Groepering Verdediging Neder-Schelde

Situatie op 10 mei 1940

Type Vestingsartillerie
Ontdubbeld van
Onderdeel van Vde Legerkorps
Bevelhebber Majoor Henri Van Sprang
Standplaats Versterkte Positie Antwerpen (VPA)
Samenstelling  Iste Groep

Tijdens de mobilisatie
Staf/Gpg Def Neder-Schelde
De Beneden-Schelde wordt verdedigd door de Groepering Verdediging Neder-schelde (Gpg Def Neder-Schelde) , een speciale artilleriegroepering onder bevel van Majoor Van Sprang. De groepering is tijdelijk toegevoegd aan het Vde Legerkorps (V/LK) die het bevel voert over de Versterkte Positie Antwerpen (VPA). De formatie  van Majoor Henri Van Sprang moet de toegang tot de Antwerpse haven via de Schelde ontzeggen aan vijandelijke schepen. De eenheid beschikt hiervoor over één groep van twee batterijen C120 kanonnen, één batterij C155L en verder over 4 secties C75TR kanonnen. Ook zou er nog één peloton met negen zoeklichten beschikbaar zijn. Een Batterij Administratie vult dit geheel aan [3]. De 120mm en 155mm-kanonnen geven indirect vuur af of vuren bij slechte zichtbaarheid op vooraf geplande barrages. De C75TR kanonnen vuren met direct vuur op de waterloop.  De Schelde wordt benedenstrooms verlicht door de zoeklichten. De groepering kantonneert tot 30 april in Fort IV, daarna worden de middelen verdeeld over de twee rivieroevers. De commandopost van de groepering installeert zich op het Prinsenhof. 

Voor de beveiliging van de Schelde zelf kan de Groepering ook rekenen op het 3de Smaldeel van het Marinekorps [4].

Commandant Linkeroever/Gpg Def Neder-Schelde
Op de linkeroever staan er schijnwerpers op de dijken van Oude Doel en Doel (molen) en op de aanlegplaatsen van de forten Liefkenshoek en De Perel. In Fort Liefkenshoek bevindt zich één sectie C75TR kanonnen en in Fort Sint-Marie vinden we de tweede sectie C75TR kanonnen, de 155mm-batterij en de Commandant Linkeroever.

Commandant Rechteroever/Gpg Def Neder-schelde
Op de rechteroever staan er schijnwerpers op de dijk te Oudendijk, op de aanlegplaatsen van Fort Frederik-Hendrik en Fort Lillo en op de dijk te Vliegendedorp. De twee secties C75TR kanonnen bevinden zich te Blauwgaren en op de Kruisschans. Te Vliegendedorp vinden we één 120mm-batterij en de Commandant Rechteroever. De tweede 120mm-batterij staat noordoostelijk van General Motors opgesteld.


Staf/Gpg Def Neder-Schelde
De linkerflank van de Versterkte Positie Antwerpen wordt gevormd door de Schelde. Er is echter geen aansluiting met het Nederlands verdedigingsdispositief. De Nederlanders hebben zich opgesteld ten noorden van de Rijn waardoor er een gapende opening bestaat tussen de Belgische en Nederlandse verdedigingslinies. Dit werd reeds in november opgemerkt door de Franse Generaal Gamelin die een plan liet uitwerken om het 7de Franse Leger in te zetten tussen de stellingen van de Belgen en de Nederlanders.  Generaal Giraud, commandant van het 7de Franse Leger beschikt hiervoor over twee legerkorpsen en een “Division Légère Mécanique”, alles tesamen het equivalent van 8 divisies.


Staf/Gpg Def Neder-Schelde
Het Nederlandse leger wordt volledig ingedrukt en ook het 7de Franse leger kan het tij niet keren. De Fransen doen nog een verwoede poging om het schiereiland Zuid-Beveland te verdedigen maar het gros van het Franse leger heeft de terugtocht over de Schelde reeds ingezet. Om na te gaan  hoe ver de Duitsers reeds opgerukt zijn langs de noordelijke oever van de Zeeschelde krijgt het 3e Smaldeel opdracht om een verkenning uit te voeren langs de kust van Zuid-BevelandOm 18u00 stuurt het 3de Smaldeel de Brabo 1 en de Tolwacht uit op verkenning terwijl een verbindingsofficier over land vertrekt om de Fransen, die de zuidoever van de Beneden-Zeeschelde bezetten, in te lichten over de missie. Tijdens de patrouille wordt niks verdachts opgemerkt maar bij de terugkeer naar Doel worden de Brabo 1 en de Tolwacht beschoten door de Fransen. Een vuurpijl gaat de lucht in vanuit het Fort Frederik te Berendrecht waarop de Groepering Verdediging Neder-Schelde eveneens het vuur opent. Beide detachementen waren niet op de hoogte van de opdracht van het 3de Smaldeel en dachten dat het om Duitsers ging. De matrozen Bordale en Grijsperdt raken gewond. De Brabo 1 loopt zo snel mogelijk de haven van Doel binnen, de tijdelijk stuurloze Tolwacht drijft af en loopt even voorbij Doel vast op de linkeroever.


Staf/Gpg Def Neder-Schelde
Op 16 mei komt onverwachts het bevel van het geallieerd oppercommando (via de Franse generaal Bilotte) om naar het westen terug te trekken. Zonder dat de K.W. Stelling en de VPA ten volle verdedigd werden moeten de stellingen worden prijsgegeven. In het zuiden wist het Duitse leger immers een doorbraak te forceren over de Maas in de streek van Sedan en in het noorden heeft Nederland zich overgegeven. Deze beslissing zal ook gevolgen hebben voor de verdedigers van de VPA. De Belgische legerleiding besluit om het veldleger terug te trekken op een nieuwe defensieve lijn langs de as Terneuzen-Gent-Oudenaarde. Het V/LK opgesteld in de VPA moet voorlopig ter plaatse blijven om de terugtocht te dekken.


Staf/Gpg Def Neder-Schelde
Mede door de succesvolle ontruiming van de K.W. Stelling en het vlot verloop van de algemene terugtocht naar het westen besluit de Belgische legerleiding in de late namiddag om Antwerpen niet langer te verdedigen en de troepen te laten terugtrekken tot de lijn Terneuzen-Gent-Oudenaarde. Om 17u00 wordt het bevel tot terugtrekken gegeven, Antwerpen wordt ontruimd en de Versterkte Positie Antwerpen wordt opgeheven.

Slachtoffers

Bibliografie en Bronnen

  1. Gils, R., 1999, Vesting Antwerpen deel III: Schelde en Redeverdediging 1838-1944, België onder de Wapens deel 13, Erpe-Mere: De Krijger.
  2. Slagorde der Officieren voor de Achttienddaagse Veldtocht, Centrum voor Historische Documentatie, Evere
  3. Over de juiste samenstelling van deze eenheid bestaat echter enige onduidelijkheid. De slagorde der officieren opgesteld door de Historische Dienst van de Krijgsmacht laat vermoeden dat de eenheid veel kleiner is dan diegene beschreven door Roger Gils.
  4. De commandoverhouding tussen de Groepering en het 3de Smaldeel van het Marinekorps dient nog verder uitgezocht te worden.