. Alle installaties van het fort, waaronder ook de verluchting en de geschutskoepels, worden dan maar met de hand bediend. Het fort slaagt er toch in de eerste vuuropdrachten uit te voeren. De vuurkadans is natuurlijk behoorlijk verlaagd door de manuele bediening. Ook worden de eerste patrouilles uitgestuurd om de omgeving van het fort te verkennen.

Ondergronds galerijencomplex van het Fort van Evegnée.

Staf/IIIde Groep
De 3de Infanteriedivisie die de PFLII-linie bezette vanaf Visé aan de Maas tot Chaudfontaine aan de Vesder breekt zijn stellingen op in de loop van de vroege ochtend. Vanaf 10u00 zijn de intervallen tussen de forten van Barchon, Evegnée, Fléron en Chaudfontaine niet meer bemand. Vanaf nu zijn de forten op zichzelf aangewezen.

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort Op 11 mei bereiken de Duitsers al snel de wijde omgeving van het fort. Tijdens de ochtend wordt opnieuw gevuurd op troepen die vorderen langs de weg Henri-Chapelle, Aubel, Visé en op het kruispunt Merckhof waar wegen toekomen uit Henri-Chapelle, Hombourg, Teuven, Voeren en de Belgisch-Nederlandse grens. Vanaf 13u00 worden meerdere troepenverplaatsingen waar genomen. Het zware geschut van het fort komt een eerste keer in actie en bevuurt doelen in Aubel en tussen Aubin en Barchon. Iets later wordt een colonne van enige omvang waargenomen te Holliguette richting Mortroux. Deze grote formatie wordt eveneens door de koepels met 105mm kanonnen onder vuur genomen waarop de voertuigen zich verspreiden over de velden. De spanning en zenuwachtigheid neemt toe bij de bemanning van het fort maar de vijand wordt voorlopig nog niet nabij het fort zelf waargenomen. De commandant van het fort profiteert ervan om enkele patrouilles uit te sturen om de voorraad levensmiddelen aan te vullen. Een patrouille van drie militairen onder leiding van Brigadier Falla slaagt erin een vaars te vangen en in de schuur van een nabijgelegen boerderij te slachten. Het vlees wordt naar het fort gebracht [1] De Soldaten Wilmain en Théral worden uitgestuurd om in de omgeving te patrouilleren.
  • DLO Om 04u00 beslist WM Horion om terug te keren naar het Café Belle-Vue omdat vanuit dit gebouw meer kan worden waargenomen dan vanuit de OP in het veld. Minder enthousiast waren de ploegen die de bunkers FE5 en EB2 bemannen. Wanneer de infanterie om 06u00 zijn stellingen verlaat beslissen de postcommandanten om met de infanterie te vertrekken en terug te plooien binnen de veilige muren van het fort. Het Fort van Evegnée verliest zo zijn twee vaste OP’s, rest enkel nog de OP van WM Horion en de observatiekoepels op de superstructuur van het fort. Om 10u00 krijgt WM Horion het bevel om een patrouille uit te sturen richting Charneux. De soldaten Verdin en Terney worden op pad gestuurd en ontdekken enkele Duitse artilleriestukken opgesteld langs de weg Les Fawes. De coördinaten worden doorgegeven. Om 18u00 passeren Duitse patrouilles langs de weg voor de OP en sommigen komen zelfs het Café binnen. De observaties gaan echter discreet verder.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • Fort De bemanning slaagt er niet in om de elektriciteitsvoorziening te herstellen. Alle taken in het fort worden dan maar met de hand en bij noodverlichting uitgevoerd, het aanvoeren van de munitie en het richten van de kanonnen incluis. Duitse vliegtuigen blijven het fort aanvallen. Er wordt die dag ook nog een patrouille uitgestuurd naar het nabijgelegen dorp met dezelfde naam.
  • DLO De postcommandant van de observatiepost in bunker FE2 neemt om 06u00 telefonisch contact op met het fort en vraagt om consignes nadat hij heeft vastgesteld dat de infanterie zijn stellingen verlaten heeft. Om 06u30 neemt hij opnieuw contact op met het fort omdat nu ook de OP van het 15de Artillerieregiment (15A) die zich op de terril naast de bunker FE2 bevindt aanstalten maakt om te vertrekken. Hij krijgt het bevel om ter plaatse te blijven maar toch neemt hij om 07u00 de beslissing om samen met zijn ploeg de observatiepost te verlaten. Het fort van Fléron valt terug op één OP.

Reservegarnizoen/IIIde Groep
De reservegarnizoenen van de forten van de IIIde Groep verlaten hun respectievelijke rustkantonnementen in de vroege ochtend van 11 mei en verzamelen samen met de reservegarnizoenen van de andere forten om 06u00 in het Fort van Liers op de westelijke Maasoever. Het detachement van de reservegarnizoenen komt er onder bevel te staan van Luitenant-kolonel Scohy van de Staf/RFL. Het detachement wordt opgesplitst in twee colonnes, de voertuigen zullen over de weg naar Mechelen reizen, de rest moet per trein naar Mechelen vertrekken vanuit het station van Liers. De eerste luchtaanvallen op het fort en het station van Liers zetten LtKol Scohy er toe aan om de aftocht vroeger dan gepland aan te vatten. Hij kan bekomen dat de eerste trein even na 12u30 kan vertrekken in plaats van het voorziene vertrek om 20u30. De omgeving van Liers wordt de ganse voormiddag regelmatig gebombardeerd. Ook de in het station klaarstaande goederentrein die gebruik moet worden voor de evacuatie van de munitie krijgt er van langs. Bij één van de bombardementen komt Soldaat Lemaire van het Fort van Evegnée om het leven.

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort De kanonniers van het zware geschut blijven diverse doelen in de omgeving beschieten. Het fort stuurt ook verschillende patrouilles uit om de precieze posities van de vijand na te gaan. Er worden patrouilles uitgestuurd om de vijand op te sporen. Dankzij het succes van de zoektocht naar levensmiddelen gisteren wordt er opnieuw een ploeg uitgestuurd naar een nabijgelegen boerderij om er de varkens te gaan slachten. De patrouille wordt ditmaal geleid door Luitenant Dinant en bestaat verder nog uit Brigadier Falla en twee andere soldaten.
  • DLO Die ochtend worden de observatieploegen teruggeroepen van hun vooruitgeschoven stellingen en binnen de veilige muren van het fort gebracht. Het fort valt terug op de eigen observatiemiddelen.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • Fort Het fort wordt nu zeer regelmatig aangevallen vanuit de lucht en onder vuur genomen door de Duitse artillerie.
  • DLO Omstreeks 20u50 wordt de OP in bunker MG4 en de nabijgelegen OP289 van het fort van Chaudfontaine in bunker MG1 te Magnée aangevallen door vijandelijke infanteristen. Er wordt vuursteun aangevraagd aan beide forten om de OP’s te ontzetten. Beide forten ontketenen gelijktijdig een ware artillerie-barrage op de beide observatieposten waarna de vijand de aanval afbreekt.

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort De vijandelijke luchtmacht bombardeert voor de eerste keer het fort zonder echter grote schade aan te richten. Tijdens een pauze in de bombardementen gaan de Soldaten Jaroulx en Gillis de schade bekijken in de droge gracht van het fort. Soldaat Laurent Gillis wordt gedood wanneer onverwachts een artilleriegranaat neerkomt in de gracht. Een eerste patrouille bestaande uit de Soldaten Wilmain en Colson kamt de omgeving uit en kan veilig terugkeren om te melden dat de Duitsers het fort naderen. Een tweede patrouille bestaande uit de Soldaten Wilmain, Colson, Pahaut en Lejeune vertrekt, maar stuit op een vijandelijke patrouille. Er breekt een vuurgevecht uit en de Belgen moeten Soldaat Lejeune gewond achterlaten en zich terugtrekken binnen het fort. Soldaat Lejeune zal later in gevangenschap overlijden aan zijn verwondingen. Die avond weerklinken de eerste geweerschoten in de onmiddellijke omgeving van het fort. Sommige koepels worden zelfs beschoten door Belgische C47mm anti-tank kanonnen die door de Belgisch infanterie werden achtergelaten wanneer ze hun stellingen in allerijl ontruimd hebben. De geschutskoepels worden geladen met kartetsobussen om de invallers te verjagen.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • DLO De ochtend na de aanval voert de observatieploeg van bunker MG4 een kleine verkenning uit om zich ervan te vergewissen dat er zich geen vijanden meer rond de OP bevinden. Aangekomen bij MG1 vinden ze de bunker verlaten. In de bunker treffen ze nog kaarten en documenten aan die door de observatieploeg van het Fort van Chaudfontaine werden achtergelaten. Zij nemen de documenten mee naar hun bunker en brengen de commandant van het fort van Chaudfontaine op de hoogte van hun vaststellingen.

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort Vroeg in de morgen herneemt de Luftwaffe zijn activiteit en het fort wordt steeds heviger gebombardeerd. Het blijkt om de voorbereiding van een aanval te gaan want wanneer het bombardement ophoudt verschijnt de vijandelijke infanterie op het toneel. De aanval wordt afgeslagen met behulp van de 75mm kanonnen. De Belgische waarnemers kijken toe hoe de vijand zijn doden en gewonden afvoert. Vervolgens wordt het rustig, maar het wordt al snel duidelijk dat de Duitsers nu geschutstellingen aanleggen in het directe zicht van het fort. De koepels van het fort blijven gedurende de nacht vuren op alle mogelijke doelen aangegeven door de verschillende nog functionerende OP’s van andere forten.

Fort van Fléron/IIIde Groep

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort Het blijft relatief rustig rond Evegnée. Er komt voorlopig geen nieuwe aanval. De artillerie blijft evenwel duelleren. Er wordt opnieuw een patrouille uitgestuurd: deze keer vertrekken Wilmain en Colson in burgerkledij met een mandje postduiven om berichten kunnen terug te sturen naar het fort. De munitievoorraad van het fort begint af te nemen en sinds de Duitse inname van Luik enkele dagen geleden is er geen uitzicht op bevoorrading.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • Fléron is onder meer betrokken bij de beschieting van het Fort van Chaudfontaine.

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Terwijl de Duitsers verder werken aan hun nieuwe geschutstellingen en er sporadische vuurgevechten uitbreken rondom het fort, blijven de Belgische kanonnen in actie. De Duitsers blijven de observatie- en mitrailleurkoepels van het fort beschieten met hun kleine bewapening en mikken vooral op de kijkgaten in de koepels. Hierbij vallen enkele gewonden aan Belgische kant.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • De toestand in Fléron wordt penibel. Door de aanhoudende beschietingen en het uitvallen van de elektriciteit wordt het leven in het fort bijzonder moeilijk.

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort De bemanning verneemt hoe verschillende forten in de buurt nu zwaar aangevallen worden door de Duitsers en vrezen dat de aandacht van de vijand zich spoedig op het eigen bolwerk zal richten. Vanaf de middag wordt het fort weer hevig gebombardeerd door de Duitse luchtmacht hierbij bijgetreden door de Duitse artillerie. Er worden zwaardere bommen afgeworpen die de bemanningen van de geschuts- en observatiekoepels dwingen om dieper in het fort te schuilen. Nog voor de koepels opnieuw bemand kunnen worden zet de Duitse infanterie, die zich nu overal rond het fort bevindt, de aanval in. Er vallen al snel een aantal gewonden in het fort omdat de Duitsers zich nu in de onmiddellijke buurt van de koepels bevinden en in de lopen van de kanonnen schieten wanneer die geladen worden. Tegen 20u30 wordt de aanval afgeslagen en de vijand dringt niet langer aan. Tijdens het laatste gevecht werden de nog overblijvende telefoonlijnen van het fort beschadigd. Het fort is nu volledig afgesneden van de buitenwereld.

Fort van Fléron/IIIde Groep

  • Fort Ook dit fort valt na nog maar eens een zware artilleriebeschieting. Kapitein Glinne staakt de strijd nadat het fort naast zijn elektriciteitsvoorziening nu ook alle verluchting heeft verloren. Meerdere geschutskoepels zijn buiten strijd en de infanterie-ingang is geblokkeerd door brokken puin. Het fort heeft ook zijn telefoonverbinding verloren. Conform de instructies van Majoor Herbillon ontslaat Kapitein Glinne zijn manschappen van hun opdracht en laat hen via een nooduitgang aan de verluchtingskoker ontsnappen met het bevel om het veldleger trachten te vervoegen. Glinne en drie van zijn officieren worden bij hun doortocht te Jupille ontdekt en gevangen genomen. Talrijke manschappen slagen er in naar huis te ontkomen en verbergen hun uniform.
  • DLO De OP in bunker MG4 die nog steeds operationeel is staakt de strijd tezamen met het fort

Staf/IIIde Groep

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort De Duitse artillerie neemt het fort nu voortdurend onder vuur. De manschappen zijn voorlopig nog relatief veilig, maar voelen zich door de aanhoudende hevige beschietingen en de uitgevallen verbindingen met de buitenwereld volledig afgezonderd. Het moreel in het fort daalt dan ook snel.

Staf/IIIde Groep
De IIIde Groep houdt op te bestaan met de overgave van het Fort van Evegnée.

Fort van Evegnée/IIIde Groep

  • Fort Na een relatief kalme nacht hernemen de Duitse kanonnen het vuur zodra het dag wordt. De beschieting houdt de ganse voormiddag aan. Om 12u45 komen Duitse onderhandelaars toe bij de ingang van het fort om de overgave te eisen. Kapitein-commandant Vanderhaegen verzamelt zijn officieren voor overleg. Ook het Fort van Evegnée geeft zich over nadat eerst alles te vernielen wat ook maar enigszins door de Duitsers zou kunnen gebruikt worden. De bemanning wordt omstreeks 16u00 uit het fort weggeleid en naar Blegny afgemarcheerd. Het afmarcheren naar Blegny is niet zonder gevaar omdat de forten van Battice, Neufchâteau en Tancrémont nog steeds weerstand bieden. De Belgen zullen de volgende dag te Maastricht op de trein richting Duitsland gezet worden.

Na de capitulatie

Slachtoffers

Zie Vestingsregiment van Luik

Bibliografie en Bronnen